"250 euro omdat ik zakje mosselgroentjes vergat te scannen": mogen winkels zomaar vergoedingen opleggen aan 'winkeldieven'?

Hypermarkt Carrefour en Albert Heijn vragen 181 euro minnelijke schikking aan mensen die betrapt worden op winkeldiefstal of een vergetelheid aan de zelfscankassa. Bij Delhaize bedraagt die vergoeding gemiddeld 150 euro, al mogen alle zelfstandige winkeluitbaters zelf bepalen welk bedrag ze vragen.

Zo brak een bezoekje aan een lokale Delhaize WinWin-luisteraar Hanne zuur op. "Ik had grote aankopen gedaan, want we wilden voor verschillende mensen mosselen maken. Blijkbaar was ik 1 zakje mosselgroentjes van nog geen 2 euro vergeten te scannen. Bij het wegzetten van de winkelkar sprak een beveiliger ons aan. Hij zei: 'Ofwel geef je nu toe dat je gestolen hebt en betaal je hier meteen 250 euro, ofwel halen we de politie erbij'."

Hanne voelde zich geïntimideerd en betaalde ter plaatse. Uiteindelijk besloot ze om een paar dagen later opnieuw in gesprek te gaan met de uitbater van de winkel. "Ik heb uiteindelijk een deel van het geld - 150 euro - teruggekregen in aankoopbonnen."

Winkeluitbaters mogen hun klanten een vergoeding vragen wanneer ze een diefstal vaststellen.

"Je kan je wel voorstellen dat winkeldiefstal niet de hoogste prioriteit krijgt bij politie en parketten. Als een winkeluitbater klacht neerlegt tegen een winkeldief is de kans groot dat daar niets mee gebeurt. De overheid weet dat en daarom mogen uitbaters zelf een rol spelen in de beveiliging van hun winkels", legt Ilse Samoy, professor Verbintenisrecht (KU Leuven), uit.

Aan de ingang en de kassa's van grote supermarkten zie je daarom vaak affiches of stickers hangen met daarop 'Winkeldieven betalen X euro'. Volgens professor Samoy is het nodig om klanten vooraf duidelijk van die regels in te lichten.

"De supermarkt en de klant moeten over die afspraak eerst een akkoord bereiken. Anders ben je daar als klant sowieso niet aan gebonden. Dat zal alleen het geval zijn als de klant vooraf kennis heeft kunnen nemen van de afspraak en daarmee akkoord is gegaan. Die affiche moet dus duidelijk genoeg en aan de ingang van de winkel ophangen. Op het moment dat je de winkel binnengaat, zou je kunnen zeggen dat je dan stilzwijgend akkoord gaat met die regel."

Bij Hyper Carrefour bedraagt de vergoeding 181 euro, net als bij Albert Heijn. Dat is niet toevallig, want beide winkelketens werken samen met SODA. Een Nederlands bedrijf dat volgens zijn website "werkt aan een eerlijke en veilige samenleving door innovatieve oplossingen te ontwikkelen op het kruispunt van het burgerlijk en strafrecht".

Sinds 2026 heeft SODA de forfaitaire schadevergoeding voor een winkeldiefstal vastgelegd op 181 euro. In de jaren voordien bedroeg die 141 euro. Volgens SODA is 181 euro in Nederland al langer de norm en is het bedrag redelijk in verhouding tot het misdrijf en de schade die verkopers lijden bij een diefstal.

Zowel Albert Heijn als Delhaize benadrukken dat ze altijd geval per geval zullen bekijken en dat ze zo redelijk mogelijk willen blijven. Ook al is winkeldiefstal op veel plaatsen een hardnekkig probleem.

"Mensen hoeven zich niet ongerust te maken en bang zijn dat ze meteen gestraft zullen worden als ze een fout maken. Het blijft altijd een menselijke inschatting op het moment zelf. Soms kan een klant er gewoon met een waarschuwing vanaf komen. Tegelijkertijd willen we wel veel begrip tonen voor de uitbaters. Diefstal is een groot probleem en zeker voor zelfstandige uitbaters heeft dat meteen een invloed op hun opbrengst", zegt Roel Dekelver, woordvoerder van Delhaize.

250 euro voor een zakje mosselgroentjes spreekt natuurlijk tot de verbeelding. Staat er geen limiet op het bedrag dat een winkeluitbater mag vragen?

"Dat bedrag is zeker beperkt", zegt professor Samoy. "Dat bedrag mag enkel bedoeld zijn om de schade te vergoeden die de supermarkt kan lijden door de diefstal. Dat bedrag mag dus iets hoger liggen dan de waarde van de gestolen producten, maar zodra dat veel hoger ligt, ga je flirten met de grens tussen vergoeden en bestraffen. De schade laten vergoeden mag, maar burgers straffen of ontraden niet. Dat is enkel de bevoegdheid van de overheid."

Volgens de verschillende supermarkten is de schade veel groter dan enkel de waarde van het gestolen product. Het Nederlandse bedrijf SODA haalt onder andere het observeren, aanspreken en staande houden van de verdachte, de assistentie van de winkelmedewerker, administratie en het overdragen van de verdachte aan de politie aan als voornaamste kosten.

"Om zo'n diefstal af te handelen, moet je natuurlijk administratieve kosten maken of personeel inzetten", erkent Samoy. "Ook de concrete kost van de winkelinspecteur die dieven moet betrappen, mag je mee verrekenen in die vergoeding. Maar je algemene preventiebeleid, bijvoorbeeld je dure camera-installatie, gaan verhalen op die ene dief, dat mag dan weer niet."

Ook goed om weten: enkel de winkeluitbater mag het bedrag op de affiches vragen aan een klant. "Een winkelinspecteur mag enkel vragen om de waarde van het gestolen product te betalen. Zijn bevoegdheid wordt daartoe beperkt in de wet."

De uitbater zelf kan wel de minnelijke schikking voorstellen aan de dief of vergeetachtige klant. "Maar hij kan je daar niet toe verplichten. Die betaling moet altijd vrijwillig gebeuren. Als je er niet mee instemt, zal de consequentie wel meestal zijn dat de politie erbij wordt gehaald. Die maakt dan een proces-verbaal op en daarna is het aan justitie om daar al dan niet gevolg aan te geven."

Wat maakt de professor Verbintenisrecht van een vergoeding van 250 euro voor een zakje mosselgroenten dat niet gescand was? "Dat mag je overdreven vinden. Ik denk dat de rechtvaardige oplossing hier zou zijn geweest om enkel het zakje groentjes aan te rekenen."