LGBTQIA+-personages in kinderseries wekken soms net weerstand op bij ouders in plaats van tolerantie. Dat is de conclusie van een doctoraatsonderzoek aan de UAntwerpen. Vooral vaders blijken kritisch wanneer de grenzen van mannelijkheid worden afgetast. Kinderen zélf lijken beter op de hoogte van LGBTQIA+-thema's dan hun ouders soms vermoeden.
Weerstand in plaats van tolerantie: ouders niet altijd even positief over LGBTQIA+-personages in kinderseries, stelt doctoraatsonderzoek UAntwerpen
Nele Gaasbeek
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Vlaamse kinderseries tonen steeds meer LGBTQI+-personages, maar doctoraatsonderzoek aan de UAntwerpen toont aan dat dit ook weerstand oproept – vooral bij vaders die het traditionele beeld van mannelijkheid in vraag zien gesteld.
Transpersonages en non-binaire personages roepen meer negatieve reacties op dan homoseksuele personages. "Hoe men 50 jaar geleden reageerde op homopersonages, zo reageert men nu op transpersonages", zegt communicatiewetenschapper Thalia Van Wichelen (UAntwerpen).
Kinderen van 10 tot 12 jaar blijken LGBTQI+-thema's beter te begrijpen dan ouders denken. Van Wichelen benadrukt dat kindertelevisie – anders dan sociale media – diversiteit op een gelijke manier bij alle kinderen brengt.
De laatste jaren verschijnen in kinderfilms of -series meer personages die behoren tot de LGBTQIA+-gemeenschap. Denk aan Oscar, Raoul en Yemi in #LikeMe en Lewis in 4eVeR.
"We doen het in Vlaanderen best goed qua representatie van LGBTQIA+-personen in kindermedia. Er wordt steeds meer diversiteit in beeld gebracht", zegt communicatiewetenschapper Thalia Van Wichelen (U Antwerpen), die in haar doctoraatsstudie onderzoek deed naar Vlaamse kindermedia.
In de samenleving wordt niet altijd even positief gereageerd op dergelijke personages. "Zeker als het ging over mannelijkheid", ondervond Van Wichelen. "Niet zozeer homoseksualiteit is het probleem, maar wel de personages die het traditionele beeld van een man in vraag stellen, zoals Raoul in #LikeMe."
Meer negatief over transgender personages
Uit een ondervraging bij ouders bleek dat negatiever wordt gereageerd op transgender personages of op non-binaire personages dan op homoseksuele personages. "Hoe men 50 jaar geleden reageerde op homopersonages, zo reageert men nu op transgender personages. Dat valt terug op de rigide en strikte ideeën van hoe een man er moet uitzien", verklaart Van Wichelen.
Ouders kijken vaak met hun eigen bril naar de personages die hun kinderen zien op de televisie. "Ze zien misschien iets wat ze zelf niet goed begrijpen en stellen dan dat hun kinderen het ook niet zullen begrijpen. Zo wordt hun visie geprojecteerd op de tv-programma's. De stelling 'laat een kind een kind zijn' komt hierbij vaak terug."
Toen Van Wichelen de kinderen zelf LGBTQIA+-personages voorlegde, werd duidelijk dat die heel goed begrijpen wat ze zien. "Het was verrassend om te zien dat kinderen van 10 tot 12 jaar in hun eigen woorden konden uitleggen wat een transgender persoon of non-binair persoon is. Kinderen staan dus cognitief veel verder dan ouders denken, ook al vormen volwassenen een mening op basis van hun eigen bril waarmee ze naar de wereld kijken."
Vaders vaak iets conservatiever
Die bedenkingen bij LGBTQIA+-personages kwamen vooral voor bij vaders. 1 op de 4 papa's vindt het ongepast dat holebipersonages getoond worden in kindertelevisie. Bij moeders is dat maar 5 procent.
De cijfers voor transgender en non-binaire personages liggen nog hoger. Daar vindt 1 op de 3 vaders het ongepast. 21 procent oordeelt zelfs dat dit soort personages verboden moet worden. Bij moeders dalen die cijfers naar respectievelijk 12 procent en 4 procent.
"Het idee van mannelijkheid leeft hier heel erg. Niet alle papa's zijn daarom even conservatief. Integendeel, in vergelijking met landen zoals de VS zijn Belgische vaders juist progressiever. "Papa's hebben wel vaker vragen bij LGBTQIA+-personages dan mama's", stelt Van Wichelen.
Bij jongens is het moeilijker om af te wijken van dat stoere en sterke idee van een man zijn
Thalia Van Wichelen
In gezinnen met meer zonen dan dochters is de weerstand groter dan in gezinnen waar meisjes in de meerderheid zijn. In de eerste groep beschouwt bijna de helft van de vaders het tonen van holebipersonages in kindertelevisie als ongepast, blijkt uit het onderzoek. Bij transgender en non-binaire personages geldt dat voor 36 procent van de vaders. 1 op de 3 wil zelfs een verbod.
Dat verschil tussen het idee van vrouwelijkheid en mannelijkheid heeft Van Wichelen ook voorgelegd aan kinderen van 10 tot 12 jaar. "Meisjes konden heel reflectief nadenken over genderrollen, omdat die ook al langer uitgedaagd worden. Voor vrouwen is het niet gek dat ze een broek dragen, bijvoorbeeld. Bij jongens is het blijkbaar moeilijker om af te wijken van dat stoere en sterke idee van een man zijn."
Waar dat rigide idee van mannelijkheid exact vandaan komt, is niet direct duidelijk uit de resultaten van het doctoraatsonderzoek. "Het is waarschijnlijk een combinatie met wat jongens te zien krijgen online, hoe ze onder elkaar spreken en hoe ze thuis worden opgevoed. Bepaalde papa's hebben bijvoorbeeld strengere ideeën over mannelijkheid", stelt Van Wichelen.
Idee van mannelijkheid online
De resultaten van het onderzoek liggen in lijn met wat in de bredere samenleving te merken is. "Series als 'Adolescence' leggen extreme mannelijkheid bloot. De resultaten liggen in lijn met de huidige spanningen, maar het blijft interessant dat transpersonages nog steeds zo'n discussiepunt zijn", klinkt het.
In tegenstelling tot Instagram en TikTok algoritmes is kindertelevisie het medium bij uitstek om diversiteit op een gelijkwaardige manier tot bij kinderen te krijgen
Thalia Van Wichelen
"In tegenstelling tot Instagram- en TikTok-, is kindertelevisie het medium bij uitstek om diversiteit op een gelijkwaardige manier tot bij kinderen te krijgen. Voor ieder kind is een aflevering van #LikeMe hetzelfde, maar een algoritme is dat niet", stelt Van Wichelen.
Online is diversiteit dus voor iedereen anders, maar in tv-programma's is dat niet zo. De kracht van een tv-programma kan dus zeker niet onderschat worden. "Samen met ouders en kinderen naar een programma kijken en bespreken wat je ziet is heel waardevol in deze tijden".
