Belgische SkyGuardian-drones voor het eerst ingezet in buitenland: "Bestuurd vanop basis in Florennes"

De drones van het type MQ-9B SkyGuardian stijgen op vanop Sigonella op het Italiaanse eiland Sicilië. Hun inzet gebeurt in het kader van Operatie Silent Spear, waarmee België bijdraagt aan NAVO-operatie Sea Guardian, een bestaande NAVO-maritieme missie in de Middellandse Zee, gericht op maritieme veiligheid, bewustwording en terrorismebestrijding.

De strijd tegen illegale migratie, naast gewelddadig extremisme en internationaal terrorisme, blijft een absolute topprioriteit voor onze collectieve veiligheid, benadrukt minister Francken (N-VA).

"Dreigingen stoppen niet aan de grenzen van Europa. Wat in Noord-Afrika, de Sahel of het Midden-Oosten gebeurt, heeft directe impact op de illegale migratiestromen richting ons land. Daarom zetten we in op stabiliteit, het tegengaan van extremisme én vooral het indammen van illegale migratiestromen die onze veiligheid bedreigen."

Het is de eerste keer dat de drones voor een buitenlandse missie worden ingezet. Ze werden wel al eerder gebruikt voor binnenlandse operaties, zoals de entering van een schip van de Russische schaduwvloot op de Noordzee. 

Defensie bevestigt aan onze redactie dat de drones worden bestuurd vanaf de militaire basis in Florennes. De piloten zitten in Florennes, omdat daar de controlekamer staat met alle schermen, computers en verbindingen. Vanuit daar sturen ze de drone aan via satelliet, ook al vliegt die soms honderden of duizenden kilometers verder, bijvoorbeeld boven de Middellandse Zee.

De SkyGuardian (MQ-9B) is voor de Belgische luchtmacht een belangrijke stap naar een moderne, data-gedreven en onbemande capaciteit. Een grote strategische ommezwaai vergelijkbaar met de intrede van straaljagers in de jaren 50.

Voor de luchtmacht brengt de SkyGuardian heel wat technologische evoluties met zich mee. België had tot nu toe immers geen geavanceerde MALE-drones (Medium Altitude, Long Endurance of Gemiddelde Hoogte, Lange Uithouding).

Met de SkyGuardian krijgt Defensie voor het eerst een systeem dat dagenlang kan surveilleren (tot 40 uur), verkenningen kan uitvoeren en realtime data kan leveren.

Daarnaast is de SkyGuardian één van de eerste drones die volledig geïntegreerd kan worden in het Europese burgerluchtruim. Dat is ook voor België uniek. Daardoor kan Defensie niet alleen in oorlogs- of missiegebied vliegen, maar ook boven eigen grondgebied bij rampen of noodsituaties.

"De nieuwe SkyGuardian-drones zijn uiterst geschikt voor dit soort operaties: de toestellen beschikken over camera's en sensoren die een groot gebied snel kunnen scannen", zegt defensie-expert bij VRT NWS Jens Franssen. "De drones kunnen bovendien erg lang in de lucht blijven tegen een vrij goedkope kost."

"Enkel het landen en opstijgen gebeurt met een Belgische militair in Sicilië. De 'voetafdruk' van deze operatie is relatief klein, aangezien de eigenlijke piloten en analisten werken vanuit de basis van Florennes."

Toch komt er ook wel kritiek op het droneprogramma van Defensie, meer bepaald over de ethische en juridische problemen die bij onbemande vliegtuigen komen kijken. Zo kunnen de drones ook bewapend worden, bijvoorbeeld met precisieraketten en geleide munitie.

De toestellen zijn dus technisch voorbereid voor bewapening, waardoor het mogelijk is de drones te laten vuren als dat politiek wordt beslist. De Belgische regering heeft daarvoor al groen licht gegeven, maar benadrukt dat de drone voorlopig enkel voor inlichtingen gebruikt zal worden. Vooral de partij Groen is tegen de bewapening gekant en wil strikte beperkingen en controlemechanismen.

Vanuit burgerorganisaties worden ook vragen gesteld over privacy. Doordat de drone ook boven Belgisch luchtruim kan vliegen voor surveillance kan het dus ook toezicht houden op burgers.