Vier dagen van extreme regen en aardverschuivingen eind vorig jaar hebben 's werelds meest bedreigde oerang-oetan nog dichter bij de rand van uitsterven gebracht. Volgens een telling zijn 58 van de nog geen 800 Tapanuli orang-oetans op het Indonesische eiland Sumatra gestorven. "Deze sterfte gaat veel verder dan wat deze dieren kunnen verdragen", zeggen de wetenschappers.
Zeldzaamste orang-oetan ter wereld nog meer met uitsterven bedreigd door extreme regen
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
De Tapanuli oerang-oetan (Pongo tapanuliensis) leeft op het Indonesische eiland Sumatra en is erg zeldzaam. Er leven naar schatting nog minder dan 800 exemplaren in het wild. De Rode Lijst van de IUCN noemt de soort 'kritiek bedreigd', het op een na laatste stadium voor 'uitgestorven'. Volgens wetenschappers is de soort nu nog dichter bij de rand van uitsterven gebracht door enkele dagen van extreme regen en aardverschuivingen eind vorig jaar.
In november hield cycloon Senyar lelijk huis in Sumatra en Maleisië. Het was de dodelijkste natuurramp in Zuidoost-Azië vorig jaar. Er vielen meer dan 1.000 doden en meer dan een miljoen mensen raakten ontheemd. Maar ook voor de natuur had de cycloon zware gevolgen.
Onderzoek suggereert dat door de extreme weersomstandigheden 58 Tapanuli oerang-oetans zijn omgekomen. Het zijn voorzichtige cijfers, zeggen de wetenschappers. Ze houden geen rekening met schade aan de bomen en bladeren en met de verminderde beschikbaarheid van voedsel.
"Het moet een hel geweest zijn"
Natuurbeschermers stelden na de doortocht van de cycloon vast dat ze minder Tapanuli orang-oetans konden waarnemen. Het voedde de angst dat heel wat dieren waren meegesleurd door de overstromingen en aardverschuivingen.
Enkele weken na de cycloon vertelden hulpverleners aan de Britse openbare omroep BBC dat ze de resten gevonden hadden van wat ze dachten dat een Tapanuli orang-oetan was. De resten lagen begraven tussen puin en boomstammen.
Professor Erik Meijaard kreeg destijds een foto te zien. "Wat me opviel, was dat al het vlees van het gezicht was afgerukt", vertelde hij toen aan BBC. "Als een paar hectare bos instort door een enorme aardverschuiving, zijn zelfs sterke orang-oetans hulpeloos en worden ze verminkt. Het moet een hel zijn geweest".
Nog zwaardere klap
Meijaard is directeur van Borneo Futures , een wetenschappelijk adviesbureau gericht op natuurbehoud en milieubeheer in tropische gebieden. Hij is ook de hoofdauteur van de studie die nu is verschenen in 'Current Biology', een publicatie van het overkoepelende wetenschappelijke tijdschrift Cell. In december schatte Meijaard nog dat de cycloon zo'n 35 orang-oetans had gedood. Een verlies dat volgens hem "een zware klap" voor de populatie zou betekenen. Maar de -voorzichtige- balans van 58 doden is dus nog veel zwaarder.
Het verhaal is des te schrijnender omdat de Tapanuli orang-oetan pas in 2017 voor het eerst werd beschreven als nieuwe orang-oetansoort, naast de Sumatraanse orang-oetan (Pongo abelii) en de Borneose orang-oetan (Pongo pygmaeus).
De ontdekking van de Tapanuli oerang-oetan
De Tapanuli oerang-oetan (Pongo tapanuliensis) werd officieel beschreven als nieuwe mensapensoort in 2017. Hij komt voor in het tropische regenwoud in de regio Tapanuli Selatan, in het noorden van Sumatra.
In 1997 waren er meldingen van een groep oerang-oetans in dat gebied, maar ze werden niet herkend als een nieuwe soort. In 2013 werd een mannetje van de groep door de plaatselijke bevolking verwond. Het dier stierf, en wetenschappers slaagden erin om zijn DNA en zijn skelet te vergelijken met wat ze hadden van andere volwassen mannelijke orang-oetans, allemaal uit andere gebieden.
Onder meer op basis daarvan verscheen in 2017 een onderzoek waarin klonk dat het om een nieuwe orang-oetansoort ging, de Tapanuli orang-oetan, genoemd naar de regio waar hij voorkwam.
In totaal zijn er nu 7 bekende mensapensoorten: de 3 orang-oetans, de westelijke en de oostelijke gorilla, de chimpansee en de bonobo.
"Klimaatverandering speelt een belangrijke rol"
Eerdere studies hebben berekend dat de Tapanuli orang-oetan zal uitsterven als jaarlijks meer dan 1 procent van de populatie sterft. Vorig jaar is in een klap 7 procent overleden.
"De sterfte gaat veel verder dan wat deze dieren kunnen verdragen. Dit is dus een enorme gebeurtenis", zegt professor Sergei Vich, primatoloog (wetenschapper die zich bezighoudt met de studie van apen en mensapen) aan de Liverpool John Moores University en een van de auteurs van de studie.
De bevindingen van hun onderzoek tonen volgens de wetenschappers aan dat extreme regen de overleving van mensapensoorten rechtstreeks kan bedreigen. De verwoesting door cycloon Senyar toont hoe kwetsbaar de Tapanuli orang-oetan is.
We kunnen de eerste moderne uitsterving van een mensapensoort nog steeds voorkomen
Auteurs van het onderzoek in 'Current Biology'
De cycloon was uitzonderlijk krachtig, maar de door de mens veroorzaakte klimaatverandering speelt volgens de studie een belangrijke rol. De frequentie en intensiteit van extreme regen in dat gebied nemen in de toekomst waarschijnlijk nog toe. En dat bedreigt het voortbestaan van de orang-oetans en hun leefgebied.
"De crisis waarmee de Tapanuli orang-oetan wordt geconfronteerd, is een voorbeeld van de samenloop van klimaatinstabiliteit en het verlies aan biodiversiteit en kwetsbaarheid", schrijven de auteurs. Ze vragen om een duurzame, internationaal gecoördineerde reactie die past bij de omvang van de dreiging. "Door versterkte binnenlandse bescherming, klimaatbestendige planning en wereldwijde financiële en technische hulp kunnen we de eerste moderne uitsterving van een mensapensoort nog steeds voorkomen", klinkt het.
Meer lezen?
