Is jouw familienaam met uitsterven bedreigd? Als je Artois, Hond of Deneuker heet wel. "Sommige namen winnen aan dragers, terwijl andere uitsterven", zegt professor Taalkunde Chris De Wulf (UAntwerpen). En dat komt door een combinatie van heel wat factoren.
Bestaat je familienaam binnenkort nog? Sommige zijn met uitsterven bedreigd
Rosalie Legrand
Gepubliceerd:
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen Morgen!' op Radio 2 samen met professor Taalkunde Chris De Wulf (UAntwerpen) op zoek naar de eigenheid van onze taal. Meer weten? Vorige keer vertelde hij over verschillende afkortingen zoals VRT, m.a.w., kladiladi en madiwodo.
"De meeste familienamen zijn in de middeleeuwen ontstaan", zegt professor De Wulf. "Heel wat familienamen komen voort uit de voornamen van onze vaders of moeders waaraan een '-s' is toegevoegd. Denk maar aan Peeters, dat waren de kinderen van een middeleeuwse Peter. Vranckx komt van Frank en Mariën van Marie bijvoorbeeld."
Beroepen waren ook vaak een inspiratiebron. Zo zijn 'De Smedt', 'Smets' of 'Smit' een verwijzing naar een voorvader die smid was. 'Bogaert' is dan weer een variant van 'boomgaard' en werd gegeven aan kwekers daarvan.
Je hebt ook namen die verwijzen naar een plaats. "De naam 'Poucke' werd bijvoorbeeld gegeven aan iemand die in het Oost-Vlaamse Poeke woonde."
Af en toe benadrukt een familienaam ook een bepaalde persoonseigenschap, zoals 'Dewit' of 'Dewitte'. Dat is namelijk een verwijzing naar blonde mensen.
Toeval, populariteit en spelling
Niet elke naam overleeft de tand des tijds. Sinds 2014 kun je ervoor kiezen om de naam van de vader, moeder of beiden aan je kind te geven. De meeste ouders kiezen nog steeds voor de naam van de vader als familienaam.
"Dat kan gevolgen hebben voor het voortbestaan van de naam", zegt professor De Wulf. "In een familie met een zeldzame naam moeten er in elke generatie voldoende kinderen geboren worden om de naam te laten overleven. Is dat niet het geval, dan sterft die naam uit. Puur omwille van toeval."
Peter en Jan waren in de middeleeuwen al populaire namen, vandaar dat er nu zo veel Peeters en Janssens zijn
Professor Taalkunde Chris De Wulf (UAntwerpen)
Sommige familienamen hebben een 'historisch voordeel' om te blijven bestaan. "Peter of Jan waren in de middeleeuwen al populaire namen", zegt De Wulf. "Die kwamen vaker voor dan pakweg Frank. Daardoor zijn er nu meer mensen met de achternaam 'Peeters' of 'Janssens' in de plaats van 'Vranckx'. Het is niet zo dat Peter en Jan meer kinderen kregen."
Volgens professor De Wulf verdwijnen heel wat namen ook doordat er zo veel spellingsvarianten ontstaan. "Zo heb je 'De Clercq', 'Declercq', 'De Clerck', 'Declerck', en ook 'Klercx'. Dat zijn allemaal variaties op de beroepsnaam 'van de klerk'. Je kunt de naam op zo veel verschillende manieren schrijven dat je zeldzame varianten creëert. Evengoed ontstaan er nieuwe namen door 'foute' schrijfwijzen."
Professor De Wulf haalt er ook nog de statistische drift bij. "Een wiskundige wet die zegt dat een familienaam met slechts 10 dragers veel minder kans heeft om de volgende generatie te overleven dan een naam die door 10.000 mensen gedragen wordt. Als je weinig naamgenoten hebt, is het uitsterven van je naam bijna onherroepelijk."
Genante familienamen
Familienamen als 'Poep', 'Deneuker' en 'De Lul' worden vaak geestig ontvangen. "Normaal kun je je achternaam niet zo makkelijk aanpassen. Maar voor bepaalde achternamen die te moeilijk of genant zijn, maakt de wet een uitzondering. Je kan bijvoorbeeld een letter laten veranderen. Van 'Poep' kun je 'Poel' laten maken."
Wil je graag weten hoeveel mensen jouw achternaam delen? Dat kun je ontdekken via familienaam.be .
