Mensenrechten zijn er voor iedereen. Je hebt ze, omdat je mens bent. Ze zouden overal moeten gelden. Maar jammer genoeg is dat in het echte leven niet zo en worden de rechten geschonden of zelfs niet toegepast. Ze staan vandaag ook meer dan ooit onder druk in onze wereld vol conflict en ongelijkheid. Hoog tijd voor een KLAAR-reeks over dit belangrijke thema!
Mensenrechten?! Wie, wat, waar?
In het dagelijks leven wandel je door een park op weg naar school, leer je vanalles in de klas en mag je in ons land zeggen wat je wil, een filmpje posten, … . Dat is dankzij het recht op gezondheid en een waardige leefomgeving, op onderwijs, op vrije meningsuiting. Het zijn basisrechten die voor iedereen gelden. Na WOII werden de rechten bewust vastgelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en iets later de Verklaring van de Rechten van het Kind om mensen te beschermen, na een verschrikkelijke periode waarin miljoenen mensen precies die bescherming niet hadden. Wie speelde hierbij een belangrijke rol? Welke verschillende rechten zijn er? En wat is er sindsdien veranderd? Host Esther Nwanu vertelt het hele verhaal!
Wie bewaakt de mensenrechten?
Host Esther Nwanu gaat in gesprek met Heidi Vander Poorten van het Vlaams Mensenrechteninstituut (VMRI). Het werk rond mensenrechten is nooit af. Ze worden geschonden of zelfs niet toegepast. Er bestaat een hele structuur om ze te bewaken en beschermen. Van internationale organisaties op wereldniveau tot mensen dicht bij jou, in je gemeente of op school. Van De Verenigde Naties en de Europese instellingen tot
het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, het Kinderrechtencommissariaat, … in Vlaanderen. Om ervoor te zorgen dat verdragen en regels niet alleen op papier bestaan maar ook echt nageleefd worden, hebben landen eigen mensenrechteninstellingen. Zij volgen op hoe de rechten in de praktijk worden toegepast. Zij informeren burgers over hun rechten en behandelen klachten. Maar ook jij als burger speelt een belangrijke rol, door problemen te benoemen, actie te voeren, mee te doen aan een campagne.
Wat als je rechten als kind of jongere worden geschonden?
Mensenrechten zitten overal in ons leven; en ook al heb je er recht op, ze kunnen ook niet gerespecteerd worden. Als kind of jongere kan je dat ondervinden op school, in de jeugdhulp, in de jeugdbeweging, in de sportclub. Kinderrechtencommissaris Caroline Vrijens legt uit dat je in zo’n geval actie moet ondernemen door erover te spreken. Je kan het aankaarten bij de directeur, voorzitten of een bemiddelaar.
Maar je hoeft het niet alleen op te lossen. Volwassenen, organisaties en overheden hebben de verantwoordelijkheid om rechten te beschermen. Zo kan je terecht bij STEKR, op watwat.be, bij het Kinderrechtencommissariaat en het Vlaams Mensenrechten Instituut.
Je kan ook opkomen voor je rechten door je stem te laten horen via een leerlingenraad op school, de Vlaamse Scholierenkoepel of een jeugdraad.
Maar soms kiezen mensen er ook voor om samen actie te voeren of te protesteren. Elk gesprek, elke melding of actie kan mee het verschil maken.
Portret van een voorvechter van mensenrechten: Meester Walter Van Steenbrugge
Meester Walter Van Steenbrugge is een bekende advocaat in ons land. Hij heeft er zijn beroep ervan gemaakt om voor de mensenrechten op te komen. Waarom doet hij deze job? Welke cases maakte hij al het verschil? En waarom kijkt hij op naar Nelson Mandela?
Naast zijn werk als mensenrechtenadvocaat, vraagt hij ook op een totaal andere manier aandacht voor mensenrechten. Via zijn eigen beweging CRCL8 en via culturele en artistieke initiatieven.
Spanningsveld: botsende rechten
Host Ester Nwanu praat met Maud Boey van de Liga voor Mensenrechten over het spanningsveld dat er bestaat tussen rechten. Rechten zijn fundamenteel maar niet absoluut. Er zijn situaties waarin rechten met elkaar botsen; er spelen verschillende aspecten mee waardoor het ene recht misschien minder aan bod komt dan het andere. We leven immers in een samenleving met verschillende mensen, met verschillende noden, overtuigingen en kwetsbaarheden. Er is het spanningsveld tussen het recht op privacy en het recht op lichamelijke integriteit . Of tussen het recht op vrije meningsuiting en bescherming tegen discriminatie en haatspraak. Maud geeft heel concrete voorbeelden en vooral de tip dat we als burgers moeten blijven meedenken en erover blijven praten met elkaar. Want rechten gelden voor iedereen en overal maar nooit los van elkaar. Ze vragen nuance en afweging.
Portret van klimaatactivist Benjamin van Climate Justice for Rosa
Benjamin heeft met zijn beweging Climte Justice for Rosa op zijn 19e al straffe dingen gerealiseerd als klimaatactivist, nadat zijn goede vriendin Rosa verdronk in de overstromingen in Wallonië in 2021. Hij is erg gemotiveerd zijn stem te laten horen en actie te voeren, de klimaatcrisis concreet te maken en mensen te tonen dat er klimaatslachtoffers zijn.
De klimaatcrisis raakt aan allerlei mensen- en kinderrechten want alles is verbonden. Als mensenrechtenactivist roept hij andere jongeren op hun talent te vinden en aan te sluiten bij een groep om te strijden voor gendergelijkheid, tegen racisme, … en allemaal samen te vechten voor een betere toekomst.
De uitgeklaard-collectie rond mensenrechten verschijnt dit najaar. In tussentijd kan je zelf al grasduinen in Het Archief voor Onderwijs voor filmpjes en audio rond dit thema.
