Na bijna 90 dagen komen Iraniërs stilaan weer online: “We leven gevangen tussen geen oorlog en geen vrede”

Woensdag 27 mei, bericht via Whatsapp. “Ze komen één voor één weer online, wel via VPN. Dit is het eerste bericht van mijn tante uit Iran.”

Meteen daaronder volgt een screenshot van een chatgesprek. “We hebben weer internet, mijn lief. Hoe gaat het met je?”, leest het tekstballonnetje gelinkt aan een Iraans telefoonnummer. Meteen daaronder: “Ik heb haar al maanden niet gesproken. De emoties zitten hoog.” 

De berichten komen van een Iraniër die geregeld helpt bij het leggen van contacten met mensen in Iran. Zijn familie en vrienden wonen nog altijd in Iran en maakten de voorbije maanden van dichtbij de oorlog mee die eind februari uitbrak na een gezamenlijke aanval van de VS en Israël. 

Sindsdien zijn meer dan 90 miljoen Iraniërs volledig afgesloten van de buitenwereld door een nationaal opgelegde internetblokkade van het regime. Tot begin deze week. 

Maandag kondigde de Iraanse president Masoud Pezeshkian aan de toegang tot het internationale netwerk in Iran weer te herstellen. Een dag later liet internetmonitor Netblocks weten dat Iraniërs geleidelijk aan weer op het netwerk konden. 

“Welkom terug #Iran! De cijfers tonen dat de internetverbinding verder herstelt nu mobiele netwerken en andere delen opnieuw verbonden worden met het wereldwijde internet”, klonk het in een bericht op X. 

Netblocks nuanceerde wel meteen dat de verbinding nog lang niet volledig hersteld is en dat nog steeds mensen offline zitten. Dat horen we ook van Belgen met Iraanse roots die de voorbije dagen opnieuw contact probeerden te leggen met familieleden en vrienden in hun thuisland, en daarbij vaak meer moeite hadden om contact te maken in de meer afgelegen delen van het land. 

Ook een jongeman uit Iran met wie we kunnen spreken geeft aan dat hij nog steeds gebruikmaakt van een dure VPN, voor vlottere verbinding en om zijn onlineactiviteiten af te schermen van onder meer hackers en trackers. 

“Niet te enthousiast worden”, klinkt het in een bericht wanneer hij online komt. “Terwijl ik nu met je chat, gebruik ik nog steeds een VPN. In het beste geval kost dat 100.000 toman per 5 GB. Maar vaak is het veel meer dan dat.”

100.000 toman (de Iraanse rial, de officiële munteenheid) komt neer op ongeveer 1,28 dollar. Een stevig bedrag voor veel Iraniërs, zeker in een land waar het minimumloon vandaag rond de 130 dollar per maand ligt.

Liggen de prijzen van de VPN’s niet vast, vragen we de jongeman. “Nee hoor, iedereen vraagt wat hij wil! Afhankelijk van hoe stabiel de verbinding is, wordt het duurder”, klinkt het. 

Waarom het regime net nu beslist heeft om de internetblokkade gedeeltelijk op te heffen, lijkt vooral gemotiveerd te zijn vanuit een economische logica. Iran zat voor deze oorlog al economisch in zwaar weer, en door de 88 dagen durende internetblokkade heeft het regime het land ook grotendeels afgesneden van de digitale economie.

Heel wat bedrijven in Iran zijn afhankelijk van het internet: om klanten te bereiken, betalingen uit te voeren of contact te houden met leveranciers en buitenlandse partners. De voorbije maanden hebben veel van die bedrijven zware verliezen geleden, berichtte Wall Street Journal eerder al. In sommige gevallen leidde dat tot faillissementen, waardoor nog meer mensen zonder werk zijn komen te zitten. 

De verslechterde economische situatie drukt ook op de jongeman die wij horen. “De voedselprijzen zijn verschrikkelijk! Vlees, melk, eieren… de prijzen zijn verdrievoudigd. Lamsvlees kost ondertussen 9 dollar, dat is onbetaalbaar.”

