Hoe armer Belgen zijn, hoe slechter hun gezondheid en hoe groter het deel van hun loon dat aan zorg besteed wordt. Dat blijkt uit een nieuwe studie van CM Gezondheidsfonds, gebaseerd op gegevens van 4 miljoen leden. Wie de meeste zorg nodig heeft, maakt er bovendien het minst gebruik van. De resultaten zijn zorgwekkend: de ongelijkheid in de gezondheidszorg, die al groot was, groeit verder.
Gezondheidsongelijkheid groeit: hoe armer hoe zieker, en hoe meer inkomen naar zorg gaat
Lien De Cooman
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Een studie van CM Gezondheidsfonds toont aan dat hoe armer de Belg is, hoe slechter de gezondheid. De mensen met het laagste inkomen besteden bovendien zes keer meer van hun budget aan gezondheidszorg dan de rijksten. De gezondheidsongelijkheid in België groeit sneller dan in andere Europese landen.
Mensen die het meest zorg nodig hebben, maken er het minst gebruik van: ze stellen zorg vaker uit om financiële redenen, waardoor ze uiteindelijk vaker op de spoeddienst belanden. In arme wijken lag het sterftecijfer in 2023 maar liefst 50 procent hoger dan in rijke wijken.
CM pleit voor concrete maatregelen om de kloof te dichten, zoals het uitbreiden van het derdebetalerssysteem zodat mensen met beperkte middelen geen zorg meer hoeven voor te schieten. CM-voorzitter Luc Van Gorp: "Degenen die zorg het hardst nodig hebben, zijn ook degenen die er het minst toegang toe hebben en de hoogste prijs betalen."
Gezondheidsverschillen volgen een duidelijk patroon: hoe lager het inkomen, hoe slechter de gezondheid. Het is dus geen tegenstelling tussen arm en rijk, maar een glijdende schaal waarbij ook de middengroepen getroffen worden.
Die verschillen bestaan al langer, maar uit de studie van CM blijkt dat ze tussen 2011 en 2023 alleen maar groter zijn geworden. De ongelijkheid groeit in ons land ook sterker dan in andere Europese landen.
De ongelijkheid is het gevolg van een opeenstapeling van drempels die de toegang tot zorg belemmeren
Luc Van Gorp, voorzitter CM
De cijfers zijn duidelijk. Zo ligt het sterftecijfer veel hoger in arme wijken dan in rijke wijken. In arme buurten overlijdt in een jaar tijd 1,13 procent van de inwoners, in rijke buurten is dat 0,75 procent. Ook bij chronische ziekten zoals diabetes zijn er grote verschillen. In arme buurten heeft 10,8 procent van de inwoners diabetes, tegenover 5,4 procent in rijke buurten.
"Dat is niet het resultaat van individuele keuzes, maar van de opeenstapeling van drempels, zowel financieel, administratief als organisatorisch, die de toegang tot zorg belemmeren", zegt CM-voorzitter Luc Van Gorp.
Financiële redenen
De verschillen in gezondheid hangen voor een deel samen met leefomstandigheden: slechtere woningen, fysiek zwaarder werk en beperkte toegang tot basisvoorzieningen zoals gezonde voeding en verwarming.
Maar er is meer, want mensen die het meest zorg nodig hebben, maken er het minst gebruik van. In kwetsbare wijken wordt niet-dringende zorg vaker uitgesteld, meestal om financiële redenen. Wanneer klachten verergeren, belanden patiënten vaker op de spoeddienst.
Ook de toegang tot de huisarts evolueert ongelijk. Mensen met een hoger inkomen vinden steeds makkelijker hun weg naar de huisarts, terwijl dat voor kwetsbare groepen moeilijker is geworden.
Dezelfde kloof is er bij preventieve zorg: in de rijkste wijken neemt 71 procent van de vrouwen deel aan borstkankerscreening, tegenover 45 procent in de armste.
Anno 2026 zou deze ongelijkheid niet meer mogen bestaan
Luc Van Gorp, voorzitter CM
"Ook dat verklaart de slechtere gezondheid van armere mensen", zegt Van Gorp. "Doordat zij zorg vaker uitstellen, is hun gezondheidstoestand soms dermate gekelderd dat hun ziektebeeld zwaarder is dan wanneer ze sneller toegang tot zorg zouden vinden. Anno 2026 zou deze ongelijkheid niet meer mogen bestaan."
Ook financiële ongelijkheid groeit
De ongelijkheid is niet alleen medisch, maar ook financieel. Gezinnen met de laagste inkomens besteden gemiddeld 8 procent van hun budget aan gezondheidszorg. Dat is bijna 6 keer meer dan de 1,4 procent bij de hoogste inkomensgroep.
Er bestaan nochtans beschermingsmaatregelen, zoals de maximumfactuur. Die beperkt het jaarlijkse bedrag aan eigen bijdragen dat gezinnen moeten betalen: boven een bepaalde drempel, die bepaald is op basis van inkomen, wordt het remgeld volledig terugbetaald.
De maximumfactuur dekt geen extra kosten of ereloonsupplementen
Luc Van Gorp, voorzitter CM
Volgens CM blijkt dat die bescherming niet effectief genoeg is: "Patiënten moeten eerst zelf remgeld voorschieten, en voor de maximumfactuur ingaat kunnen de kosten snel oplopen bij wie ziek is. De maximumfactuur dekt bovendien geen extra kosten of ereloonsupplementen, en het plafond ligt voor lage en middeninkomens vaak te hoog", zegt Van Gorp.
Daarnaast benadrukt CM dat zo’n 30 procent van de mensen met een zeer laag inkomen geen verhoogde tegemoetkoming heeft. Dat is een statuut waardoor je minder betaalt voor onder andere zorg.
Er is ook een lichtpunt: wijkgezondheidscentra slagen erin om de kloof in de eerstelijnszorg bijna volledig weg te werken.
Doordat patiënten er niet hoeven voor te schieten en zorgverleners multidisciplinair samenwerken, bereiken ze kwetsbare groepen beter dan klassieke huisartspraktijken.
Naar echte gelijkheid
"De studie toont een harde realiteit aan", besluit Van Gorp. "Degenen die zorg het hardst nodig hebben, zijn ook degenen die er het minst toegang toe hebben en de hoogste prijs betalen. Beschermingsmechanismen zijn te beperkt en treden te laat in werking."
CM stelt daarom enkele concrete aanpassingen voor. Het gezondheidsfonds pleit er bijvoorbeeld voor om het derdebetalerssyteem uit te breiden, zodat mensen met beperkte middelen geen zorg meer hoeven voor te schieten.
CM vraagt ook om de gezondheidscentra verder uit te bouwen en de maximumfactuur te herorganiseren.
