Congo speelt vanavond voor het eerst in 50 jaar op WK: "Alle ouders willen dat hun zoon Lukaku wordt"

Gilles Mbiye-Beya, voetbalanalist en presentator van de podcast Koolcast, zal de match vanavond net ietsje anders beleven dan normaal. Hij wordt verwacht in de studio van Sporza.

"En ik neem mijn vader mee naar de studio. Het is zo mooi: hij is met pensioen, heeft kleinkinderen, en zal nu pas Congo voor de 2e keer een wereldbeker zien spelen." De vorige keer, in 1974, heette Congo nog Zaïre en zwaaide president Mobutu er nog de plak.

"Al van kindsaf heb ik elke match op de televisie gezien, samen met mijn papa. Vroeger was dat op Eurosport, later via illegale streamingsites. Maar nu kunnen we gewoon onze ploeg op Sporza aan het werk zien, en dat op het grootste toneel."

Congo op het WK voetbal, het is een krachttoer voor de nummer 48 op de FIFA-ranglijst. De ploeg schakelde op weg naar het WK onder andere Nigeria uit, traditioneel toch een veel groter voetballand.

Congo plaatste zich uiteindelijk door Jamaica naar huis te sturen in de laatste knock-outwedstrijd.

"Ik kijk zéér uit naar de wedstrijden van al die jongens met een Belgische link", zegt Peter Vandenbempt, voetbalcommentator voor Sporza op dit WK.

Zo staan verdediger Chancel Mbemba (Lille, ex-Anderlecht) en aanvaller Noah Sadiki (Sunderland, ex-Union) bijvoorbeeld stevig in de basiself. En op de bank zitten ook nog doelman Mathieu Epolo (Standard), verdediger Joris Kayembe (Racing Genk) en aanvaller Théo Bongonda (Spartak Moskou, ex-Racing Genk).

Er staat een ploeg, en dat is mee te danken aan een mentaliteitswijziging bij de spelers uit de diaspora, die op de Europese velden spelen. Dat ziet ook Paul Beloy, voormalig profvoetballer bij KV Mechelen, Beerschot en Lierse.

Als ze moeten kiezen voor welk land ze uitkomen, kiezen ze vaker voor Congo. "Ik zie Congolese voetballers twijfelen tussen Congo, België of het land waar ze spelen."

Dat is anders dan vroeger, zegt Beloy, zelf één keer werd geselecteerd voor de Zaïrese ploeg. "Ik had niet te kiezen in die tijd; er waren veel Belgen die veel beter waren dan ik."

Maar die tijd is voorbij. Congolees-Belgische voetballers kunnen meer dan hun voetbalschoen zetten naast autochtone Belgen.

"Lukaku is een begrip in de Congolese gemeenschap", zegt Beloy. "Hij bewijst dat Congolezen het ook kunnen, dat ze evenwaardig zijn en er zelfs bovenuit kunnen steken. Alle Afrikaanse ouders hopen dat hun voetballende zoon de volgende Lukaku wordt."

Analist Mbiye-Beya ziet nog andere verklaringen voor het succes van de nationale ploeg. Zo is de wereldwijde interesse in het Afrikaanse voetbal gegroeid, onder andere dankzij het succes van Marokko. Dat schopte het in 2022 ei zo na tot in de WK-finale. Jonge Afrikaanse voetballers beseften dat ze geen Europese nationale ploeg nodig hadden om uit te blinken.

"Sadiki heeft voor een ommeslag gezorgd toen hij voor Congo koos, en niet voor België (waar hij nochtans de jeugdreeksen had doorlopen, red.). Spelers als Mario Stroeykens (Anderlecht), Michel-Ange Balikwisha (Celtic, ex-Standard en ex-Antwerp) en Matthieu Epolo (Standard) zijn gevolgd."

Maar ook de omkadering is erop vooruit gegaan. "Vroeger werd van de spelers uit Europa verwacht dat ze de hotelkamers van de helft van de ploeg betaalden, of hun eigen vliegtuigtickets. Dieumerci Mbokani, de topscoorder aller tijden voor de Congolese nationale ploeg, zette er daarom zelfs even een punt achter."