“Ik heb geen idee hoe mensen overleven, ik heb geen idee hoe ik het elke maand moet doen”, schrijft hij. De jongeman rekent zich tot de middenklasse. Voor de oorlog kwam hij toe met zijn loon, vertelt hij, maar vandaag lukt hem dat moeilijk. “De huurprijzen zijn gestegen, ik leef van loon op loon.”

Daarnaast is er ook de politieke onzekerheid die mentaal op hem weegt. “In Iran leven we gevangen tussen geen oorlog en geen vrede.” 

Hij verwijst naar de onderhandelingen tussen de VS en Iran van de voorbije weken. Die behandelen onder meer een verlenging van het staakt-het-vuren en het openen en de controle van de Straat van Hormuz. In een verdere fase zou onder druk van de VS ook Irans nucleaire programma behandeld kunnen worden. 

Een belangrijke stem die ontbreekt in die onderhandelingen is die van het Iraanse volk, want de democratische en economische noden van de Iraniërs vormen geen onderdeel van de gesprekken. Tot grote frustratie van de jongeman die we horen. “Dit is een uitputtingsslag op de rug van de Iraanse bevolking. Het regime gaat er alles aan doen om te overleven en voor Trump zijn de onderhandelingen een spel.”

Zijn grote angst is dat de onderhandelingen slagen en "de situatie weer normaliseert". “Misschien geeft dat even de ruimte om financieel weer even op adem te komen, maar het zou geen vrede betekenen. We zouden terugkeren naar de situatie voor de oorlog, alleen nog slechter.”

De oorlog van de voorbije maanden heeft hem ook aan het denken gezet over het verlaten van Iran. “Zoals ik al zei, ik leef van maand tot maand. Er is hier geen ruimte om aan een toekomst te denken of te bouwen.”

“Het idee (van vertrekken, red.) speelt in mijn achterhoofd. Maar de gedachte dat ikzelf levend uit deze omstandigheden zou kunnen ontsnappen, terwijl mijn dierbaren nog steeds in ellende en ongeluk leven, zou me te veel pijn doen.”

We proberen met nog een aantal Iraniërs contact te leggen, maar sommigen weigeren. Weinig vertrouwen in het internet dat nu toegankelijk gemaakt wordt door het regime, horen we zowel indirect als direct. “We weten niet wie meeleest of meeluistert”. 

Even later kunnen we via een tussenpersoon meelezen in een chatgesprek met een Iraanse lerares. Haar studenten heeft ze sinds de start van de oorlog niet meer in het echt gezien. Alle lessen zijn online, vertelt ze. 

Ze vertelt dat ze zich vaak voorstelt hoe haar eerste dag terug voor de klas eruit zou zien. “Aan de deur van het klaslokaal zou de angst me overvallen. Een angst die ik met niemand durf te delen: de hoop dat niemand uit mijn klas ontbreekt”, schrijft ze. “Terwijl de kinderen enthousiast binnenkomen en met elkaar praten, zou ik hen in stilte tellen en bidden dat ze allemaal aanwezig zijn.”

In haar omgeving beschrijft ze een algemeen gevoel van uitzichtloosheid en moedeloosheid na 3 maanden oorlog. Bij zichzelf merkt ze dat de verslagenheid met de dag toeneemt.

“Ik had gedacht dat ik niet bang zou zijn voor de oorlog, omdat die misschien veranderingen teweeg zou kunnen brengen (de val van het regime, red.). Maar uiteindelijk was ik intens bang. Ik ben iedereen beginnen te vervloeken: het regime, Netanyahu, Trump. Ik wenste hen allen de dood toe.”

“Het leven voelt ondraaglijk, zowel mét als zonder oorlog”, zegt de lerares. “Ik verafschuw zowel het regime als de partijen die Iran hebben gebombardeerd. We proberen ons zo goed mogelijk aan te passen aan de omstandigheden. Elke dag hoop ik op beterschap, maar eerlijk gezegd weet ik niet eens meer wat ik God moet vragen wanneer ik bid.”