Op geheime locatie: VRT NWS bezoekt een van de snelst groeiende (en belangrijkste) wapenbedrijven van Oekraïne

Het adres wordt pas een uur voor onze afspraak gedeeld. De plek is al langer een doelwit voor Russische drones en raketten en moet geheim blijven, waarschuwt de persverantwoordelijke. Bij aankomst volgt een veiligheidscontrole: 2 mannen doorzoeken elke broek- en jaszak, terwijl een metaaldetector over onze kleren glijdt.

Binnen is het voor de voeten lopen. Opvallend veel jonge mensen doorkruisen de gangen. In het vergaderzaaltje waar we worden ontvangen, staan tussen de frisdrank en koffie prototypes van de Flamingo-kruisraket en schaalmodellen van de FP-1- en FP-2-aanvalsdrones, wapens die bij de Russen intussen berucht zijn en steeds vaker hun doel vinden diep in Rusland.

Fire Point ontstond in 2022, als rechtstreeks antwoord op de Russische invasie. Vandaag is het uitgegroeid tot een van de belangrijkste defensiebedrijven van Oekraïne. De sfeer doet denken aan een tech-start-up die net een investeringsronde heeft opgehaald: alsof we in San Francisco zitten en niet in een stad die al 4 jaar onder Russische raketten leeft.

Denys Shtilierman (52), medeoprichter en het gezicht van Fire Point, stapt kalm de zaal binnen. Voor de oorlog was hij ondernemer en IT-specialist, zonder enige ervaring in de wapenindustrie. Hij gaat zitten, vouwt zijn handen op tafel, en begint te praten.

Shtilierman is geen man van grote gebaren. Hij spreekt rustig, precies, kiest zijn woorden. "Veel Oekraïners leefden in 2022 in een illusie", zegt hij. "We dachten dat we de middelen hadden om onszelf te verdedigen en dat de industrie er klaar voor was. Maar die industrie bestond nauwelijks."

Na de invasie wachtte hij op een oplossing van de overheid voor langeafstandsdrones. Die kwam er niet. Eind 2022 besliste hij het zelf te doen, samen met Yehor Skalyha, de man achter het castingbureau dat ooit locaties scoutte voor Zelensky.

Wat hen dreef, was ook pure ergernis over wat er op de markt werd aangeboden. "Sommige bedrijven vroegen 200.000 dollar voor een drone die 15 kilo explosieven kon vervoeren over 400 kilometer. Wij zeiden: dit kunnen we veel goedkoper."

In januari 2023 vloog de FP-1-aanvalsdrone voor het eerst. Het was de allereerste drone die Fire Point ooit produceerde, en meteen ook het eerste wapen van het bedrijf. Ruim een jaar later, in maart 2024, bewees Fire Point wat het waard was tijdens een open test die de Oekraïense strijdkrachten samen met de Amerikaanse ambassade organiseerden.

"Er was uiteindelijk maar één bedrijf dat de test volledig kon afwerken: vliegen onder zware elektronische oorlogsvoering én het doel raken. Dat waren wij." Vandaag werken meer dan 6.000 mensen voor het bedrijf. Elke dag rollen er meer dan 200 drones van de band.

De Flamingo-kruisraket is hun paradepaardje: een langeafstandswapen met een bereik tot 3.000 kilometer dat doelen treft diep in Rusland. Maar het zijn de goedkopere FP-1- en FP-2-drones die de kern vormen van Oekraïnes strategie.

De FP-1 reikt tot 1.600 kilometer en slaat diep in Rusland toe; de FP-2 is gebouwd voor kortere afstanden, zo'n 200 kilometer, maar draagt een zwaardere lading. Beide worden geproduceerd aan een fractie van de kostprijs van vergelijkbare westerse systemen.

Fire Point claimt verantwoordelijk te zijn voor 55 procent van alle Oekraïense aanvallen diep in Rusland.

"Volgens onze militaire mensen treft 59 procent van onze drones zijn doel", zegt Shtilierman. Olie-installaties, militaire infrastructuur, luchthavens rond Moskou die meermaals tijdelijk moesten sluiten. De schade is reëel, de druk op Rusland merkbaar. "Als er een volledige zwerm op je afkomt, verzwakt dat je verdediging."

Op de vraag wat de meest succesvolle missie van de Flamingo tot nu toe was, antwoordt hij zonder aarzelen. Het antwoord verrast. Shtilierman wijst niet op een spektakelvolle explosie in Moskou, niet op een aanval op de Krim, maar op een fabriek in Votkinsk, een stad in de Russische deelrepubliek Oedmoertië, op meer dan 1.400 kilometer van de Oekraïense grens. Op 20 februari dit jaar werd ze getroffen.

"Die fabriek produceerde Iskander-raketten. Dat was voor mij de belangrijkste aanval, omdat het het aantal Iskanders dat op Oekraïne werd afgevuurd drastisch verminderde. Dat voel je hier."

