Paus Leo XIV zegent vandaag het kruis van de Sagrada Família, 100 jaar na de dood van de architect Gaudí. In Barcelona wordt dat 'Gaudí-jaar' ondertussen gretig als toeristische troef uitgespeeld, met de basiliek als troef. Maar slechts 15 tot 25 procent van de basiliek zou echt ontworpen zijn door de Catalaanse architect. "We zullen nooit weten wat Gaudí precies voor ogen had", zegt Spanje-correspondent Sven Tuytens.
Paus zegent straks kruis Sagrada Familia in Gaudí-jaar, maar slechts kwart van basiliek is 'echt' van beroemde architect
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van misleiding, desinformatie en online bedrog. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Wie aan Barcelona denkt, denkt onvermijdelijk aan de Sagrada Família. De basiliek, die al sinds 1882 in aanbouw is, is met 172,5 meter de hoogste ter wereld. De lange constructietijd en het daaropvolgende debat maken het misschien ook wel een van de meest besproken gebouwen ter wereld.
De Catalaanse architect Gaudí wordt steevast als de bezieler van het bouwwerk gezien. Het is naar aanleiding van zijn dood, exact 100 jaar geleden, dat paus Leo XIV het kruis op het dak van het gebouw zegent. Dat staat bovenop de Jezus Christustoren, de hoogste toren van de kerk. Naast een misviering staat ook een bezoek aan het graf van Gaudí in de crypte van de Sagrada Família op de planning.
In oktober 2025 werd het eerste deel van het kruis op de hoofdtoren geplaatst
Dat alles kadert in het bredere plaatje van het 'Gaudí-jaar' waarmee Barcelona uitpakt. Maar volgens Spanje-correspondent Sven Tuytens kunnen vraagtekens gezet worden bij het aandeel van Gaudí bij de basiliek zoals die er nu staat. "Naar schatting zou maar 15 tot ongeveer 25 procent van de Sagrada Familia van zijn hand zijn", zegt hij in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1.
Interpretaties en moderne inzichten
"Alles wat na de dood van Gaudí in 1926 volgde, zijn bouwsels van architecten die zich baseerden op zijn plannen. Maar ze hebben er veel van geïnterpreteerd", zegt Tuytens. Dat de originele plannen van Gaudí niet tot op de letter gevolgd konden worden, heeft te maken met een grote brand tijdens de Spaanse Burgeroorlog in 1936. "Toen zijn er veel plannen verloren gegaan."
Geometrische vormen die in de tijd van Gaudi technisch niet mogelijk waren, zijn dat nu dankzij computermodellering wel
Sven Tuytens, Spanje-correspondent
Ook moderne bouwkundige inzichten werden op het bouwwerk toegepast. "Er waren bepaalde ontwerpen en structuren die in de periode van Gaudí heel ingewikkeld waren, die men vandaag heeft kunnen oplossen met moderne technologie. Geometrische vormen die toen technisch niet mogelijk waren, zijn dat nu dankzij computermodellering wel."
Verdacht dure concerttickets. En Armenië kiest in een sfeer van fake news.
Verschillende architecten zijn dus met het idee van Gaudí aan de slag gegaan. Maar de ene was daar al volgzamer in dan de andere. "Niet iedereen ging in de sfeer van Gaudí werken. Dat levert natuurlijk kritiek op: mensen willen weten wat wel en niet van Gaudí is."
De crypte, apsis en een aanzienlijk deel van de geboortegevel, aan de oostkant, zijn alvast wel van de hand van de wereldberoemde architect. "Maar dat is de enige gevel die hij tijdens zijn leven vorm heeft kunnen geven", zegt Tuytens. "We zullen nooit weten wat Gaudí verder precies voor ogen had."
Niet van Gaudí?
De Sagrada Família is niet de enige plek die heel wat minder met Gaudí te maken heeft dan vaak wordt aangenomen. Ook het Park Güell, een van dé toeristische trekpleisters, is er een voorbeeld van. Toeristen denken er het roze huis 'van Gaudí' te kunnen bezoeken, maar dat werd eigenlijk niet door hem ontworpen. Hij woonde er wel tussen 1906 en 1925.
"Het is gemaakt door zijn vriend Francesc Berenguer i Mestres. Hij heeft het getekend, maar was geen erkende architect." Om wel een bouwvergunning te krijgen, zette Gaudí er zijn naam onder. Met een groot misverstand als gevolg.
Gaudí
Al berust de Sagrada Família voor een aanzienlijk deel op interpretatie, toch werpt Barcelona Gaudí gretig op als hét gezicht van zijn toeristische campagne. Het Gaudí-jaar brengt dan ook behoorlijk wat geld in het laatje voor de stad.
Dat gaat eigenlijk in tegen wat de architect voor ogen had. "Gaudí wilde eigenlijk een kerk voor het volk maken. Maar dat is het vandaag spijtig genoeg helemaal niet: het is een kerk voor de toeristen geworden. Inwoners van Barcelona gaan de kerk juist ontwijken."
Vorig jaar zijn 4,8 miljoen tickets verkocht, goed voor 134 miljoen euro aan inkomsten. "Je betaalt 36 euro om de kerk te bezoeken. Het is geen plaats waar je zomaar even binnenloopt om te gaan bidden."
Op de voltooiing van de basiliek is het alvast nog even wachten. Er werd lange tijd op vandaag gemikt, maar volgens nieuwe schattingen zal de hoofdingang pas binnen 10 jaar volledig afgewerkt zijn.
