"Rode lijnen moeten sneuvelen": regering moet nog 13 miljard euro vinden om tekort te temperen, zegt Nationale Bank

"Belgen zijn rijk, de staat is arm", laat Pierre Wunsch, gouverneur van de Nationale Bank, zich halverwege de presentatie van de halfjaarlijkse prognoses over de Belgische economie ontvallen. Het lijkt min of meer de samenvatting van de economische situatie waarin we momenteel zitten.

Want hoe woelig de internationale context ook is door de oorlog in het Midden-Oosten, een dramatische instorting van de Belgische economie lijkt zelfs in de meest pessimistische scenario's niet aan de orde. Ja, zeker in het tweede kwartaal zie je de groei terugvallen tot quasi nul. Maar volgens de huidige prognoses trekt die daarna gewoon weer aan. 

Op jaarbasis verwacht de Nationale Bank een groei van de economie van 0,6 procent in 2026. Volgend jaar zou dat opnieuw klimmen naar 1,1 procent, om in 2028 door te stijgen naar 1,3 procent. 

Niet dat we niks voelen van de crisis in het Midden-Oosten. Duurdere olie raakt ons dit jaar stevig in onze portemonnee, samen met de centenindex en de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd. Dat de lonen altijd met een zekere vertraging worden geïndexeerd (en dat diesel en benzine geen deel uitmaken van de index) speelt natuurlijk ook mee.

De komende jaren zal die koopkracht weer opveren, verwacht de Nationale Bank. Ondanks alles blijven gezinnen ook geld uitgeven: ze compenseren de daling van hun koopkracht met de inzet van hun spaargeld. Ook de bedrijfsinvesteringen zien er verrassend gezond uit.

Een veel minder geruststellend beeld geeft de Nationale Bank over de begroting: volgens de huidige prognoses en zonder ingrijpende maatregelen zal het tekort tegen 2028 verder oplopen naar 5,7 procent van het bbp. In 2024 lag het tekort nog op -4,4 procent.

"Je zou daarbij kunnen zeggen: ondanks alle maatregelen die de verschillende regeringen al genomen hebben", zegt Wunsch. Je ziet dat ook in de cijfers: de regering heeft zowat 1 procent van het bbp aan uitgaven weggeknipt. De stijgende rentelasten, de tragere groei van de economie en de extra uitgaven van defensie doen een groot deel van die inspanning teniet.

Nog een probleem: de uitgaven dalen dan wel tegen 2028 (-0,7 procent), maar de inkomsten van de overheid dalen nog sneller, met 1,2 procent. 

Daar zijn een hele rist technische verklaringen voor. Eén opvallende trend die Wunsch er zelf uitplukt: steeds meer werkenden worden als zelfstandige betaald, en dus niet via een salaris, via bijvoorbeeld een managementvennootschap. Bij de Nationale Bank noemen ze dat de 'desalarisering' van de economie, een fenomeen dat op termijn de overheidsfinanciën zou kunnen ondermijnen.

Hamvraag: hoe los je dat begrotingsprobleem op een realistische manier op? Wunsch vindt het in elk geval niet redelijk om deze regeerperiode nog op de Europese doelstelling te mikken, lees een tekort van maximaal 3 procent van het bbp. Misschien, zo oppert hij, kan het wel haalbaar zijn om het tekort terug te dringen onder de 4 procent van het bbp. "Dan zit je toch al lager dan het niveau van 2024."

"In dat geval moet je zo'n 2 procent van het bbp besparen. Dat is ongeveer 13 miljard euro op de hele legislatuur. Momenteel zegt de regering zo'n 7 miljard te willen zoeken. Dat zou je dan elk jaar moeten doen."

Om dat te doen slagen, moeten alle taboes sneuvelen, vindt hij. "Als je geen debat hebt over de inkomsten, als je geen debat hebt over de uitgaven in de gezondheidszorg of over de langdurig zieken, als die rode lijnen niet wegvallen, gaan we er niet geraken."

Hij neemt daarbij de samenstelling van de regering als uitgangspunt. "Je kunt die 2 procent van het bbp volledig bij de uitgaven gaan zoeken. Is dat een realistisch politiek evenwicht? Daar ben ik niet van overtuigd."