Rusland probeert de drones steeds agressiever neer te halen, maar Shtilierman glimlacht. Een kat-en-muisspel, noemt hij het. "We bouwen aan nieuwe versies. Die zullen hoger vliegen, waardoor Rusland zijn duurste luchtverdedigingssystemen zal moeten inzetten. Op grote schaal wordt dat economisch onhoudbaar."

Hoe centraal die toestellen intussen staan in de Oekraïense strategie, bleek deze week opnieuw. Op 27 mei kondigde minister van Defensie Mykhailo Fedorov een nieuw programma aan met een veelzeggende naam: de 'logistieke lockdown'.

Het idee is de Russische bevoorrading in de achterhoede systematisch lam te leggen met drones op middellange afstand, tot zo'n 300 kilometer achter de frontlijn. Het doel, aldus Fedorov, is de druk op de Russische achterhoede zo op te voeren dat de bezetter zijn aanvallen aan het front niet langer kan volhouden.

Net de FP-1 en FP-2 zijn daarbij het werkpaard. Volgens opensource-analyses werden er sinds begin dit jaar al bijna 600 aanvallen met die toestellen uitgevoerd op bezet Oekraïens gebied. Vooral in het zuiden knelt het, waar de Russische aanvoerroutes soms minder dan 100 kilometer van het front liggen: onder druk van de drones beperkten de bezetters het vrachtverkeer richting de Krim, en op een belangrijke verbindingsweg in de regio Cherson voerden ze zelf rijverboden in.

"Hoe meer Russische logistiek we vernietigen, hoe minder aanvallen er aan het front plaatsvinden", stelt Fedorov. Het kadert in een bredere kentering: analisten stellen dat Oekraïne voor het eerst sinds 2023 weer meer terrein wint dan het verliest.

Maar het verhaal van Fire Point heeft ook een andere kant. Terwijl het bedrijf uitgroeit tot een van de meest besproken wapenleveranciers van de oorlog, woedt er in Oekraïne een bittere discussie over wat er achter de schermen gebeurt.

Het bedrijf staat centraal in Oekraïnes grootste corruptieschandaal: een zaak van 100 miljoen dollar rond het staatsnucleaire bedrijf Energoatom en defensiecontracten. Centrale figuur daarin is zakenman Timur Mindich, een voormalige medewerker van president Zelensky, die vorig jaar naar Israël vluchtte vlak voor een huiszoeking door anticorruptie-onderzoekers.

Uit gelekte opnames van het Nationaal Anticorruptiebureau NABU zou blijken dat Mindich de facto de controle uitoefende over Fire Point. En de voormalige defensieminister Rustem Umerov, vandaag secretaris van de Nationale Veiligheidsraad, aanspoorde om contracten aan het bedrijf toe te wijzen.

Er is ook de kwestie van Shtiliermans aandeelhouderschap. Tot november 2025 stond niet hij, maar medeoprichter Yehor Skalyha officieel als eigenaar van Fire Point geregistreerd. De reden, zegt Shtilierman zelf: hij had de Russische nationaliteit en zijn familie woonde na de invasie nog een tijd in Rusland.

Voor een bedrijf dat langeafstandswapens aan het Oekraïense leger levert, lag een openlijk Russische eigenaar bijzonder gevoelig: een evident veiligheids- en vertrouwensprobleem. Daarom bleef zijn eigenaarschap al die tijd afgeschermd. Maar als hem daar naar gevraagd wordt, pareert hij vlot:

"Iedereen die op 24 augustus 1991 op Oekraïens grondgebied woonde, kreeg automatisch de Oekraïense nationaliteit. Ik studeerde toen in Moskou, waardoor ik een dubbele nationaliteit had. Rusland ontnam mij die in 2016."

Oekraïense anticorruptie-onderzoekers tekenen daarbij aan dat Shtilierman na het verlies van zijn Russische burgerschap pogingen ondernam om het te herstellen, tot voor het Russische Grondwettelijk Hof. Of zijn Russische burgerschap effectief werd beëindigd, kon onafhankelijk niet worden geverifieerd.

Fire Point ontkent alle aantijgingen. Het onderzoek wordt weggezet als een aanval op de Oekraïense defensie die alleen Rusland ten goede komt. "We blijven bereid volledig mee te werken met échte anticorruptie-instanties." De vraag blijft open.

Naast aanvalsdrones werkt Fire Point trouwens aan nog iets veel ambitieuzers: een Europees systeem om ballistische raketten neer te halen, genaamd Freyja.

Ballistische raketten zoals de Russische Iskander, het wapen dat Oekraïense steden treft, zijn met bestaande systemen enorm duur om te onderscheppen. De Amerikaanse Patriotsystemen die Europa en Oekraïne vandaag gebruiken, kosten per onderschepping al snel meerdere miljoenen dollar. Fire Point zegt dat te willen terugbrengen tot minder dan 1 miljoen. "Als we dat kunnen, is dat een gamechanger."

Het project is Europees opgezet binnen intergouvernementele akkoorden. Duitsland, Frankrijk en Noorwegen zijn betrokken. Fire Point tekende in april een samenwerkingsakkoord met het Duitse Diehl Defence, producent van de IRIS-T luchtverdedigingssystemen, en werkt naar verluidt ook samen met MBDA, de grootste Europese rakettenproducent.

