Zelfrijdende auto's lijken misschien ontspannend voor de bestuurder, maar het plaatst ons brein in een oncomfortabele positie om toch aandachtig te blijven. "Aandacht en actie zijn normaal gesproken met elkaar verbonden", legt neuropsychologe Céline Gillebert (KU Leuven) uit.
Handen van het stuur, maar ogen op de weg: waarom het zo moeilijk is om aandachtig te blijven in zelfrijdende auto's
Binnenkort zijn autonoom rijdende Tesla's toegelaten op de openbare weg in België. De auto's in kwestie maken gebruik van het zogenoemde FSD-systeem. Daarbij kan de auto zelf sturen, binnen de rijstrook blijven en van rijstrook wisselen. Maar de bestuurder moet op elk moment kunnen ingrijpen en blijft verantwoordelijk.
Zelf niet rijden, maar toch te allen tijde kunnen tussenkomen is bijzonder moeilijk voor onze hersenen, zegt Céline Gillebert, professor neuropsychologie aan de KU Leuven, in De Wereld Vandaag op Radio 1.
Dat betekent dat we van onze hersenen vragen om wel alert en gefocust te blijven, zonder zelf actief te rijden
"Tijdens het autorijden zijn aandacht en actie normaal sterk met elkaar verbonden", legt de neuroloog uit. "Als je zelf achter het stuur zit, gebruik je je aandacht om precies die informatie te verwerken die nodig is om veilig te rijden. Je negeert bijvoorbeeld de wolken in de lucht en reclameborden langs de weg, en richt je op wat echt belangrijk is: verkeerslichten, andere weggebruikers en de afstand tot hen. Op basis van die informatie stuur, rem en anticipeer je."
Maar bij een zelfrijdende auto worden veel van die handelingen overgenomen. "De auto remt, stuurt en wisselt zelfstandig van rijstrook", gaat ze voort. "Dat betekent dat we van onze hersenen vragen om wel alert en gefocust te blijven, zonder zelf actief te rijden. Met andere woorden: we moeten onze aandacht loskoppelen van de actie."
Hoe beter de systemen, hoe moeilijker voor het brein
Het is een moeilijke oefening, erkent professor Gillebert, die onder meer onderzoek doet naar visuele aandacht. "Aandachtig zijn zonder dat je in actie moet komen, maakt je passief. En hoe beter die systemen zijn, hoe moeilijker het is om waakzaam te blijven. Dat blijkt ook uit onderzoek naar de alertheid in geval van ingebouwde veiligheidssystemen."
De vraag is dan welke impact die zelfrijdende auto’s zullen hebben op de verkeersveiligheid. Hoe meer zelfrijdende auto’s er zullen zijn, hoe veiliger, aldus Gillebert. "Op dit moment zijn er een paar zelfrijdende auto's en daarnaast veel bestuurders die zelf rijden, veel voetgangers en fietsers ook, dus een meer chaotische situatie. Dat maakt de situatie meer onvoorspelbaar."
Tips om de aandacht erbij te houden in een zelfrijdende auto
Probeer om actief betrokken te blijven: blijf voorspellen wat de auto en de andere weggebruikers zullen doen
Vermijd het om dingen te doen die afleiden
Neem regelmatig een pauze
Hoe blijf je aandachtig in een zelfrijdende auto?
