In Frankrijk heeft het parlement de Code Noir na bijna 350 jaar formeel afgeschaft. Die wet uit 1685 liet toe om tot slaaf gemaakte mensen in de Franse koloniën te verkopen, maar ook om ze als straf te mishandelen of te executeren. De afschaffing ervan is "een krachtig gebaar van herdenking, gerechtigheid en erkenning", klinkt het.
Parlement in Frankrijk schaft Code Noir unaniem af, bijna 350 jaar na invoer slavernijwet
Op Portugal en het Verenigd Koninkrijk na was Frankrijk het land met de grootste trans-Atlantische slavenhandel. Tussen de 16e en 19e eeuw verscheepte het land zo'n 1,4 miljoen tot slaaf gemaakte mensen van West-Afrika naar onder meer de Caraïbische eilanden zoals Martinique en Guadeloupe.
Om de slavernij in de Franse kolonies te 'reguleren', introduceerde koning Lodewijk XIV in 1685 de zogenoemde Code Noir. In die beruchte wet van 60 artikelen staat beschreven hoe tot slaaf gemaakte mensen gezien moesten worden als roerende goederen die gekocht en verkocht mochten worden.
De wet stelde ook dat tot slaaf gemaakten zwaar gestraft en mishandeld mochten worden door hun eigenaars: van brandmerken tot de doodstraf. Sinds de afschaffing van de slavernij in Frankrijk in 1848 werd de Code Noir stilletjes aan de kant geschoven, maar nooit officieel afgeschaft.
Unaniem afgeschaft
Het was parlementslid Max Mathiasin dat het wetsvoorstel indiende om de Code Noir definitief af te schaffen. Hij komt uit Guadeloupe en stamt af van tot slaaf gemaakte mensen. Hij sprak van "een krachtig gebaar van herdenking, gerechtigheid en erkenning", ook al kan dit "de wonden van de geschiedenis niet in zijn eentje helen".
De wet voor de afschaffing werd unaniem aangenomen door het parlement.
Toch is het eigenaardig dat de wet pas 180 jaar na de afschaffing van de slavernij in Frankrijk formeel uit het wetboek is gehaald. Vorige week stelde president Emmanuel Macron dat "de 60 artikelen van de Code Noir de afschaffing van de slavernij nooit mogen overleven".
Hij noemde de stilte die de vorige twee eeuwen rond de wettekst hing "niet langer een vergissing, maar een vorm van een belediging".
Breder debat
Mathiasin stelde naast het schrappen van de Code Noir ook voor dat de regering een rapport moet uitbrengen over het koloniale recht en de gevolgen daarvan. Concreet gaat het dan over het huidige racisme in de maatschappij en hoe slavernij in de leerplannen op scholen behandeld wordt. Dat wetsvoorstel moet nu naar de Senaat.
De hetze rond de wet lokte een breder debat uit over de Franse koloniale geschiedenis en de gevolgen die vandaag nog altijd zichtbaar zijn. Zo blijft de armoede in de Franse overzeese gebieden structureel groter.
Sommige parlementsleden wezen ook op het feit dat het debat plaatsvond vlak bij een standbeeld van Jean-Baptiste Colbert, de belangrijkste architect van de Code Noir.
Er klinkt een brede roep aan de regering om zowel excuses als herstelbetalingen aan te bieden. Macron reageerde al dat "deze immense kwestie" niet mocht worden ontweken. Maar hij zei ook dat hij "geen valse beloften mag doen" en kondigde geen concrete maatregelen aan.
