Alan Greenspan (100) is overleden. Dat bevestigt zijn vrouw Andrea Mitchell aan NBC News, een nieuwszender waarvoor ze zelf werkt. Van 1987 tot 2006 stond Greenspan aan het hoofd van de Amerikaanse Federal Reserve, de machtigste economische instelling ter wereld. Hoewel hij door velen geroemd wordt, wierp de grootste financiële crisis sinds de jaren 30 een schaduw op zijn indrukwekkende palmares.
Alan Greenspan is in 1926 geboren in New York. Ondanks een aanleg voor cijfers (zijn vader was een beurshandelaar) koos de jonge Greenspan voor muziek. Hij studeerde klarinet en saxofoon, maar beëindigde zijn studies vroegtijdig om in een jazzband te gaan spelen.
Amper een jaar later trok Greenspan dan toch terug naar school om aan de University of New York economie te gaan studeren. Tijdens die studies werkte Greenspan al als economisch analist en met zijn masterdiploma op zak richtte hij zijn eerste economische consultancybedrijf op in New York.
In de jaren voor zijn eerste termijn als voorzitter van de Amerikaanse centrale bank trad Greenspan op als adviseur voor talloze bedrijven, zoals aluminiumproducent Alcoa en verschillende banken, en de presidenten Gerald Ford (foto onder) en Richard Nixon.
De geroemde gids
Toen Greenspan in 1987 benoemd werd als topman van de Federal Reserve door president Ronald Reagan, kreeg hij niet veel tijd om te wennen aan zijn nieuwe rol. Op 19 oktober 1987, bekend als Zwarte Maandag, kreeg de Amerikaanse beurs de grootste klap te verwerken uit zijn geschiedenis. "Toen ik het hoorde, was het als een kogel in je lijf: eerst voel je helemaal niets", zei Greenspan daarover.
Greenspan deed meteen wat hij de jaren daarna nog meerdere keren zou herhalen: de rente verlagen. Door de rente - op het juiste moment - te doen dalen, slaagde Greenspan er keer op keer in om de economie weer aan te zwengelen door geld goedkoper te maken.
Medestanders roemen Greenspan voor de manier waarop hij het rentewapen keer op keer succesvol wist te hanteren. Hij loodste de VS zo tien jaar lang met verve langs economische kliffen en hield toch de inflatie en de werkloosheid onder controle.
"Ik was gechoqueerd"
Toch oogstte Greenspan in de herfst van zijn carrière nog heel wat kritiek. Zo zien velen zijn politiek van een langdurig lage rente als een van de oorzaken van de crisis op de Amerikaanse huizenmarkt, een inleiding van de financiële crisis die in 2008 wereldwijd losbarstte.
Door de rente laag te houden en de variabele rente te promoten, moedigde Greenspan iedereen aan een eigen huis te kopen, ook diegenen die het eigenlijk niet konden betalen. Zolang de rente laag bleef, was er geen probleem. De waarde van de huizen bleef immers stijgen en die diende als onderpand voor de lening.
Toen Greenspan de rente enkele keren verhoogde om oververhitting van de economie te voorkomen, liep het uiteindelijk mis. De goedkope leningen werden duurder, mensen konden ze niet meer afbetalen en de banken bleven met die "rommelkredieten" zitten. Banken weigerden nog geld te lenen aan elkaar en heel het financiële systeem viel als een kaartenhuisje in elkaar.
Greenspan heeft zijn aandeel in de kredietcrisis altijd geminimaliseerd, maar toch moest ook hij zelf toegeven dat zijn ideeën van een zelfregulerende, vrije markt barsten vertoonden toen hij de gevolgen van de crisis zag.
"Ik hechtte te veel geloof aan de zelfregulering van de markt", zei Greenspan in 2008 in een commissie over de financiële crisis. "Ik was gechoqueerd, want gedurende 40 jaar was ik ervan overtuigd dat het systeem werkte."
Greenspeak
Jarenlang hingen economen, industriëlen en beleidsmakers aan Greenspans lippen. Omdat hij er zich van bewust was dat zijn uitspraken de beurzen plots veel hoger of lager konden sturen, ontwikkelde hij zijn eigen taaltje: Greenspeak (of bij uitbreiding: Fedspeak).
Door telkens een overdreven wollig, ingewikkeld en onsamenhangend discours te houden, probeerde hij zijn toehoorders nooit de pap in de mond te geven om zo de markten zo weinig mogelijk te beïnvloeden. Of zoals Greenspan het in 1988 zelf treffend zei: "Ik moet u waarschuwen: als ik klare taal lijk te spreken, heb je me waarschijnlijk niet begrepen."
Na zijn laatste ambtstermijn ging het er vaak wat minder omfloerst aan toe. Zo liet de Dow Jones in februari 2007 zijn grootste daling sinds 2001 optekenen, nadat Greenspan had gezegd dat er 1 kans op 3 was dat de Amerikaanse economie in een recessie zou gaan. Het Orakel had gesproken, de rest is geschiedenis.