Nochtans is het Congolese voetbal vandaag nog steeds verre van een hoeraverhaal. Zo blijven de financiën een zorgenkind. "De nationale voetbalbonden krijgen elk jaar zo'n 2 miljoen dollar (1,7 miljoen euro, red.) van de FIFA. Maar in Congo weet niemand waar dat geld naartoe gaat." 

Het kwam zelfs zover dat de FIFA 3 jaar geleden de dagelijkse leiding van de Congolese voetbalbond FECOFA overnam om het wanbeheer recht te trekken.

Beloy ziet dat wel meer Afrikaanse voetballanden met dezelfde problemen blijven kampen. Het verklaart volgens hem waarom het wachten blijft op een groot Afrikaans succes op een wereldkampioenschap, ondanks het talent in bijvoorbeeld Ivoorkust, Senegal of Nigeria.

"Kijk hoe die landen het politiek doen, daar breken ze ook geen potten in. We hebben niet de sterke leiders die we zouden moeten hebben."

Zo is de nationale ploeg tegelijk een voorbeeld van de problemen waar heel Congo mee blijft kampen, en een manier voor de bevolking om al die zorgen even te vergeten. Want zorgen zijn er genoeg: naast de alomtegenwoordige corruptie en politieke instabiliteit kampt Congo met het aanhoudende geweld in het oosten van het land en een ebola-uitbraak.

"Dat is het enige waar iedereen het in Congo over eens is: je supportert voor de nationale ploeg", zegt Mbiye-Beya.

"En nu we gekwalificeerd zijn voor het WK, zijn de Congolezen net iets trotser om Congolees te zijn. Ze kopen petjes met de vlag, kopen truitjes. Het is een succeservaring. Want verder is Congo een land dat bijna alleen maar negatief in het nieuws komt."

Wie weet volgt er op het WK wel een nieuwe succeservaring. Beloy noemt het tornooi "een referentiepunt".

"Alle Afrikaanse landen willen het niveau van de Europese landen halen. Halen we de 2e ronde, dan hebben we een grote stap gezet."

"Congo is een van de ploegen op dit WK waar naar uitgekeken wordt", weet Sporza-analist Peter Vandenbempt. "Ze zouden weleens kunnen verrassen."

Al wordt het vanavond wellicht een stevige dobber tegen Portugal, schaduwfavoriet voor de eindzege. "Het allermooiste voetbal hoef je niet te verwachten", tempert Mbiye-Beya de verwachtingen. "Congo is een ploeg die het heel moeilijk heeft om te scoren."

Die verdediging, onder leiding van het centrale duo Mbemba-Tuanzebe, is de grote sterkte van Congo. "Dat zijn heel sterke jongens die weinig doelpunten tegen krijgen. Al kan dat tegen Portugal weleens veranderen." (grinnikt)

"Het is ook een elftal met kwaliteit en frivoliteit, maar wel nog jong en onervaren", vult Vandenbempt aan. "Dat kan hen weleens parten gaan spelen. Op de Afrika Cup hebben ze het niet geweldig gedaan. En ze zitten in een groep met naast Portugal ook Colombia, toch altijd een zeer te duchten tegenstander op een eindronde van een WK."

"Maar het is een ploeg die Portugal en Colombia misschien toch wel kan verrassen, zeker als die hen wat onderschatten. Ik verwacht er dus wel wat van. En als ik erop moet gokken, zie ik hen toch wel doorgaan naar de 2de ronde."

Wie weet scoort Congo vanavond dus zomaar tegen Portugal. Het zou een historisch sportmoment worden voor het land: de eerste Congolese goal op een WK voetbal ooit.

"Ik ben dan vooral benieuwd hoe ze zullen vieren", zegt Mbiye-Beya. "Veel spelers zijn politiek bewust en zetten zich actief in voor de armere regio's. Daarom vieren ze goals vaak met een hand voor de mond en een pistoolbeweging naar de slaap. Zo willen ze de genocide in het oosten onder de aandacht brengen."

"Het zou heel mooi zijn als dat vanavond opnieuw zouden kunnen doen, voor het eerste doelpunt dat Congo ooit maakt op het allergrootste toneel."