Politiek filosoof geeft minister Verlinden gelijk: "Wetenschap onderzoekt feiten, politiek neemt beslissingen"

"Het is niet de wetenschap die de politiek bepaalt, en zeker niet over ethische thema's." Dat stelde minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) gisterenavond in Terzake in een gesprek over de abortustermijn. 

Zij wil die termijn als bevoegd minister verlengen tot 14 weken, schrijft ze in een wetsvoorstel, terwijl het wetenschappelijk expertencomité minstens 18 weken had aanbevolen. 

Toch staat de beslissing van Verlinden vast. Voor haar is er geen marge om die termijn nog aan te passen. "In de zoektocht tussen de autonomie van de vrouw en het respect voor ongeboren leven hebben we dat evenwicht laten uitkomen op 3,5 maanden", herhaalt Verlinden haar standpunt.

Vanuit democratisch standpunt geeft politiek filosoof Stefan Rummens (KU Leuven) Verlinden wel degelijk gelijk: in de politiek hebben politici het voor het zeggen. 

"Wetenschappers moeten de relevante feiten in een situatie duidelijk in kaart brengen. Ze moeten daarbij verschillende scenario's voorstellen aan politici en uittekenen wat de gevolgen zouden kunnen zijn van een bepaalde beslissing", legt hij uit in Het Kwartier. 

Dan is het aan politici om op basis van die scenario's een beslissing te nemen en beleid te vormen. "In de politiek gaat het altijd om waardegeladen beslissingen en over waarden is geen expertenkennis mogelijk."

Bovendien volgt uit feiten nooit wat we effectief moeten doen. "De bekende verlichtingsfilosoof David Hume schreef al in de 18e eeuw: 'Uit wat de feiten zijn, kunnen we nooit op een logisch correcte manier concluderen wat we moeten doen'." 

Wetenschap is dus waardevol en we moeten politiek bedrijven op basis van wetenschappelijke feiten. "Die feiten geven context en bepalen de randvoorwaarden", stelt Rummens. "Maar politici moeten hun verantwoordelijkheid nemen, zelf beslissingen nemen en beleid uittekenen." 

Volgens Rummens zijn de experten die het rapport rond de abortustermijn hebben opgesteld, net een stap te ver gegaan. 

"Ze hebben een goed overzicht gegeven van de relevante feiten en de medische, biologische of sociale realiteit die daarachter zit, maar hebben op het einde van het rapport ook zelf een conclusie getrokken", legt Rummens uit. 

Daar is het volgens hem foutgelopen: "Experten moeten voldoende bescheiden blijven en hun wetenschappelijke beperkingen erkennen. Ze mogen geen waardegeladen conclusies trekken uit wetenschappelijke feiten." 

Die balans tussen waarden en wetenschap was wel eens eerder zoek, zegt Rummens. "Tijdens de coronacrisis hebben wetenschappers op een bepaald punt te veel invloed gehad op het beleid."

"Ook daar stonden verschillende waarden tegenover elkaar: het inperken van het virus en slachtoffers voorkomen, tegenover de prijs die je daarvoor betaalt op het vlak van economische ontwikkeling en mentale gezondheid."

"Politici moeten die scenario's en waarden tegen elkaar afwegen, maar dat is zeker in het begin van de coronacrisis te weinig gebeurd", legt Rummens uit. 

Toch lijkt het Verlinden goed uit te komen: ze zegt dat er onvoldoende draagvlak zou zijn voor een langere abortustermijn. En die uitspraak past toevallig ook binnen de ideologie van haar partij CD&V. 

Dat Verlinden voor haar eigen overtuiging en ideeën pleit, geeft Rummens toe. "Maar misschien heeft ze ook gelijk." 

"De framing rond het abortusdebat is heel eenzijdig. Het zelfbeschikkingsrecht van de vrouw, dat natuurlijk zeer belangrijk is, wordt sterk belicht, maar Verlinden probeert die andere waarde (respect voor het ongeboren leven, red.) ook op de agenda te zetten." 

Die waarde krijgt namelijk veel minder aandacht, volgens Rummens, terwijl die wel bij een groot deel van de bevolking leeft. "Je hoeft niet katholiek te zijn om het belang van ongeboren leven te erkennen." 

Hoe breed dat sentiment gedragen is, is ook voor Rummens onduidelijk. "Je zou opiniepeilingen moeten doen om te weten of het draagvlak voor een langere abortustermijn er al dan niet is bij de bevolking. Dat is verregaand, want dan ga je op een andere manier aan politiek doen."

"We leven nu eenmaal in een representatieve democratie en hebben politici verkozen om namens ons akkoorden te sluiten", besluit Rummens. 

Als experten en wetenschappelijk advies blindelings gevolgd worden door politici, kan je spreken van een technocratie. Dat zegt ook Janne Ingelbeen,  doctoraatsonderzoeker aan de vakgroep politieke wetenschappen van de UGent. 

Al blijkt uit onderzoek dat burgers er wel voor openstaan om beleid meer te baseren op wetenschappelijke experten, stelt Ingelbeen. "Uit De Stemming blijkt dat 60 procent van de bevraagde burgers zou openstaan voor bestuur door experten in plaats van politici." 

Vraag is: willen burgers experten omdat ze expert zijn, of willen ze gewoon iets anders dan het huidige beleid?

"Experten worden als meer competent gezien dan politici. Dat hangt samen met het dalende vertrouwen in de politiek. We zien dat beleidsbeslissingen die gebaseerd zijn op wetenschap beter gesteund worden, burgers willen echt een grotere rol voor experten in beleidsvorming."

"Je kan daar vanuit democratisch standpunt tegen zijn, want dan boet je in op democratie, maar steun van je burgers is ook belangrijk", besluit Ingelbeen. "Kijk maar het protest tegen de onderwijshervormingen in Wallonië."