Gent klimt naar de top van de techwereld en stijgt naar de 4e plaats in Europa en de 10e plek wereldwijd voor technologische innovatie per inwoner. Dat blijkt uit een nieuwe internationale ranking. De vele start-ups en onderzoekscentra zijn een deel van de verklaring, maar VRT NWS dook dieper. Wie maakt deel uit van de techscene? Wat doen ze in Gent? En: hoe valt die aanhoudende groei te verklaren?
Gent wordt op 3 na grootste techstad in Europa en klimt naar plek 10 wereldwijd: vanwaar dat succes?
Ward Schouppe
Gepubliceerd:
In het nieuwe rapport over de technologiesteden wereldwijd gooit Gent hoge ogen. Het bedrijf Dealroom stelt elk jaar verschillende rankings op (met 325 steden uit 77 landen). Gent prijkt er nu op de 4e plaats in Europa en zelfs de 10e wereldwijd , toch als er rekening wordt gehouden met het inwonersaantal. Dat is een stijging van respectievelijk 1 en 9 plaatsen in vergelijking met de vorige ranking als 'Density Leader'.
In Europa doen enkel Cambridge, Londen en Stockholm beter dan Gent in dat klassement. In dezelfde internationale ranking staat Gent boven Salt Lake City (13), San Diego (17) en München (19). "Dit is waanzinnig straf en iets om waanzinnig trots op te zijn", zegt schepen Sofie Bracke (Voor Gent).
"Kleinere steden met kenniscentra zijn erg belangrijk voor de innovaties die nu het verschil maken. Gent pioniert met AI in de farmaceutische industrie. In absolute cijfers hebben kleinere steden altijd minder technologie dan wereldsteden, maar relatief gezien zit er vaak meer potentieel. Dat maakt deze ranking net zo interessant", zegt Yoram Wijngaarde van Dealroom.
De technologiewereld in Gent bestaat uit 4 grote sectoren, waarvan de digitech de meest bekende is bij het grote publiek. Het is vooral met nieuwe softwaretoepassingen dat de stad de media haalt, al is het zeker niet de enige verklaring van al dat succes. Veel talent en innovatie zitten in Gent dicht op elkaar, wat de informele uitwisseling van kennis en ideeën versterkt.
Het 'ecosysteem', de som van alle spelers in die hele techwereld, is gelaagd en complex. VRT NWS probeert daarom aan de hand van enkele vragen de voornaamste antwoorden te geven. Kies de vraag die je beantwoord wil zien en klik op het pijltje naast de titel voor meer informatie.
Wie vormt de scene?
Het gaat in Gent om kleine, nieuwe bedrijven (start-ups), groeiende ondernemingen (scale-ups) en grote spelers. Soms ontstaan ze vanuit onderzoek (spin-offs) van de UGent, het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) of het Vlaamse chips- en elektronicalab (). Ook de aanwezigheid en de samenwerking met de haven(industrie) leidt tot innovatie. De sector zorgt voor erg veel jobcreatie in de brede regio.
Volgens Dealroom , dat de ranking opstelt, zijn er in Gent niet minder dan 157 spin-offs van universiteiten of onderzoeksinstellingen. 531 bedrijven werden opgericht door mensen die er afstudeerden. De grote meerderheid ervan zijn startende kleine ondernemingen. Gent is op het vlak van start-ups de onbetwiste nummer 1 in België en geldt ook in Europa als 1 van de 'start-uphoofdsteden'.
Succesvolle kleine ondernemingen gaan later vaak op in internationale bedrijven. Ze blijven dan niet louter Gents. In sommige gevallen slagen ze er echter in om wel een wereldspeler te worden onder eigen vlag. Gent telt zo 4 'unicorns' (eenhoorns, red.) die elk meer dan 1 miljard dollar waard zijn: het gaat om Aikido, Team.Blue, Deliverect en Lighthouse. In heel België zijn er in totaal maar 7 bedrijven in die grootteorde.
Het afgelopen jaar kondigden buitenlandse bedrijven investeringen van ruim een half miljard euro aan in de Gentse technologiesector, goed voor bijna 1.800 extra jobs. De hele scene – van starters tot wereldspelers – is samen zo’n 61 miljard dollar waard (52,4 miljard euro). Dat is 50 keer meer dan 10 jaar geleden.
Wat doen ze?
Gent profileert zich het sterkst als digitale innovatiestad. De stad geldt stilaan als Europese hoofdstad in deze sector. Het Wintercircus is het epicentrum voor dit soort ondernemers en bedrijven. Het gaat om start- en scale-ups die softwaretoepassingen bedenken voor andere bedrijven (Software as a Service of SaaS, red.). Het gebouw was ooit een overdekte circushal en werd de voorbije jaren grondig gerenoveerd.
Een start-up is een klein bedrijf, met nog niet zo heel veel kapitaal. Een scale-up is een onderneming die erin slaagt om geld op te halen via investeerders. Het Wintercircus is er vooral voor de kleine ondernemingen in oprichting. Zodra ze groeien, verhuizen ze naar een andere plek in de buurt, of verderop in de stad.
