Ruslandkenner Jan Balliauw na brief Zelensky: "Poetin kiest niet voor onderhandelingen, maar voor escalatie"

"Bijna de helft van je 26 jaar aan de macht in Rusland heb je aan oorlog tegen Oekraïne gespendeerd", schrijft de Oekraïense president Zelensky in zijn open brief aan Poetin.

Volgens Zelensky is het steeds duidelijker dat de Russen de negatieve gevolgen van de oorlog ondervinden en zich ertegen verzetten. "Ze houden niet van onze drones en raketten. Ze houden niet van brandstoftekorten en voortdurend stijgende prijzen. Ze houden er niet van dat er voor deze oorlog geen einde in zicht is", klinkt het.

"Ja, je kunt de Russen nog steeds dwingen om op deze manier te leven. Maar je middelen slinken aanzienlijk."

De Oekraïners willen geen permanente oorlog, schrijft Zelensky ook. "We weten heel goed dat het leven zonder oorlog veel beter is." Zelensky vraagt Poetin "om niet bang te zijn" om de oorlog te beëindigen. "De keuze is aan jou. (...) Je kan je oorlog stoppen."

Het Kremlin heeft geantwoord dat Zelensky naar Moskou kan komen om te praten. Al lijkt het weinig waarschijnlijk dat Zelensky op die uitnodiging zal ingaan. Hij denkt eerder aan Turkije, Zwitserland of een Arabisch land als locatie om gesprekken over vrede te voeren, schrijft hij in zijn brief. 

Voor Zelensky is de huidige frontlinie "de lijn van waaruit diplomatie moet beginnen". Hij zegt ook dat Oekraïne er klaar voor is om alle Russische krijgsgevangenen vrij te laten in ruil voor vrijlating van alle Oekraïense krijgsgevangenen in Rusland.

Jan Balliauw, oud-VRT NWS-journalist en onderzoeker aan het Egmontinstituut, denkt dat de brief nu sowieso niet veel in beweging zal zetten. "Uit alles blijkt dat Poetin op dit moment niet kiest voor onderhandelingen, maar dat hij eerder kiest voor een Escalatie", zei hij in De Ochtend op Radio 1.

Al is de timing van de open brief vanuit het standpunt van Zelensky wel begrijpelijk. "Hij doet dit net nu, omdat hij de bal in het kamp van Poetin wil leggen, bij hem persoonlijk." 

"Zelensky wil, denk ik, het huidige lichte overwicht dat Oekraïne heeft op het slagveld, maar ook de grote impact van de Oekraïense drones in Rusland maximaal uitbuiten." 

Rusland heeft de afgelopen weken geen vooruitgang meer geboekt op het slagveld en staat onder druk. "Er is een groeiend gebrek aan manschappen", legt Balliauw uit. "De militairen die worden uitgeschakeld, kunnen niet allemaal meer worden vervangen. Oekraïne brengt ook de Russische logistiek in de problemen. Het kan tot 150 kilometer ver de Russische aanvoerlijnen treffen met drones. Daarnaast heb je die langeafstandsaanvallen met drones op Russische infrastructuur, zoals eergisteren nog in Sint-Petersburg." 

Volgens Balliauw zijn er ook op het economische vlak tekenen dat het voor Rusland moeilijker wordt om de oorlog vol te houden. 

"Met die brief probeert Zelensky, denk ik, de redenering in het Kremlin dat de tijd in het voordeel van Rusland speelt om te draaien, zodat Poetin inziet dat er meer te halen is uit een bevriezing van de huidige frontlijn dan verder vechten." 

Al tikt de tijd ook voor Oekraïne. "De Oekraïense samenleving is moe na meer dan 4 jaar oorlog. En we mogen niet vergeten dat de huidige gunstige temperaturen binnen 4 maanden weer verleden tijd zijn. Dan begint de winter weer en dan kan Rusland de bevolking weer treffen door de energie-infrastructuur verder te bombarderen. En we weten dat Oekraïne een voortdurend gebrek aan Patriot-luchtafweerraketten heeft, die toch wel essentieel zijn om die infrastructuur te beschermen." 

Toen de open brief gisteren gepubliceerd werd, zat Poetin toevallig net samen met enkele buitenlandse journalisten. Hij herhaalde tegenover hen dat een bestand niet nodig is voor vredesgesprekken met Oekraïne. Hij vindt dat de gevechten niet moeten stoppen op het moment dat er vredesgesprekken zouden worden gevoerd. Voor Oekraïne is zo'n staakt-het-vuren net essentieel. 

"Poetin bleef daar eigenlijk wel vasthouden aan zijn nogal maximalistische posities. Hij vindt dat Oekraïne de hele Donbas moet opgeven om tot een akkoord te komen. En dat is iets wat tot nu toe voor Oekraïne altijd onaanvaardbaar is geweest." 

Poetin en Zelensky staan dus nog steeds lijnrecht tegenover elkaar. "Poetin zei ook in dat gesprek met die buitenlandse journalisten dat de aanvallen met de intussen toch wel beruchte hypersonische Oresjnikraket enkel een test waren om te zien of die raket echt wel werkt. En dat er toen geen echt belangrijke doelen werden geraakt. Hij liet met andere woorden verstaan dat dat de volgende keer wel eens zo zou kunnen zijn."

"Poetin kiest dus voor die escalatie-ladder. Terwijl alles wat er in Rusland aan het gebeuren is hem eerder in de andere richting zou moeten sturen."

Poetin zal straks speechen op een economisch forum in Sint-Petersburg, waar hij jaarlijks het beeld wil uitdragen dat Rusland een aantrekkelijke bestemming is voor investeerders. Volgens Balliauw zal hij daar niet anders kunnen dan ingaan op de huidige situatie.

"Het gaat economisch niet goed met Rusland. Het was toch wel een teken aan de wand dat Elvira Nabioellina, de voorzitster van de Russische centrale bank, de manager van die Russische economie, plots niet meer aanwezig was op dat economisch forum."

Volgens Balliauw zijn er ook spanningen in de elite rond Poetin. "Je hebt daar het politieke blok dat die economische problemen maar al te goed ziet. Zij zouden het liefste hebben dat er zo snel mogelijk een einde komt aan die oorlog."  

Toch lijkt Poetin te kiezen voor de andere stem in de elite rond hem. "De mensen uit de machtsministeries, de zogenaamde Siloviki, willen dat Rusland de oorlog escaleert en intussen de controle op de samenleving nog opdrijft om onvrede de kop in te drukken."