Vanaf vandaag hebben alle werknemers in de Europese Unie het recht te weten hoeveel collega's die hetzelfde werk doen verdienen. Dat staat zo in de richtlijn over loontransparantie uit 2023, maar enkel Italië, Slovakije en Litouwen hebben die op tijd in nationale wetgeving omgezet. België heeft de Europese Commissie 6 maanden extra de tijd gevraagd. Werkgeversorganisaties vragen intussen om bijsturing.
Weten hoeveel je collega's verdienen? Vanaf vandaag heb je dat recht in de EU (al moet je in België nog even geduld oefenen)
Rob Heirbaut
Gepubliceerd:
Afgelopen week pakte de CEO van het bedrijf Payflip uit met een stunt: op een groot reclamebord maakte ze bekend dat ze 10.000 euro bruto per maand verdient. Een actie om het debat over loontransparantie aan te moedigen.
Niet toevallig gebeurde dit enkele dagen voor 7 juni, de dag waarop de Europese richtlijn over loontransparantie in elke lidstaat in nationale wetgeving omgezet had moeten zijn.
CEO toont loon op reclamebord, maar het taboe is groot: "Dat is bij ons het diepste geheim"
Zelfde loon voor zelfde werk
Het stond al in 1957 in het Europees verdrag (van Rome) en het staat er nog steeds: mannen en vrouwen moeten hetzelfde loon krijgen voor hetzelfde werk. Een krachtig principe, maar de praktijk is anders. Volgens Eurostat verdienden vrouwen in de Europese Unie in 2024 per uur gemiddeld nog altijd 11,1 procent minder dan mannen.
De kloof is door de jaren heen kleiner geworden, maar blijft groot. De Europese richtlijn over loontransparantie moet daar iets aan doen. Het uitgangspunt: er is te weinig transparantie over lonen in bedrijven (en bij overheden), waardoor discriminatie en vooroordelen op basis van gender onopgemerkt blijven. De oplossing: meer transparantie.
Dit staat onder meer in de richtlijn:
Bij vacatures moeten werkgevers bekendmaken wat het loon zal zijn.
Werkgevers mogen niet meer vragen hoeveel je in vorige jobs verdiend hebt (om te vermijden dat vrouwen lagere lonen uit vorige jobs blijven meedragen).
Je kan je werkgever vragen hoeveel collega's in je bedrijf die hetzelfde werk doen gemiddeld verdienen, opgesplitst naar geslacht. Je kan dus niet vragen: hoeveel verdient collega X? Maar wel: ik doe secretariaatswerk, hoeveel verdienen mijn collega's gemiddeld? En is er een verschil tussen mannen en vrouwen?
Is er sprake van discriminatie, dan kan je dat aanklagen (met de hulp van vakbonden), en is het aan de werkgever om het tegendeel te bewijzen.
Op ongelijke behandeling van mannen en vrouwen staan hoge boetes.
Grote bedrijven, vanaf 100 werknemers, gaan rapporten moeten maken over loonverschillen, en moeten verantwoorden waarom die verschillen er zijn.
Weten hoeveel je collega's verdienen? Vanaf vandaag heb je dat recht in de EU (in principe)
(Bijna) niemand klaar
De richtlijn kreeg de steun van een grote meerderheid: 22 van de 27 lidstaten stemden voor, net zoals 427 Europees Parlementsleden (op een totaal van 582 stemmen). Hierdoor geldt de richtlijn voor alle 27 EU-lidstaten.
Een richtlijn is een kaderwet. Om echt gevolgen te hebben, moeten alle 27 landen de bepalingen uit de wet in eigen nationale regels gieten. In België moeten daarvoor bestaande CAO's worden aangepast, ook de Belgische loonkloofwet (uit 2012), en er zijn ook nieuwe wetten nodig.
De deadline voor omzetting was 7 juni 2026, vandaag dus. De Europese Commissie wil niet zeggen hoeveel landen haar al op de hoogte hebben gebracht dat hun huiswerk klaar is. Op basis van wat landen zelf bekendgemaakt hebben, zijn het er drie: Italië, Slovakije en Litouwen.
Werkgevers willen bijsturing
Dat zo weinig lidstaten klaar zijn met de omzetting, is voor de Europese koepel van werkgeversorganisaties "Business Europe" het bewijs dat er veel mis is met de richtlijn zelf. Niet met de doelstelling (wegwerken van de loonkloof tussen vrouwen en mannen), wel met de manier waarop.
De richtlijn legt te zware administratieve verplichtingen op aan bedrijven en veroorzaakt veel juridische onduidelijkheid, zegt Business Europe.
Business Europe begon in februari met een lobbyoffensief onder de naam 'Stop the clock': de richtlijn moest worden aangepast, de deadline van 7 juni moest worden opgeschoven. In die periode stond (onder meer op de informele Europese top in Alden Biesen) de concurrentiekracht van Europese bedrijven, en administratieve vereenvoudiging, hoog op de Europese politieke agenda.
Werkgeversorganisatie VBO (lid van Business Europe) kaartte deze bezorgdheden aan bij premier Bart De Wever (N-VA), met de vraag om hiervoor op Europees niveau voor een "stop the clock" te gaan ijveren.
De regering van Zweden steunde deze oproep van Business Europe alvast voluit. In maart liet het land aan de Europese Commissie weten dat het de richtlijn niet zou omzetten en dat er een nieuw voorstel moest komen.
Overleg valt stil
Voor werknemers in de publieke sector is België al een beetje opgeschoten. De Franse Gemeenschap en het Waals Gewest hebben hun wetgeving aangepast. De Vlaamse regering heeft een ontwerpdecreet naar het Vlaams Parlement gestuurd ter goedkeuring.
Voor de privésector is echter nog niets gebeurd. Hiervoor moeten enkele CAO’s (collectieve arbeidsovereenkomsten) worden aangepast aan de richtlijn. Dat gebeurt via overleg tussen vakbonden en werkgevers in de Nationale Arbeidsraad.
Het overleg begon in 2024, maar dit voorjaar liep het vast. Volgens de werkgevers gaat het om een pauze. Ze willen eerst meer duidelijkheid over bepaalde begrippen in de richtlijn, zoals 'beloning': vallen onkostenvergoedingen hieronder?
Ten gronde zijn er ook bezwaren tegen bepalingen uit de richtlijn. Zullen bedrijven een werknemer die goed presteert nog wel opslag durven te geven? Of zullen ze dat niet meer doen, uit schrik voor een klacht wegens discriminatie? De omkering van de bewijslast en de hoge financiële gevolgen (boetes, schadevergoedingen, loonsverhoging) vallen ook erg zwaar.
De werkgevers zijn weggelopen van het overleg, klinkt het bij de vakbonden, die hen verwijten mee te surfen op de strategie van Business Europe.
Ook over de loonkloof zelf is er discussie. De werkgevers verwijzen naar cijfers van Eurostat: de loonkloof in België bedraagt daarin 0,7 procent (alleen Luxemburg doet beter). De vakbonden verwijzen liever naar de berekening van het Instituut voor Gelijkheid van Vrouwen en Mannen: daar is de kloof 7 procent.
Ministers vragen uitstel
Niet alleen CAO's moeten worden aangepast. De federale regering moet bovendien de Loonkloofwet uit 2012 aanpassen aan de Europese richtlijn.
Binnen de regering is er echter ook verdeeldheid. Iedereen is tegen loondiscriminatie, maar de N-VA en de MR hebben begrip voor de eisen van de werkgevers en betwijfelen het nut van extra maatregelen in België, waar de loonkloof al veel kleiner is dan in de rest van Europa.
Gevolg: de federale regering is niet klaar met haar huiswerk en heeft nog geen wetswijzigingen voorgesteld. Daarom hebben vicepremier David Clarinval (MR) en minister van Gelijke Kansen Rob Beenders (Vooruit) in een brief aan de Europese Commissie gevraagd om België nog 6 maanden extra te geven.
Landen die een richtlijn niet op tijd in nationale wet omzetten, kunnen voor het Hof van Justitie gedaagd worden (en zelfs een boete krijgen). Clarinval en Beenders vragen aan de Europese Commissie om die stap de komende 6 maanden niet te zetten.
Ze hebben aan hun brief ook een lijst met 30 vragen over de richtlijn toegevoegd, waarover ze (3 jaar nadat de definitieve tekst van de richtlijn werd goedgekeurd) meer verduidelijking vragen.
Lahbib zegt nee
Al deze vragen, bemerkingen en vragen tot herziening komen bij Europees Commissaris voor Gelijke Kansen Hadja Lahbib terecht. De MR-politica heeft de richtlijn niet opgesteld (dat deed haar voorganger, Helena Dalli uit Malta in 2021). Lahbib moet nu toezien op de naleving van de richtlijn: zetten de lidstaten de tekst correct en tijdig om in nationale wetgeving?
De kans dat de Commissie vanaf morgen lidstaten in gebreke begint te stellen omdat ze de deadline niet gehaald hebben, is onbestaande. Het duurt vaak maanden eer zoiets gebeurt. Het gebeurt wel vaker dat lidstaten, zeker België, wat meer tijd nodig hebben.
De kans dat Lahbib een aanpassing van de richtlijn (een "stop the clock") zal voorstellen, is op dit ogenblik ook onbestaand. Europees Parlementslid Kris Van Dijck (N-VA) had dit in een parlementaire vraag aan Lahbib voorgesteld. De Commissie is dat niet van plan, antwoordde Lahbib, want de richtlijn is essentieel voor de volledige realisatie van het recht op gelijk loon voor mannen en vrouwen.
Een woordvoerder van de Commissie wijst ook op een studie waaruit blijkt dat gelijkheid tussen mannen en vrouwen ook economische voordelen heeft: het Europese BBP zou tegen 2050 met 6,1 tot 9,6 procent kunnen stijgen. Transparante lonen zijn ook goed voor werkgevers, zegt de woordvoerder: duidelijke en faire verloning helpt om talent aan te trekken en personeel gemotiveerd te houden.
Toch hoopt men aan werkgeverszijde dat de richtlijn over loontransparantie alsnog op een lijst terechtkomt van wetten die in aanmerking komen voor "administratieve vereenvoudiging". Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft daar een prioriteit van gemaakt.
Een bron bij de Commissie betwijfelt of dit zal gebeuren met deze richtlijn. "In het team van Commissarissen zitten heel wat vrouwen, Von der Leyen is ook een vrouw, zij staan volledig achter deze richtlijn", klinkt het.