In deze sector zitten ook de 'unicorns'. Ze ontwikkelen cyberbeveiliging (Aikido), kassa- en bestelsystemen voor restaurants en takeawayzaken (Deliverect), tools om hotelprijzen te berekenen (Lighthouse) of andere digitale dienstverlening (team.blue). De bedrijven zijn ontstaan uit een kerngroep van ondernemers uit de jaren 2000 achter Netlog (het Vlaamse Facebook) en TeleAtlas (gps-navigatiesysteem). Ze worden de 'Netlog Maffia' genoemd.
Er zijn in de digitech zo'n 100 start-ups. Ze krijgen steun van ervaren ondernemers, bijvoorbeeld in het Wintercircus. Er is vaak een overlap met de andere Gentse sectoren. Zo speelt het Vlaamse chips- en elektronicalabo imec met het project 'istart' een belangrijke rol om bedrijfjes te steunen bij de eerste stappen in het bedrijfsleven. Er passeerden via 'istart' al 70 start-ups de revue, goed voor 840 jobs. Ook initiatieven van andere investeerders of organisaties, zoals Start It @KBC voorzien begeleiding voor start-ups. Het Wiintercircus is de 'koepel' van de brede innovatiesector.
Gent telt ook grote andere disciplines. Het gaat dan vooral om de medische technologie (healthtech) en de biotech. In deelgemeente Zwijnaarde en de brede omgeving is een ecosysteem ontstaan waar onderzoekscentra, spin-offs en grote bedrijven op één site van 65 hectare zitten. Er werken zeker 6.000 mensen. Er gebeurt ook fundamenteel onderzoek in de 'deep of rough tech' (diepe of ruwe technologie, red.). Zo wordt er op dit moment een hub voor AI-onderzoek van 20.000 vierkante meter en 12 verdiepingen hoog gebouwd. Er zullen tot 1.000 AI-experten terechtkunnen.
Ook de haven is, met heel wat grote industriebedrijven, verantwoordelijk voor heel wat innovaties. Internationale spelers investeren veel in onderzoek en nieuwe toepassingen. Het gaat dan onder meer om ‘cleantech’. Dat zijn toepassingen die (milieuvervuilende) restproducten hergebruiken, of technologie die de uitstoot net vermindert. Er staat in de haven ook een enorme proeffabriek, waar bedrijven nieuwe processen kunnen uittesten. Recent werd er ook een mogelijke investering aangekondigd in duurzame vliegtuigbrandstof.
Waar zitten ze?
Het Wintercircus is de nieuwe etalage van de tech- en innovatiescene. "Het is er voor en door ondernemers", zegt CEO Dorien Van Steenberge. Ook de stad en kunstencentrum VIERNULVIER zijn betrokken. "Technologie is geen aparte sector meer, maar een hefboom van onze economie en een motor voor een betere samenleving", zegt Hilde Schuddinck van werkgeverskoepel VOKA. Dat is de grootste aandeelhouder in het Wintercircus. Er zitten niet enkel ondernemers, er zijn ook evenementen, expo’s, optredens en horecazaken. "We willen het grote publiek echt bij het verhaal betrekken", zegt Van Steenberge.
"Veelbelovende bedrijven kunnen zich aanmelden en een jury beslist dan of ze gebruik kunnen maken van kantoorruimte en ondersteuning", stelt Van Steenberge. "Er is nu plaats voor een 50-tal start-ups , of zo'n 250 mensen." Het Wintercircus kocht 3 extra gebouwen en breidt binnenkort uit met 100 plaatsen. Er kan, via bijvoorbeeld imec, naar investeringsgeld gezocht worden. De start-ups zwermen uit naar De Krook en andere locaties in de buurt.
Ook het Shopping Zuid, het winkelcentrum aan het Stadskantoor dat vorige zomer sloot en op een herbestemming wacht, lijkt te passen in het plan om de capaciteit op te voeren. In de huidige plannen is er alleszins kantoorruimte voorzien. Recent werd vlakbij ook een ‘International House’ opgericht om buitenlands talent te ondersteunen. Ook heel wat universiteitscampussen liggen op een steenworp.
De onderzoekscentra van die universiteit, en andere kennisinstellingen, situeren zich vooral in de zuidrand van de stad. Gent telt nu 2 technologieparken (Eiland Zwijnaarde en Ardoyen) waar start-ups, de universiteit en ook het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) voor enorme innovaties zorgen. Er zou op langere termijn een 3e technologiepark komen om die verdere uitbreiding de baas te kunnen.
Ook wereldspelers, zoals Legend Biotech, investeren er fors. Grote bedrijven, zoals onder meer Daikin, hebben er een eigen onderzoekscentrum. Dat alles zorgt voor erg veel jobcreatie én voor nieuw talent dat aangetrokken wordt. Er zijn toplabo’s beschikbaar die gebruikt kunnen worden voor onderzoek, zo moeten bedrijven die accommodatie niet zelf bouwen wanneer ze die nodig hebben.
