"Je staat redelijk alleen in die moeilijke keuzes. Iedereen rond de tafel keek naar mij. Als het fout liep, was het mijn verantwoordelijkheid." Dat vertelt voormalig premier Alexander De Croo (Anders) in de podcastreeks 'Vrouwen van IS'. Hij blikt terug op de repatriëringen van IS-vrouwen die ze uitvoerden in 2021 en 2022 en de zware politieke afwegingen en slapeloze nachten die daarbij kwamen kijken.
Voormalig premier Alexander De Croo blikt terug op repatriëring van IS-vrouwen en hun kinderen: "Ik sta nog altijd achter de beslissing"
Wanneer tijdens de regering-Di Rupo het fenomeen van de 'foreign terrorist fighters' (terroristische strijders die naar een ander land reizen om terroristische aanslagen voor te bereiden of te plannen) voor het eerst op de radar verschijnt, heerst er in de Wetstraat vooral ongeloof. Dat vertelt Alexander De Croo in de podcastreeks 'Vrouwen van IS'. Waarom zouden mensen die in België zijn opgegroeid naar een kalifaat trekken en de wapens opnemen tegen onze eigen samenleving?
"Het was een onderwerp waar we, al voor de aanslagen in Brussel, heel intensief mee bezig waren", zegt De Croo. "De bedreiging voor ons land en voor andere Europese landen werd zeer duidelijk. Daarom is er een volledig apparaat ontwikkeld van justitie- en veiligheidsspecialisten die een dreigingsanalyse maakte van de situatie." Het werd ook onderwerp van elke Nationale Veiligheidsraad die destijds werd georganiseerd.
Het idee van repatriëring
Omdat men bang was om mensen uit het oog te verliezen als zij in Syrië zouden blijven, kwam het idee van repatriëring. "In het begin was er veel twijfel over hoe we daarmee om moesten gaan", zegt De Croo.
"De ethische overweging was dat het wel mannen en vrouwen waren die met hun vertrek naar het kalifaat zélf de keuze hebben gemaakt om hun rug te keren naar onze samenleving. Langs de andere kant was er de juridische overweging dat velen bij verstek veroordeeld waren en we ervoor moesten zorgen dat zij hun straf zouden uitzitten."
Moeilijke politieke keuzes
In december 2017 nam de regering-Michel een beslissing na hevige discussies: alleen kinderen jonger dan 10 jaar mochten terugkeren, hun moeders moesten in Syrië blijven. Een onuitvoerbaar scenario, zo blikt De Croo terug, die op dat moment vicepremier was.
"Die leeftijdsgrens van 10 jaar was compleet willekeurig en op niets gebaseerd. Het was een beslissing waar ik het toen niet mee eens was en dat bleek achteraf terecht." De Koerdische autoriteiten weigerden mee te werken aan de scheiding van gezinnen en op 1 kind na is er destijds niemand teruggekeerd.
Toen de regering-De Croo in oktober 2020 aantrad, lag het dossier meteen weer op de tafel van de Nationale Veiligheidsraad. De situatie in de kampen was inmiddels dramatisch verslechterd. Ze waren zeer onveilig, de winters in Syrië waren ijskoud, kinderen stierven door ontbering en IS kreeg de kampen steeds steviger in handen.
Die vrouwen hebben een verwerpelijke keuze gemaakt, maar daarvoor kan je kinderen niet veroordelen
Alexander De Croo, oud-premier
"De veiligheidsexperts drongen echt aan op die repatriëring", zegt De Croo. "Het risico dat ze 'in de natuur' zouden verdwijnen en later ongemerkt in het Westen zouden opduiken met terroristische motieven, was groot. Maar de menselijke overweging gaf voor mij de doorslag. Die vrouwen hebben een verwerpelijke keuze gemaakt waarvoor de meesten ook een straf kregen, maar je kan kinderen niet veroordelen voor de keuzes van hun ouders."
Slapeloze nachten
De regering hakte uiteindelijk de knoop door. In de zomer van 2021 en de lente van 2022 werden bij 2 evacuaties in totaal 12 moeders en 26 kinderen teruggehaald.
Dat die beslissing achteraf uiteindelijk positief uitdraaide en door het OCAD als een succes wordt bestempeld, neemt niet weg dat het geen makkelijke keuze was.
"Het zijn slapeloze nachten geweest. Ik heb daar echt van wakker gelegen en mij enorm veel zorgen gemaakt. Elke keer als mijn telefoon ging, vreesde ik dat er een probleem was ontstaan. De evacuatie-operaties door onze special forces in die kampen waren gevaarlijk. Beeld je in dat daar een vuurgevecht was ontstaan en dat Belgische militairen zouden omkomen om veroordeelde IS-leden en hun kinderen op te halen. Dat had ik niet kunnen verantwoorden."
Als er Belgische militairen waren omgekomen bij het terughalen van veroordeelde IS-leden, had ik dat niet kunnen verantwoorden
Alexander De Croo, oud-premier
"Er waren mensen die mij zeiden: Alexander, waarom? Als die vrouwen later toch een aanslag zouden plegen, zou iedereen in mijn richting wijzen. Dat was een puur politieke gedachtegang, maar ik heb die bewust naast me neergelegd en gekozen voor een juridische en menselijke aanpak en ik ben daar blij om."
Strikte voorwaarden en blijvende opvolging
De ex-premier benadrukt dat de terugkeer allesbehalve een 'vrijgeleide' was. Alleen kinderen jonger dan 12 jaar kwamen in aanmerking voor een repatriëring, omdat je vanaf die leeftijd geacht wordt om een bepaald beoordelingsvermogen en een bepaalde verantwoordelijkheid te hebben. Bovendien werden de moeders individueel beoordeeld en moesten ze instemmen met een deradicaliseringsproject. De vaders kwamen niet in aanmerking, omdat zij niet degenen waren die voor de kinderen zorgden.
Vandaag zijn die gezinnen maatschappelijk in de anonimiteit gegaan, maar juridisch worden ze nog altijd heel strikt opgevolgd. "Ondanks het feit dat velen mij gevraagd hebben waarom ik het zo heb aangepakt, sta ik nog altijd achter die beslissing", zegt De Croo. "Vooral voor die 26 kinderen. Ik denk dat het de juiste keuze was en ik zal die altijd verdedigen."
