'Bloedzuiverend' en goed tegen reuma? Volkswijsheden over brandnetels kloppen niet

Wie onlangs nog met blote benen in een bosje brandnetels belandde, weet dat het jeukende gevoel dat erop volgt geen pretje is. Al is het niet alleen kommer en kwel in de volksmond: er wordt wel eens beweerd dat brandnetels je bloedsomloop bevorderen of een 'bloedzuiverende' werking hebben.

Over de veelbesproken planten doen nog andere verhalen de ronde. "Je zou er reuma mee kunnen verlichten en het zou kunnen helpen bij gewrichtsklachten. Mensen lopen soms letterlijk door brandnetels omdat ze denken dat het goed is voor hun gewrichten", zegt arts Marleen Finoulst in 'Het uur van de waarheid' op Radio 1. Samen met onderzoekers van het platform 'Gezondheid en Wetenschap' nam ze de volkswijsheden over brandnetels onder de loep.

Wat gebeurt er precies als je met een brandnetel in contact komt? "Op een brandnetel zitten witte haartjes. Die puntjes breken af en werken als mini-injectienaalden. Ze prikken door je huid en verschillende stoffen worden vrijgezet in je huid, waaronder mierenzuur", weet Finoulst. "Eigenlijk is dat een perfect verdedigingssysteem van die plant tegen dieren die haar willen opeten of mensen die haar willen plukken."

Dat mierenzuur lokt een reactie uit. "Je afweersysteem schiet in gang en je krijgt veel jeukende bultjes. Dat noemt men ook wel netelroos." Die verdwijnen normaal spontaan na een aantal uur tot een halve dag.

Je immuuncellen worden dus geprikkeld, waardoor die gaan reageren als bij een allergische reactie. Maar is dat ook ergens goed voor? Over die vraag hebben wetenschappers zich al eerder gebogen.

"Er bestaan tientallen studies over", weet Finoulst. "Daarin werd gekeken naar de impact van het toedienen van brandnetels in de vorm van supplementen op gewrichtspijn." Sommige van die studies vonden een licht gunstig effect. Maar als je alle studies samenneemt, blijft daar volgens Finoulst weinig van over. "Je kan niet zeggen dat brandnetels werken bij gewrichtspijn of reuma."

Ook de 'bloedzuiverende' eigenschap is niet bewezen. Bovendien lijkt niemand te kunnen uitleggen wat er dan precies 'gezuiverd' zou worden. "Er verdwijnen alleszins geen gifstoffen uit je bloed als je in aanraking komt met brandnetels. Het heeft geen impact op de samenstelling van je bloed. Die term 'bloedzuiverend' is eigenlijk een term zonder definitie."

Je laten prikken door brandnetels is dus geen goed idee. Het eten van brandnetels, zoals brandnetelkaas, -thee of -soep, is een beter plan. "Brandnetels bevatten interessante stoffen", zegt Finoulst. "Ze zijn rijk aan ijzer, vitaminen en mineralen. Het is zeker niet ongezond." Door de plant te verhitten, hou je er geen brandend of prikkend gevoel aan over.

Fans van de kruidige smaak van brandnetel kunnen de planten zelf plukken en klaarmaken. "Maar je plukt ze wel best niet langs de kant van een drukke weg of waar veel honden passeren", waarschuwt Finoulst. "Brandnetels hebben de neiging om zware metalen uit de bodem op te nemen. Pluk je ze waar veel verkeer passeert, dan heb je wel wat zware metalen in de brandnetels - en in je thee of soep."

"Je plukt ze best in een veld waar veel brandnetels staan, waar niet te veel verkeer is", besluit ze. "En dan best de bovenste topjes, de jonge blaadjes, in plaats van de grotere bladeren onderaan."