Een tiental Vlaamse loodsen wil een eigen loodsdienst oprichten, los van de Vlaamse overheidsdienst die daar nu voor bevoegd is. Ze willen als zelfstandige kunnen werken en zo hun eigen pensioen in handen nemen. Volgens de initiatiefnemers zou die private loodsdienst er komen op initiatief van Vlaams minister van Havens Annick De Riddder (N-VA). De vakbond verwijt haar het stakingsrecht van de loodsen, die ambtenaren zijn, te willen breken, maar de minister zelf ontkent.
Vlaamse loodsen zijn onderhandelingen over pensioenrechten beu en willen als zelfstandige aan de slag gaan
Vlaamse Loodswezen, zo heet de private loodsdienst die de loodsen willen oprichten. Die moet vanaf 2027 ongeveer 20 procent van de vaarten overnemen van de Vlaamse overheidsdienst die ze nu uitvoert, de Dienst Afzonderlijk Beheer (DAB) Loodswezen. De loodsen die de private dienst willen oprichten, voeren daar nu gesprekken over met bevoegd minister De Ridder.
Het DAB Loodswezen helpt grote schepen van en naar de Vlaamse havens, meestal via de Westerschelde. Dat werk wordt uitgevoerd door ervaren schippers die per boot afgezet worden op de schepen, en daar het roer overnemen. Over het hele land zijn er iets meer dan 300 zee- en rivierloodsen actief.
Maar de pensioenhervormingen van de federale regering treffen hen midscheeps. En dat terwijl de loodsen erom bekend staan een hoog pensioen te krijgen in vergelijking met andere ambtenaren. In een interne presentatie over de private loodsdienst die Gazet van Antwerpen kon inkijken, noemen de initiatiefnemers zich zelfs "de best betaalde ambtenaren van België".
In opdracht van minister De Ridder?
Daarom voerden de loodsen de voorbije maanden actie tegen de hervormingsplannen.
Maar ze voerden niet alleen actie. De voorbije jaren onderhandelden ze ook over hun pensioen, en dat met 2 verschillende ministers: federaal minister van Financiën Jan Jambon en Vlaams minister De Ridder, beiden N-VA.
Aangezien er nog steeds geen doorbraak is, kiest een dozijn van hen nu voor de vlucht vooruit. Door als zelfstandige te werken onder de koepel van het Vlaamse Loodswezen, zouden ze zelf kunnen kiezen hoeveel ze werken en minder afhankelijk zijn van de politiek. Om het plan te doen slagen, hebben ze 49 leden nodig, zowat 1/6 van het totale aantal loodsen.
De haven, de hele maatschappij en de economie worden gegijzeld door een groep die rechten wil verdedigen die niets met de job te maken hebben
Transporteconoom Thierry Vanelslander
De vakbond ACOD verwijt minister De Ridder nu dat ze mee achter het plan zit. "Men probeert het stakingsrecht van de loodsen te breken. De starre politieke houding van de afgelopen maanden krijgt nu een verklaring", zegt Geert Dermaut (ACOD).
Ook de initiatiefnemers zelf zeggen dat de vraag vanuit het kabinet-De Ridder kwam.
Maar het kabinet van de minister ontkent dat tegen het persagentschap Belga. Ook het Agentschap Maritieme Dienstverlening en Kust ontkent elke betrokkenheid. De koepel Beroepsvereniging van Vlaamse Loodsen (BVL) wil voorlopig geen commentaar geven.
"De voorbije periode ontving ik vanuit verschillende geledingen van de havengemeenschap (vanuit VOKA, BSV, KBRV, loodsen) brieven en standpunten waarin ervoor wordt gepleit om de loodsdienst op een alternatieve manier te organiseren", reageert minister De Ridder bij VRT NWS. "Daarbij wordt gewezen op het belang van een continue dienstverlening, de economische en strategische positie van onze havens en de nood aan structurele oplossingen voor de uitdagingen waarmee de sector wordt geconfronteerd."
"Ik wil die signalen ernstig nemen. Initiatieven die bijdragen aan de continuïteit van de dienstverlening, de veiligheid van de scheepvaart en de versterking van de concurrentiepositie van onze havens zijn uiteraard aan te moedigen. Ik ben bereid om dergelijke voorstellen met een breed maatschappelijk draagvlak op hun merites te beoordelen. Desgevallend zullen vervolgstappen het gebruikelijke wetgevingstraject dienen te doorlopen."
Gigantische kosten door stakingen
Bij het havenbedrijf in Antwerpen zijn ze voorstander van de plannen. Daar zitten ze al langer in de soep telkens wanneer de loodsen beslissen om de havens lam te leggen met stiptheidsacties. De laatste liep nog maar 10 dagen geleden af. Toen lagen er bijna 40 schepen te wachten.
"Dat zijn gigantische kosten", beaamt transporteconoom Thierry Vanelslander (Universiteit Antwerpen) in De Ochtend. "Voor één containerschip alleen al kost een dag vertraging meer dan 730.000 euro. Je moet weten dat er zo honderden per dag aankomen in de haven van Antwerpen (volgens de kwartaalcijfers van Port of Antwerp Bruges gaat het om een 50-tal per dag, red.). En dan rekenen we nog niet eens de kosten in de rest van de keten mee."
Is het een goed idee om het loodswezen deels te privatiseren?
"Eigenlijk wordt de haven, maar ook de hele maatschappij en de economie gegijzeld door een groep die bepaalde rechten wil verdedigen die strikt genomen niets met de job te maken hebben. Het gaat immers over de pensioenen."
Want dat de job op zich wel degelijk risico's met zich meedraagt, benadrukt Vanelslander. "Ik nodig je uit om mee aan boord te gaan van zo'n schip en op 15 meter hoogte aan een houten touwladdertje het schip op te moeten klimmen. Als het zonnig weer is, lukt dat nog, maar het moet ook gebeuren wanneer het stormt en regent."
"Het is ook een job die veel flexibiliteit vraagt. Je wordt soms 's nachts uit je bed gebeld om in te springen wanneer een schip vroeger of later is dan verwacht."
Nog volgens Vanelslander toont Nederland aan dat de loodsen privatiseren, kan werken én veilig zijn. "Daar werkt het perfect. Er gebeuren niet significant meer ongevallen. En er zijn sinds 1988 amper stakingen of andere problemen geweest met de loodsen. De voordelen lijken me dus groot, en over de veiligheid hoeven we ons geen zorgen te maken."