In Denemarken bouwt Fire Point een brandstoffabriek, waarvoor de Deense overheid tijdelijk meer dan 20 wetten en procedures opschortte. "Als alles goed gaat, hebben we de eerste onderscheppingen tegen het einde van het jaar", zei Shtilierman deze week.

Op de vraag waarom Europa een Oekraïens bedrijf zou vertrouwen dat in 4 jaar bereikt wat NAVO-landen in decennia niet lukte, haalt Shtilierman de Tweede Wereldoorlog aan. "In oorlog beweegt alles sneller."

Hij stelt wel één harde voorwaarde. "Europese gebruikers moeten zeker zijn dat er geen kill switch in onze software zit." Afhankelijkheid is gevaarlijk, zegt hij. Dat weet Oekraïne als geen ander.

Tegen het einde van het gesprek laat Shtilierman het diplomatieke vallen. Europa begrijpt niet alleen onvoldoende hoe moderne oorlogvoering eruitziet, het begrijpt ook niet hoe je snel beweegt. "Europa leeft in illusies. Ze kopen nog steeds tanks van miljoenen dollars, terwijl goedkope drones ze kunnen vernietigen."

De toekomst ligt bij autonome systemen, grondrobots, kunstmatige intelligentie op het slagveld. "In de toekomst heb je bijna geen infanterie meer nodig."

Die laatste uitspraken verdienen nuance. Shtilierman spreekt vanuit zijn eigen sector, de drone-industrie, en gelooft daar rotsvast in. Maar de meeste militaire experts schrijven tanks, pantservoertuigen en infanterie allerminst af.

Integendeel: de oorlog in Oekraïne leert vooral dat zwaar materieel zich moet aanpassen. Tanks krijgen extra bescherming tegen de inslag van goedkope FPV-drones, van stalen "kooien" boven op het voertuig tot reactief pantser. Onbeschermd rondrijden is levensgevaarlijk geworden, maar dat geldt evengoed voor infanterie zonder dronesteun.

De les van het front is niet dat tanks en manschappen overbodig zijn, maar dat ze niet langer los van elkaar kunnen opereren. Drones, artillerie, pantser en infanterie moeten gecombineerd worden ingezet, elk ter ondersteuning van het andere. Wie de toekomst van de oorlog voorstelt als een keuze tussen drones óf tanks, mist net dat punt: het draait niet om het een vervangen door het ander, maar om de juiste combinatie.

En dan is er de bureaucratie. In oorlog bouw je een vliegtuigfabriek in 6 maanden, zegt hij. In Europa verdrinkt datzelfde project in procedures. "Europa moet haar bureaucratische druk drastisch verminderen. Dat is het hoofdprobleem."

Wanneer Zelensky eerder dit jaar de Golfstaten bezocht (Saudi-Arabië, de VAE en Qatar tekenden 10-jarige defensieakkoorden met Oekraïne) keek Shtilierman toe met trots. Niet op het bedrijf, maar op het land. "We zijn het enige land in de geschiedenis dat de mogelijkheid heeft om het Russische rijk te verslaan", zegt hij, om er meteen aan toe te voegen: "En Europa kijkt toe."

Wat hem wakker houdt is niet per se Rusland, maar eerder de mogelijkheid dat Europa afhaakt. "Als we zekerheid hadden over 3 jaar stabiele financiering, dan zouden we nog veel meer kunnen doen."

Over Rusland heeft hij geen twijfels. "Ik zal gelukkig zijn wanneer het Russische rijk vernietigd is." Hij zegt het kalm, zonder stemverheffing, op dezelfde toon waarop hij daarnet over raketbrandstof sprak.

Na het interview krijg ik een van de productiefaciliteiten te zien. De sites zijn bewust verspreid over het hele Oekraïense grondgebied. Eens binnen zie je in elke ruimte drone-onderdelen in verschillende stadia van afwerking. In de ene ruimte worden vleugels en een romp uit multiplex gezaagd, in de volgende worden motoren gemonteerd.

Aan elke hoek wordt gewerkt. 3D-printers draaien onafgebroken. Lijm, piepschuim, multiplex, plastiek, benzinetanks: dit zijn de grondstoffen van een wapen dat straks Russische raffinaderijen in brand zet.

De stukken worden aan elkaar gelijmd en gaan dan in ruimtes die als oven dienen, opgestapeld bij temperaturen van 50 tot 60 graden. Veiligheidsvoorschriften zoals die in Europa bestaan, zouden deze productie in procedures doen vastlopen. Hier telt één maatstaf en dat is snelheid.

Uit de speakers dreunen beats van technomuziek. De werknemers zijn vaak jong en hip gekleed en werken met een gedrevenheid die opvalt. Ze weten wat ze maken en vooral ook waarvoor. Elke drone die hier van de band rolt brengt de overwinning, zo geloven ze, een stap dichterbij. Elke dag zijn dat er meer dan 200.