In Armenië vinden parlementsverkiezingen plaats, in een sfeer van manipulatie en desinformatie door campagnes die Rusland aanstuurt. Ook voor de EU is de uitslag belangrijk, want het gaat om zowat het enige overgebleven westers-georiënteerde land in de Kaukasus. Moskou wil het evenwel niet uit zijn invloedssfeer laten glippen.
Hoe Rusland met manipulatie en desinformatie de verkiezingen in Armenië probeert te sturen
Anna Petrosyan
Gepubliceerd:
In het kort:
Terwijl Armeniërs vandaag naar de stembus trekken voor de parlementsverkiezingen, voert Rusland al maandenlang desinformatiecampagnes om de uitslag te beïnvloeden, met valse beweringen over premier Pasjinjan en narratieven die de band tussen Armenië en de EU als gevaarlijk neerzetten.
Die campagnes steunen op gecoördineerde netwerken zoals ‘Matryoshka’ en ‘Storm-1516’.
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het Uur van de Waarheid' in de wereld van misleiding, desinformatie en online bedrog. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
"Er is gefilmd hoe de Armeense premier een kind slaat", of "hij heeft een geheime villa in het buitenland", het zijn beweringen die vlot rondgaan, maar de video is nep en over die villa bestaat geen bewijs. Veel van de desinformatie gaat over de Armeense premier Nikol Pasjinian.
Pasjinian leidde in 2018 vanuit de oppositie een revolutie en werd toen met enorme populariteit verkozen. Sindsdien is er veel veranderd en is de populariteit van Pasjinjan gedaald. Zijn partij, die een pro-Europese koers vaart, blijft wel nog op kop in de peilingen, maar het aantal onbesliste kiezers blijft groot.
Russisch-Armeense miljardair
Op de loer liggen pro-Russische kandidaten. Zo is een grote tegenstander Samvel Karapetyan, een Russisch-Armeense zakenman en miljardair. Hij heeft een dubbele nationaliteit en zakelijke belangen in Rusland. Het pro-Russische kamp heeft alle baat bij wat Rusland nu probeert te doen om de aankomende verkiezingen te destabiliseren.
Die campagnes zijn omvangrijk en goed georganiseerd, met een aanhoudende stroom aan valse berichten die het publieke debat proberen te sturen.
Verdacht dure concerttickets. En Armenië kiest in een sfeer van fake news.
Twijfel zaaien over gezondheid van Pasjinian
Armeense factcheckers hebben de afgelopen maanden hun handen vol gehad. De valse beweringen zijn uiteenlopend, maar vaak gericht op Pasjinjan of het Westen. "Er werd gedeeld dat Pasjinian kanker heeft en zich in het geheim laat behandelen in Frankrijk, of zelfs dat hij hiv zou hebben," vertelt Ani Grigoryan, die de factcheckredactie van het Armeense CivilNet leidt.
Soms worden die beweringen zelfs verspreid via video's waarin de stijl en het merk van CivilNet worden misbruikt . Meerdere Armeense en internationale nieuwsmedia worden op die manier geïmiteerd om de valse beweringen te verspreiden.
Een andere opvallende bewering gaat over het familieverleden van Pasjinian: zijn grootvader zou een nazi-verleden hebben gehad. Onderzoek van CivilNet toonde aan hoe die valse bewering eerst werd verspreid via Russische Telegramkanalen, vervolgens via mainstream Russische nieuwszenders en uiteindelijk in het Armeense politieke debat terechtkwam.
Anti-Europees narratief
De valse beweringen worden ook gebruikt om de nauwe band van Pasjinjan met de EU als problematisch neer te zetten. "Er is een narratief dat als Pasjinjan zou winnen, Armenië zou uitgroeien tot een tweede Oekraïne en dat Europa Armenië zou gebruiken om een oorlog te starten tegen Rusland", vertelt Grigoryan.
De desinformatie komt bovendien niet alleen van buitenaf. Ook binnenlandse politieke actoren maken er gebruik van, inclusief figuren uit de omgeving van de regeringspartij. Volgens CivilNet was ook een kabinetsmedewerker van Pasjinian betrokken bij het verspreiden van misleidende berichten via nepaccounts.
Georganiseerd mailoffensief
“Dringend verzoek tot factcheck” of “factcheck a.u.b. dit nieuwsbericht” het zijn e-mails die Armeense factcheckers ontvangen. Op het eerste gezicht niet uitzonderlijk, maar bij nader onderzoek valt op dat de e-mails er niet spontaan komen.
Het zijn er veel, de e-mailadressen volgen een gelijkaardig patroon, en de links die ze doorsturen komen soms een op een overeen. De claims waar ze een factcheck om vragen vinden meestal hun oorsprong op Russische Telegramkanalen.
Het is een beïnvloedingstactiek die deel uitmaakt van het ‘Matryoshka’-netwerk. Eerst worden valse beweringen op gecoördineerde wijze online gedeeld op X, waarna ze verder worden verspreid. Als een bewering het niet goed doet, hopen propagandakanalen soms om ze via een factcheck verder verspreid te krijgen. Die aanpak kan ook dienen om factcheckers af te leiden van andere berichten die wel viraal gaan.
Bekende Russische netwerken
Binnen het 'Matryoshka'-netwerk werden zeker 343 video’s gepubliceerd met valse beweringen, die werden geïdentificeerd door het 'Bot Blockerproject ' dat pro-Russische botactiviteiten op sociale media analyseert en bijhoudt.
Ook andere Russische campagnes, zoals Storm-1516, zijn momenteel actief. Storm-1516 focust zich op het produceren van valse video's en berichten op grote schaal. Volgens onderzoek van Correctiv , een Duits platform voor onderzoeksjournalistiek, kon Storm-1516 al eerder gelinkt worden aan de Russische militaire inlichtingendienst GRU. Grigoryan vertelt dat de tactieken gemakkelijk te herkennen zijn omdat ze op dezelfde manier blijven opereren: "We zagen hetzelfde in Moldavië, Hongarije en Roemenië."
100.000 Russische Armeniërs
Volgens Grigoryan sijpelen sommige valse beweringen wel degelijk door tot het publieke debat, de ene heeft daarbij meer effect dan de andere. Rusland zet niet alleen in op onlinebeïnvloedingstactieken.
Volgens bronnen die Reuters kon spreken, heeft Moskou ook plannen om kiezers uit de Armeense diaspora in Rusland te mobiliseren om de uitkomst van de verkiezingen te beïnvloeden. Daarbij zou het gaan om een operatie waarbij tot 100.000 kiezers vanuit Rusland naar Armenië zouden worden gebracht.
Hoe doorslaggevend die inspanningen zouden zijn, zal pas blijken uit de verkiezingsuitslag.
