Aantal bewoonde kloosters in Limburg daalt: heeft het kloosterleven nog een toekomst?

In Limburg leven er momenteel nog 225 nonnen en 61 paters. Volgens het Bisdom Hasselt, dat de hele provincie Limburg omvat, wonen er van de 225 overgebleven nonnen nog 119 in 19 kloosters. Ook het aantal broeders neemt af. Van de overgebleven 61 wonen er nog 55 in 7 kloosters. 

“Congregaties die te klein werden om zelfstandig verder te bestaan, verlieten hun klooster en verhuisden als gemeenschap naar assistentiewoningen of zorgkamers verbonden aan een woonzorgcentrum”, vertelt Ria Thaens, bisschoppelijk gedelegeerde van het Bisdom Hasselt.

"De kloosters werden vaak doorgegeven aan scholen en zorgvoorzieningen. Vaak gaat het om initiatieven die de religieuze congregaties vroeger zelf hebben opgericht of waarmee ze verbonden waren", vertelt Thaens nog.

Hoe komt het dat er zo veel kloosters verdwijnen? Dat heeft een dubbele oorzaak, volgens Wim Vandewiele, godsdienstsocioloog aan de KU Leuven. "Er treden minder mensen toe tot het klooster en daarnaast heb je de generatie religieuzen met een hoge leeftijd die stilaan verdwijnt", legt Vandewiele uit.

"Mensen die in het klooster willen intreden hebben daar een specifieke reden voor", gaat Vandewiele verder. "Dat gebeurt vanuit een persoonlijke roeping. Bovendien treden kandidaten vaak pas later in hun leven in, nadat ze al werk- en levenservaring hebben opgedaan."

Volgens Tony Jorissen, vrijwilliger in het klooster van de Minderbroeders in Hasselt, neemt het aantal religieuzen al af sinds de jaren ‘60. "De samenleving veranderde toen heel erg en steeds minder jongeren kozen voor een religieuze roeping," vertelt Jorissen.

"Jongeren kregen meer mogelijkheden om een eigen leven uit te bouwen, terwijl religie een minder centrale plaats kreeg in het dagelijkse leven", gaat hij verder.

De gevolgen daarvan zijn vandaag nog duidelijk zichtbaar. In Vlaanderen telde de orde van de Minderbroeders in de jaren ‘60 ongeveer 750 leden. Vandaag blijven daar nog slechts 30 broeders van over. Omwille van die afname werd de Vlaamse tak opgenomen in de Nederlandse.

In de Demerstraat in Hasselt bevindt zich nog een van de weinige bewoonde kloosters van Limburg. Het is de thuis van de Grauwzusters, een orde die ontstond in 1968 uit een fusie van ordes uit Hasselt, Tongeren en Diest. Zij waren de eerste thuisverpleegkundigen in Limburg en stonden mee aan de wieg van wat het Jessa Ziekenhuis zou worden.

Zuster Andrea woont intussen al meer dan 70 jaar in het klooster. "Elke morgen staan we op om 07.00 uur. Daarna gaan we naar de mis en bidden we. Rond de middag bidden we opnieuw en is het tijd om samen te eten. In de namiddag rusten we wat, drinken we koffie en bidden we de vespers. Om 21.00 uur gaat iedereen slapen."

In andere kloosters verrichten de zusters nog arbeid, zoals in Priorij Klaarland in Bocholt. Daar wonen vandaag nog 13 zusters. Zo ook zuster Gabriëlla.

Zij trad in na een toevallige deelname aan een gebedsdienst in een contemplatief klooster. "Toen ik de psalmen hoorde, was voor mij de biddende verbondenheid met de medemens ingevuld. Toen wist ik: dit is het. Het voelde als thuiskomen."

Het dagelijkse leven in Klaarland wordt gekenmerkt door een vast ritme van gebed, arbeid en stilte. De dag begint vroeg, rond 04.30 uur. "Ik hou van de vroege ochtend, wanneer alles nog stil is. Na het eerste gebed is er stilte in de kerk. Dat is een moment van luisteren en aandacht hebben voor elkaar."

Voor Gabriëlla blijft het samenleven met andere zusters essentieel. "Ik heb de anderen nodig. Ze helpen je door moeilijke momenten heen. Als de anderen zingen, zing je mee. Als zij werken, ga je mee in het ritme. Tegelijk is samenleven niet altijd vanzelfsprekend, omdat we zo verschillend zijn. Soms heb je een baaldag, maar de gemeenschap trekt je mee."

Hoewel het aantal nonnen en paters blijft afnemen, geloven zowel de Grauwzusters als expert Wim Vandewiele niet dat het religieus leven volledig zal verdwijnen.

"Het kloosterleven dat we kennen uit de 20e eeuw bestaat nog steeds en verspreidt zich wereldwijd", zegt Vandewiele. "In gebieden waar mensen meer afstand nemen van de kerk, zoals bij ons, zal het religieuze leven nieuwere vormen aannemen."

Vandewiele legt uit dat de authentieke kloostergemeenschappen ook kansen geven aan gemeenschappen die op een andere manier samenleven. "Zusters en broeders kunnen bepaalde ruimtes aanbieden, zoals een stadsklooster, bijvoorbeeld. Zo krijgen andere gemeenschappen ook de kans om op hun eigen religieuze manier te leven."

Ook zuster Gabriëlla heeft daar een mening over. "Nieuwe intredes zijn schaars, maar dat betekent niet dat de kern verdwijnt. Het zoeken naar God en samen onderweg zijn zal altijd blijven bestaan. De vorm kan veranderen, maar de kern blijft dezelfde: leren liefhebben en die liefde doorgeven."