Economen en wereldleiders halen opgelucht adem nu de kans groot is dat vrijdag de Straat van Hormuz opnieuw opent. Sinds de Amerikaanse aanval eind februari blokkeren de Iraniërs die cruciale vaarroute voor de wereldwijde energiebevoorrading. Herstelt het scheepvaartverkeer zich zoals voor de oorlog? "Iedereen weet nu dat Iran een machtig wapen heeft."
Heropening lonkt, maar hoe snel herstelt handel via Straat van Hormuz? "Iedereen weet nu dat Iran machtig wapen heeft"
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Amerikaans president Donald Trump kondigde gisteravond laat de heropening aan op zijn sociaal medium Truth Social. "Schepen van de wereld, start jullie motoren. Laat de olie vloeien!", schreef hij. De zeestraat zou terug open gaan vanaf vrijdag, wanneer de VS en Iran het akkoord ondertekenen in Zwitserland.
Iran blokkeert de vaarroute sinds eind februari. Honderden schepen liggen al meer dan 3 maanden vast in de Perzische Golf. Verschillende pogingen om de straat (gedeeltelijk) terug te heropenen, mislukten.
Vertrekkensklaar
"We zijn hoopvol, maar het zal duren tot er effectief is ondertekend is voor er in de Straat van Hormuz iets zal bewegen", zegt Loïc Van Staey van de Koninklijke Belgische Redersvereniging. Omwille van de veiligheid communiceert de vereniging niet over het aantal Belgische schepen dat geblokkeerd ligt.
De schepen liggen voor anker en zijn altijd paraat gebleven om te kunnen vertrekken
Loïc Van Staey van de Koninklijke Belgische Redersvereniging
"De schepen liggen voor anker en zijn altijd paraat gebleven om te kunnen vertrekken. De zeevaarders zijn altijd in werkmodus gebleven in een situatie die zeer gevaarlijk is met overvliegende drones en bommen. Het is belangrijk dat zij nu terug kunnen varen en eventueel naar huis gaan", zegt Van Staey.
Belgische hulp bij ontmijnen?
Hoe snel het scheepvaartverkeer er terug op gang komt, is onduidelijk. "Dat hangt ook af van de details van de afspraken tussen de VS en Iran, en die kennen we nog niet", zegt professor internationale energiepolitiek Thijs Van de Graaf (Ugent).
Het opheffen van de blokkade betekent niet meteen dat het veilig is om er te varen. De Iraniërs plaatsten de afgelopen maanden zeemijnen. Hoeveel dat er zijn en waar die precies liggen, weten alleen zij. Begin juni zei Trump dat de VS al verschillende mijnen ontmanteld had.
Er zijn wel routes dicht bij de Iraanse kust waar men van weet dat ze veilig zijn
Thijs Van de Graaf, professor Internationale energiepolitiek UGent
Hoe snel alle mijnen verwijderd kunnen worden en wie dat zal doen is onduidelijk. Onder leiding van het VK en Frankrijk staan verschillende landen paraat om een ontmijningsmissie op te starten. Ook België. Vanuit Zeebrugge vertrok eind mei een Belgische mijnenjager richting Middellandse Zee. Van daaruit kan het schip snel koers zetten richting de Straat van Hormuz.
Toch zal een deel van de schepen relatief snel na het opheffen van de blokkade kunnen vertrekken, denkt Van de Graaf. "Er zijn wel routes dicht bij de Iraanse kust waar men van weet dat ze veilig zijn. Er zal dus wel onmiddellijk effect zijn."
Nooit meer op oude niveau
Het zal nog een tijd duren voor de productie en transport van olie en gas in de regio zich herstelt.
"Veel tankers die daar normaal olie gaan halen, zijn nu naar de VS. Tegen dat die terug zijn, dat duurt nog wel enkele weken." Nog belangrijker: de olie-infrastructuur in de golfstaten heeft zwaar geleden onder de oorlog. "Het gaat om terminals, havens en raffinaderijen. Die reparatiewerken zullen jaren duren. We hebben zelfs nog geen zicht op de totale schade", zegt Van de Graaf.
Iedereen weet nu dat Iran een machtig wapen heeft
Thijs Van de Graaf, professor Internationale energiepolitiek UGent
De kans is onbestaande dat het oude normaal helemaal terugkeert in de zeestraat. "De vaas is gebroken, die valt niet meer te lijmen", zei Fatih Birol, de topman van het Internationaal Energieagentschap.
"Iedereen weet nu dat Iran een machtig wapen heeft. Ze kunnen met wat drones, patrouilleboten en mijnen de straat afsluiten of het scheepvaartverkeer verstoren. Dat zorgt voor blijvende onzekerheid en risico op handel via die route", legt Van de Graaf uit. Hij verwacht dat de Golfstaten meer zullen inzetten op handel via pijpleidingen.
Tolvrij?
De toekomst van de scheepvaart in de Straat van Hormuz zal ook van een andere belangrijke kwestie afhangen: tol. Voor het conflict was de zeestraat tolvrij.
Trump benadrukte vandaag dat dat ook vanaf vrijdag het geval zal zijn. Daar is Van de Graaf niet zo zeker van. "Ik heb daar vanochtend al tegenstrijdige communicatie over gezien. Ik weet niet of de Amerikaanse en Iraanse interpretatie dezelfde is. Misschien zijn sommige dingen in het memorandum niet 100 procent zwart-wit." Tijdens het conflict lieten de Iraniërs af en toe schepen door in ruil voor tolgeld.
Olieprijs
De olieprijs daalde meteen met enkele procenten na de aankondiging van het principeakkoord. Een vat ruwe olie staat nu op 83 dollar. Op het hoogtepunt van de crisis was dat tot 120 dollar. Voor de crisis schommelde de prijs rond de 60 dollar.
"Ik denk dat de prijzen relatief snel terug naar het normale niveau zullen evolueren", aldus Van de Graaf. "Dat zal sneller gaan dan het herstellen van de volledige productie- en handelsstromen."
