Hoe praat je met jongeren over seksualiteit? Sensoa lanceert (inclusieve) voorlichtingskoffer voor scholen

Hoe praat je met leerlingen over thema's als lichamelijke ontwikkeling en puberteit, voortplanting, anticonceptie, soa's, hiv en seksualiteitsbeleving? Dat is niet altijd zo evident. Daarom probeert Sensoa, het Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid, leraren daarbij te helpen met een voorlichtingskoffer. Een soort lespakket voor relaties en seksualiteit.

De 'Tussen de lakens'-koffer is opvallend tastbaar. Die bevat anticonceptiemiddelen, zoals een condoom, de pil en een spiraaltje, maar ook 16 grote platen met tekeningen van mannelijke en vrouwelijke geslachtsdelen, diverse naakte lichamen en uitleg over bijvoorbeeld het maagdenvlies.

De koffer helpt dus om leerlingen kennis bij te brengen. Daarnaast spelen de 28 werkvormen sterk in op attitudes en vaardigheden. "Zo helpt de werkvorm 'Dobbelzinnig' jongeren om een persoonlijke en beargumenteerde mening te uiten over diverse seksuele thema's", klinkt het. "Het stimuleert hen ook zich respectvol en open op te stellen ten opzichte van de meningen en ervaringen van medeleerlingen."

Daarnaast wil Sensoa actief inspelen op de diversiteit in Vlaanderen. "Daarom ging er bij al het materiaal extra aandacht uit naar die diversiteit: elke leerling moet zich herkennen, ongeacht de culturele of religieuze achtergrond, seksekenmerken, genderidentiteit of seksuele oriëntatie."

Sensoa liet het materiaal door leraren testen. "Het waren trouwens leerkrachten zelf die in een bevraging hadden aangegeven dat het niet altijd even gemakkelijk is om seksuele vorming te geven", zegt Febe Alleman, beleidsmedewerker onderwijs bij Sensoa, in de VRT NWS-podcast Het Kwartier.

"Dat heeft uiteenlopende redenen", legt Alleman uit. "Sommigen voelen zich onzeker over hun inhoudelijke kennis, anderen botsen op leerlingen met heel verschillende meningen  en weten niet goed hoe daarmee om te gaan."

"Verschillende meningen mogen absoluut bestaan. Het gaat erom nieuwsgierigheid ruimte te geven en te weten wanneer een discussie nefast wordt voor de klasdynamiek."

"Daarom hebben wij echt van A tot Z alles uitgewerkt, zodat leerkrachten met minimale voorbereiding toch zoveel mogelijk output kunnen hebben."

De koffer is onder andere ook nodig, omdat de minimumdoelen in het onderwijs volgens Sensoa niet genoeg aandacht schenken aan seksuele voorlichting. "Relationele en seksuele vorming blijft in deze minimumdoelen beperkt tot kennis over voortplanting, vruchtbaarheid en genetica", klinkt het.

"De focus ligt daarbij dus grotendeels op het lichamelijke aspect. Het hangt dus nu af van het engagement van scholen en individuele leerkrachten of en in welke mate ze bijvoorbeeld aandacht besteden aan seksueel overdraagbare aandoeningen, plezier, gender of seksuele oriëntatie."

En dan is er nog een verschil tussen de onderwijsstromingen, zegt Alleman. "Terwijl in de dubbele finaliteit (vroeger TSO of KSO, red.) de seksuele opvoeding iets uitgebreider is, leren leerlingen in de arbeidsmarktgerichte finaliteit (het beroepsonderwijs, red.) zelfs niet hoe soa's worden overgedragen of hoe een zwangerschap precies tot stand komt. Dat is een gemiste kans."

Die kennis is nochtans echt nodig, klinkt het. "Jongeren die een open communicatie rond relaties en seksualiteit kennen, zijn weerbaarder, meer gewapend tegen grensoverschrijdend gedrag en maken ook meer bewuste en veilige keuzes tijdens hun verdere ontwikkeling", zegt Nico Bogaerts, directeur van Sensoa. 

Alleman hoopt dat de 'Tussen de lakens'-koffer snel zijn weg vindt naar scholen. "We hebben geen zicht op welke leerkracht of school geïnteresseerd zal zijn. Maar we hopen dat de koffer landt, en dat zoveel mogelijk jongeren correcte informatie krijgen."

Voor ouders en leerkrachten die zich nu al afvragen hoe ze een gesprek met jongeren kunnen openen, heeft Alleman eenvoudige tips. "Begin vanuit nieuwsgierigheid. Luister naar wat er leeft, zonder meteen te straffen of met het vingertje te wijzen. Kinderen moeten zich gehoord voelen."