Mannen mogen dan al dagelijks aan het Romeinse Rijk denken, Valeria Luiselli schrijft om de pagina over de Oudheid in haar nieuwe boek. En dat gaat geenszins vervelen.
Moederschap: zelfs de Romeinen hadden er geen handleiding voor
De Mexicaanse Valeria Luiselli (42) is de auteur van het geëngageerde essay 'Vertel me het einde' en de romans 'De gewichtlozen' en 'Archief van verloren kinderen'. Voor die laatste ontving ze de International Dublin Literary Award. Haar werk is in meer dan 30 talen vertaald.
Haar bestaan (en schrijven) tussen Latijns-Amerika en de Verenigde Staten maakt migratie tot een terugkerend thema in haar werk. Zo geeft ze de onmondigen toch een stem.
'Begin midden einde' is haar meest intieme boek tot nu toe, en ze is in grootse doen.
Wat is een thuis?
De roman vertelt het verhaal van een moeder en haar 12-jarige dochter die op zoek gaan naar een nieuw begin.
Na een pijnlijke scheiding trekken ze samen naar Sicilië, in de hoop hun gedeelde vrouwelijke roots te herontdekken. Allemaal tegen de apocalyptische achtergrond van een lavaspuwende Etna en oprukkende bosbranden.
Hoe vind je jezelf opnieuw uit – als vrouw, moeder, gezin – na een breuk met scherven?
Ruth Joos
Moeder en dochter leven uit een paar koffers en bouwen samen aan een nieuw thuis. Want hoe vind je jezelf opnieuw uit – als vrouw, moeder, gezin – na een breuk met scherven? Hoe beleef je die metamorfose?
Onderweg ontmoeten ze, zoals dat gaat in verhalen, heel wat obstakels. Als houvast in de zoektocht hebben ze elkaar en wat objecten.
Heel tekenend in dit opzicht zijn de vaak terugkerende zinnetjes aan het einde van de korte alinea's: "Water, zeep en bezems zijn de definitie van thuis", of "Een vol pak melk is de definitie van thuis".
Antwoorden uit de Oudheid
De vrouwelijke lijn leidt terug naar de Siciliaanse overgrootmoeder, die — vermomd als man — archeologisch werk verrichtte op het eiland. Daar ontvreemdde zij een mozaïektegel met de beeltenis van Proteus; een erfstuk dat van moeder op dochter is overgegaan en nu zijn weg terug naar Sicilië heeft gevonden.
De Oudheid resoneert mee op zowat elke bladzijde van deze hedendaagse roman
Ruth Joos
Zo zitten we midden in de klassieke mythologie. De Oudheid resoneert mee op zowat elke bladzijde van deze hedendaagse roman. Alles krijgt een diepere laag. Het is de iets te pientere dochter die antwoorden vindt op levensvragen over heden, verleden en toekomst in het werk van Plinius de Jongere.
Welke tiener doet haar dat na?
Op zoek naar het midden
Nel mezzo del cammin di nostra vita. Midden op de weg van ons leven. Dat zijn de wereldberoemde openingswoorden van de 'Divina Commedia' van dichter Dante Alighieri.
Precies op dat punt, halverwege het levenspad, bevindt deze moeder zich. Het is een uitgelezen moment voor een schrijver om het 'midden' zelf ter discussie te stellen: is dat het meest betekenisvolle deel van een verhaal?
Of in de woorden van Luiselli: "Misschien moeten we een pleidooi houden voor het midden, het recht opeisen om ons ergens middenin te bevinden, omdat we uiteindelijk geen andere keus hebben dan ergens middenin te zitten, vast te zitten, niet langer in staat om terug te zwemmen naar de kust, maar tegelijk beseffend dat de overkant nog heel ver is."
Als lezer raak je soms in de war over wie nu aan het woord is: de dochter of de moeder? Ze klinken steeds vaker als elkaar
Ruth Joos
Fictie is dan bij uitstek de plek van het midden, de plaats waar verbeelding het kan en mag overnemen. Bij het getik op de laptop tijdens het schrijven van de moeder voelt de dochter zich nog het meeste op haar gemak. Het getik op de laptop is de definitie van thuis.
Het is ook precies daar waar het literaire narratief van het moederschap in de knoop raakt en wij als lezers soms ook in de war raken over wie er nu aan het woord is: de dochter of de moeder? Ze klinken steeds vaker als elkaar.
En zo wordt het einde het begin.
En zijn we weer bij de eerste zin van de roman: "In het begin waren er een moeder en een dochter." En zo is het goed. Het volstaat.
