De blik in haar ogen, dat is kunst

Sinds dat eindeloos ontroerende debuut, 'Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit', hoort de Amerikaanse auteur Dave Eggers (56) bij mijn lezende leven.

Hij verblufte de wereld met het geëngageerde 'Wat is de wat', het levensverhaal van een Soedanese vluchteling, en hij wees ons visionair doortastend op de technologische gevaren in 'De cirkel'. Dave Eggers is een van de boeiendste schrijvers van onze tijd. 

De kunstwereld dus! Dat is, zoals de titel doet vermoeden, het canvas van deze roman. 'Contrapposto' is een term uit de beeldende kunst waarbij een figuur op één been steunt. Op die manier straalt een lichaam zowel rust als beweging uit. Denk aan Michelangelo's David.

Het hoofdpersonage is Cricket, samen met zijn uitzonderlijke tekentalent. We volgen hem gedurende 6 decennia. Zijn echte naam is Robert, maar zo wordt hij liever niet genoemd (het is immers ook de naam van de agressieve vriend van zijn moeder).

De tegenpool in het verhaal is Olympia: de altijd beweeglijke en onvoorspelbare vrouw die zowel zijn leven als zijn kunst mee vormgeeft. Ze bruist van levenslust, maar blijft tegelijkertijd ongrijpbaar.

Een bekentenis: ik las en herlas destijds ademloos 'Wat me lief was' van Siri Hustvedt. Dat is een boek, eveneens diep verankerd in de kunstwereld en kunsttheorie, dat me fundamenteel heeft veranderd. Sindsdien is het moeilijk om romans met fictieve kunstenaars en hun werk liefdevol in de armen te sluiten. 

3 redenen waarom Dave Eggers er toch in geslaagd is.

In interviews benadrukt Eggers geregeld zijn eigen ervaringen in de kunstwereld.

Net als zijn hoofdpersonage Cricket liep hij school aan een kunstacademie, al was hij met iets minder tekentalent bedeeld. Hij studeerde kunst en kunstgeschiedenis en organiseerde tentoonstellingen voor galerieën. Kortom, hij kent het wereldje.

Al is dat wat mij betreft hoegenaamd geen voorwaarde om waarachtig of geloofwaardig over een onderwerp te kunnen schrijven. Iedereen mag en kan over alles schrijven, daar blijf ik graag van uitgaan.

Nee, de meerwaarde van die eigen ervaring zit hem voor mij in de obsessie die dit boek vooruitstuwt. Dave Eggers wil vertellen. Hij heeft inzichten, overtuigingen en ervaringen op overschot en wil ze kwijt. Die persoonlijke gedrevenheid is een van de grote charmes van dit boek. 

De stukken waaruit de meeste passie spreekt, zijn de bespiegelingen over kunst.

Eén lange sprankelende scène is een pleidooi van de gepensioneerde professor Carpenter. Een erudiete lofzang op de schoonheid en het ambacht en een sneer naar kunst die zo conceptueel is dat de uitleg belangrijker wordt dan het werk.

"Schoonheid rechtvaardigt zichzelf", oreert oud-professor Carpenter. Deze apologie komt pas echt goed uit de verf in een roman die zelf een toonbeeld is van klassiek technisch vakmanschap. 

Tegelijk laat 'Contrapposto' zien dat ook performancekunst meer kan zijn dan een intellectuele oefening. Eggers verzint naar hartelust geëngageerde, lichtjes humoristische conceptuele kunst. Alles is voortdurend in beweging. 

Niet voor niets evolueert Carpenter naar een mentor voor Cricket. Al is mijn favoriete vaderfiguur toch Roulin, een uitbater van de stationsrestauratie waar Cricket een studentenjobje heeft. Een man van weinig woorden die zich ontpopt als een van de meest menselijke personages. 

En dan Olympia natuurlijk, altijd maar Olympia: de vriendin voor het leven. Als door de goden gezonden duikt ze steeds opnieuw op in Crickets bestaan. De gevatte wervelwind die om de paar jaar door zijn leven waait en hem helemaal in de war brengt.

Ze kunnen niet met, maar evenmin zonder elkaar. 

Zij is misschien wel de fijnste lijn in Eggers' ontwerp. Hoe zorg je ervoor dat ze geen stereotiepe muze of femme fatale wordt? Soms lijkt hij gevaarlijk dicht bij die valkuil te komen, maar zijn bevlogenheid en zijn liefde voor het personage redden Olympia van de karikatuur.

Uiteindelijk is dat wat telt: de tederheid van huid tegen huid, de goudtinten in haar ogen, alle kunst ten spijt.