Russische satellieten hebben sinds 2019 de gps-signalen boven grote delen van Europa meermaals verstoord. Dat hebben verschillende onderzoeksteams vastgesteld. De onderbrekingen duren telkens minder dan 10 seconden en veroorzaken meestal geen grote problemen. Toch baren ze wetenschappers zorgen. "Het zou ons alledaagse leven grondig kunnen verstoren."
Onderzoekers linken mysterieuze gps-storingen boven Europa aan Russische satelliet
Nora Eurlings
Gepubliceerd:
Van IJsland tot Italië: daartussen worden alle gps-signalen sinds 2019 een paar keer per maand verstoord. Dat schrijft The New York Times op basis van onderzoek van de Universiteit van Texas en gps-experts van het Spaanse technologiebedrijf GMV. Beide onderzoeksteams deden onafhankelijk van elkaar dezelfde vaststellingen.
In totaal namen de onderzoekers 75 gevallen van gps-verstoring onder de loep. Het eerste geval gaat terug tot oktober 2019, een maand na de lancering van de eerste operationele satelliet binnen het Russische EKS-programma. Het meest recente dateert van midden februari dit jaar.
"Dat de storingen over zo'n groot gebied verspreid zijn, wijst erop dat ze afkomstig zijn uit de ruimte", legt Bart Hendrickx uit. Hij doceert Russisch aan de UGent en voert al tientallen jaren onderzoek naar het Russische ruimteprogramma.
Altijd hetzelfde type signaal
Wat blijkt? In minstens 3 gevallen konden ze de storingen linken aan de Russische satelliet Cosmos 2546. Maar daar stopt het vermoedelijk niet, zegt het onderzoek, want alle storingen lijken veroorzaakt door eenzelfde type signaal.
Cosmos 2546 is dan ook niet de enige satelliet binnen het Russische EKS-programma. Onderzoekers sluiten daarom niet uit dat ook andere satellieten uit dat netwerk dergelijke signalen kunnen uitzenden, maar er zijn voorlopig niet voldoende gedetailleerde data om daar uitspraken over te doen.
BEKIJK - het onderzoekskanaal Veritasium deed onderzoek naar de gps-storingen
De impact blijft voorlopig beperkt, omdat moderne navigatiesystemen bij een korte onderbreking kunnen terugvallen op de laatst bekende locatie of op een reservesignaal.
"Het ging telkens om enkele seconden. Mensen hebben er dus geen last van gehad, omdat het altijd zo kort is geweest", aldus Hendrickx.
Toch is het opvallend, omdat de storingen zeer precies en doelgericht lijken. De verstoringen zien er meestal uit als willekeurige ruis, maar dit signaal is duidelijk gestructureerd en zorgvuldig ontworpen, zagen de Spaanse gps-experts.
Wat is jamming?
Een mogelijke manier om gps-signalen te verstoren is via 'jamming'. Daarbij wordt een sterk signaal uitgezonden op dezelfde frequentie als het gps-signaal. Door die extra 'ruis' kunnen gps-ontvangers het oorspronkelijke signaal niet meer correct oppikken. Volgens experts is dat technisch niet bijzonder ingewikkeld: een voldoende krachtige zender op de juiste frequentie volstaat om de gps-signalen tijdelijk te onderdrukken.
Motief blijft onduidelijk
Wat Rusland precies van plan is, weten we nog niet. Volgens de onderzoekers zou het om een test van wapentechnologie kunnen gaan waarmee gps-signalen op grote schaal kunnen worden verstoord.
De onderzoekers van de Universiteit van Texas maken zich in ieder geval zorgen, net omdat het doel van Rusland zo onduidelijk is.
Het is niet omdat Rusland betrokken is, dat we er meteen van mogen uitgaan dat het met opzet is gebeurd
Bart Hendrickx, ruimtevaartexpert
Maar we weten zelfs niet of de signalen opzettelijk worden verstoord. Ook Hendrickx laat dat voorlopig in het midden. "Het is niet omdat Rusland betrokken is, dat we er meteen van mogen uitgaan dat het met opzet is gebeurd", gaat Hendrickx verder.
De onderzoeker vindt het dan ook opmerkelijk dat Rusland net de Cosmos 2546 zou inzetten om gps-signalen te onderbreken. "De Russische satellieten waar het hier om gaat, zijn gemaakt om kernraketten op te sporen. Het is vreemd dat Rusland ze dan zou inzetten voor elektronische oorlogsvoering, denk ik, maar we weten het nog niet."
In ieder geval leggen de incidenten een groter probleem bloot: we zijn enorm afhankelijk van gps-technologie, en net dat maakt ons kwetsbaar. "Het zou ons alledaagse leven grondig kunnen verstoren. Denk aan navigatie, luchtvaart, scheepvaart, telecommunicatie en tal van andere zaken."
EU voert onderzoek
In The New York Times worden de bevindingen van de wetenschappers bevestigd door een bron binnen de Amerikaanse luchtmacht. De krant meldt ook dat de Europese Unie de zaak onderzoekt, al zouden de resultaten van dat onderzoek voorlopig geheim blijven.
Rusland wil voorlopig niet reageren op de beschuldigingen.
Het volledige onderzoek van de Universiteit van Texas kan je hier lezen.
