Het gebruik van ingrijpende spionagemethoden door de inlichtingendiensten in België is in dik 10 jaar tijd meer dan verdubbeld, van 1.378 keer in 2013 tot 3.135 keer in 2025. Dat blijkt uit het jaarrapport van het Comité I, het toezichtsorgaan van die diensten. Het gaat dan onder meer om telefoontaps, observaties of het opvragen van telecomgegevens. Vooral Staatsveiligheid past die methodes vaker toe, onder meer omdat ook het aantal personeelsleden van die dienst sinds de aanslagen van 22 maart 2016 is verdubbeld.
Telefoontaps, infiltreren of hacken: inlichtingendiensten in België gebruiken dubbel zo vaak ingrijpende spionagemethodes als 10 jaar geleden
Dirk Leestmans
Gepubliceerd:
België heeft twee inlichtingendiensten: een burgerlijke (Staatsveiligheid) en een militaire (ADIV). Beide worden gecontroleerd door het Comité I dat vandaag zijn jaarrapport heeft voorgesteld aan de parlementaire begeleidingscommissie.
Uit dat rapport blijkt dat het aantal bijzondere methoden dat wordt gebruikt door de beide inlichtingendiensten blijft stijgen.
Zo’n bijzondere inlichtingenmethode (BIM) kan bijvoorbeeld het afluisteren van telefoons zijn, het infiltreren in een groep, het binnendringen in een computersysteem of het doorzoeken van niet-publiek toegankelijke plaatsen. Ook het opvragen van gegevens bij telecomoperatoren – zoals de naam achter een telefoonnummer – valt hieronder.
Bim-bom
Vooraleer de inlichtingendiensten een BIM mogen gebruiken, moeten ze toestemming vragen aan een BIM-commissie, waarin magistraten zetelen.
Vorig jaar gaven die commissies in totaal 3.135 keer groen licht: 749 keer voor ADIV en 2.386 keer voor de Staatsveiligheid. Dat is een stijging van 6,7 procent tegenover 2024, toen 2.937 keer toestemming werd verleend.
Op langere termijn is zelfs sprake van een verdubbeling van het gebruik, zoals blijkt uit de onderstaande grafiek.
Vooral de Staatsveiligheid maakt gebruik van deze methoden, veel vaker dan de militaire inlichtingendienst. Ongeveer drie kwart van alle toepassingen komt voor haar rekening. Dat verschil kan deels worden verklaard doordat ADIV voor een groot deel in het buitenland actief is, terwijl de Staatsveiligheid vooral in België werkt.
Daarnaast is het personeelsbestand van de Staatsveiligheid in enkele jaren tijd verdubbeld. Vandaag telt de dienst ongeveer 1.000 medewerkers. Kort na de aanslagen in Brussel in 2016 (Zaventem en Maalbeek) was dat nog ongeveer de helft. Meer personeel leidt logischerwijs ook tot een groter gebruik van deze methoden.
Verborgen camera's
In de praktijk is het opvragen van telefoniegegevens een van de meest gebruikte bijzondere inlichtingenmethoden door de Staatsveiligheid. Het gaat dan bijvoorbeeld om de lokalisatie van een telefoon of de identiteit achter een nummer. De dienst luistert ook veel telefoons af: in 2025 werd daarvoor 473 keer toestemming gegeven.
Andere vaak gebruikte methoden zijn observaties met technische middelen – zoals verborgen camera’s – in publieke en niet-publieke ruimtes, en het verzamelen van gegevens over bankrekeningen en banktransacties.
Het doorzoeken van een woning of een niet-publiek toegankelijke plaats gebeurde vorig jaar 18 keer door de Staatsveiligheid.
Opvallend is ten slotte dat de Staatsveiligheid vorig jaar geen gebruik maakte van de mogelijkheid om te infiltreren, noch in de echte wereld (bijvoorbeeld in een organisatie), noch in de virtuele wereld (op het internet).
Terrorisme en spionage
De bijzondere inlichtingenmethoden worden vooral ingezet in dossiers rond terrorisme en spionage. In mindere mate gebeurt dat ook bij dreigingen van inmenging en extremisme. Opvallend en nieuw is dat de Staatsveiligheid deze methoden ook inzet in de strijd tegen georganiseerde misdaad.
Wanneer zo’n methode wordt gebruikt tegen iemand met een beschermd beroep, zoals een advocaat, arts of journalist, gelden strengere voorwaarden. Dat komt doordat deze beroepen onder meer beschermd worden door het beroepsgeheim of de bescherming van bronnen.
Volgens het jaarrapport gebeurt het slechts in een zeer beperkt aantal gevallen, er wordt geen exact cijfer gegeven, dat BIM’s worden ingezet tegen mensen met zo’n beroep. Het Comité I stelde bovendien vast “dat er was voldaan aan de garanties en voorwaarden waarin de wet voorziet.”
Strafbare feiten plegen
Sinds 2022 kunnen de inlichtingendiensten ook zogenoemde ondersteuningsmaatregelen aanvragen bij de BIM-commissie. Daarbij vragen ze bijvoorbeeld toestemming om strafbare feiten te plegen, valse identiteiten te gebruiken of nepfirma’s op te richten.
Het doel is om hun informatiepositie te versterken. Dat kan zowel gaan om een medewerker van de Staatsveiligheid als om een bron. Een voorbeeld is een bron die strafbare uitlatingen doet op het internet om geloofwaardig over te komen binnen een extremistische groepering.
In 2025 keurde de BIM-commissie 17 verzoeken goed om strafbare feiten te plegen door agenten of menselijke bronnen. Al die aanvragen kwamen van de Staatsveiligheid.
Het Comité I meldt tot slot dat er vorig jaar geen enkele klacht werd ingediend over het gebruik van een bijzondere inlichtingenmethode.