De cluster in Zwijnaarde spreidt zich uit langs de ring en de snelwegen. In het westen is er The Loop, aan Flanders Expo. Het voormalige vliegveld ontwikkelt zich in een snel tempo tot een nieuw stadsdeel, met ook kantoorruimte. Er zijn verder naar het oosten ook instellingen, zoals de Orsi Academy, die niet meer op het Gents grondgebied liggen, maar een as vormen die tot in Merelbeke-Melle loopt. Ook de UGent bouwt op die as verder activiteiten uit.
Een andere troef die de Gentse technologiesector heeft en uitspeelt, is de haven. strekt zich uit tot over de Nederlandse grens en telt internationale bedrijven als ArcelorMittal en Volvo. Ze zorgen voor enorme investeringen in groene productieprocessen, automatisering, energie-efficiëntie en circulaire toepassingen. De capaciteit van de haven wordt de komende jaren trouwens opgedreven. Er zullen grotere en diepere schepen kunnen binnen varen.
Het is geen toeval dat de Belgische regering, Vlaanderen en de stad grote inspanningen doen om die sectoren hier te houden. Ze zorgen namelijk niet alleen voor directe werkgelegenheid, maar ook voor veel jobs rond onderzoek en innovatie. In Desteldonk zit bijvoorbeeld de Bio Base Europe Pilot Plant, een testfabriek waar start-ups productieprocessen kunnen uittesten en verbeteren, om later uiteindelijk in commerciële productie te kunnen gaan.
Er zijn verder, verspreid over de hele stad, clusters van technologiekantoren en innovatieve hubs. De regio rond Dok Noord is op dat vlak interessant, omdat er ruimte is en er op de voormalige Vynckiersite bedrijven zitten die werken rond circulaire innovaties . De cluster ligt bovendien tussen de binnenstad en de haven en vormt zo ook fysiek een brug. In de wijk errond ontwikkelt de stad zich overigens ook verder. Er komen duizenden woningen bij en kenniscentra plannen er campussen voor 5.000 studenten. Ook dat zijn troeven die nieuw talent kunnen aantrekken.
Hoe valt de groei te verklaren?
Er zijn verschillende verklaringen voor de exponentiële groei van Gent als technologiehub, zeker als het gaat om softwaretoepassingen. Er is in de eerste plaats veel kennis, talent en onderzoek. Tegelijk is er ook een ondernemersklimaat gegroeid. Ervaren ondernemers, die in de jaren 2000 zelf kleine bedrijven opzetten, steunen jonge start-ups en investeren er ook in. Het feit dat alles op een vrij kleine schaal gebeurt én dat ondernemers elkaar dus vaak informeel kunnen spreken, zorgt ervoor dat er een bijzondere dynamiek speelt. Gent benadrukt dat dat een deel van de unieke identiteit van het ecosysteem bepaalt.
Deze ervaren ondernemers, of ‘serial entrepreneurs', blijven ook zelf initiatieven op poten zetten en kunnen door hun netwerk elders deuren openen. De mentaliteit is ‘Pay it forward’ (help anderen vooruit, zoals je zelf ooit geholpen bent, red.). Premier Bart De Wever (N-VA) roemde de mentaliteit recent nog, bij een bezoek aan het Wintercircus.
Ook de inspanningen van de onderzoekscentra spelen een leidende rol. De UGent investeert fors in de zuidrand en zal er nog meer onderwijsfaciliteiten onderbrengen. De universiteit heeft bovendien ook een 'Fast lane' voor beloftevolle start-ups die zo gelanceerd raken. Ook imec heeft, zoals eerder gezegd, soortgelijke projecten. De stad geeft geïnteresseerde bedrijven en investeerders advies op maat via verantwoordelijke aanspreekpunten per sector.
Investeringen komen er vooral in start-ups, en vroege ontwikkelingsfase lokt interesse
Sofie Bracke, schepen van Economie (Anders)
De sector groeit door grote internationale investeringen. Net daar ziet Gent nog kansen. "We zien dat de investeringen er vooral komen in de start-ups, maar dat de grote kapitaalrondes voor volwassen bedrijven voorlopig beperkt blijven. De vroege ontwikkelingsfase lokt interesse. De basis is er, maar we moeten nog verder doorgroeien", zegt schepen Sofie Bracke. "Het ophalen van kapitaal vormt voor de meeste Europese steden nog de grootste uitdaging. Er zijn grote wetenschappelijke doorbraken. Gent pioniert bijvoorbeeld in het gebruik van AI in de farmaceutische industrie. Toch zien we het durfkapitaal vaak nog naar Amerikaanse initiatieven gaan, daar valt nog veel winst te boeken", besluit Yoram Wijngaarde van Dealroom.
Regionaal nieuws uit Oost-Vlaanderen
Gepubliceerd:
