Zit België op een potentiële goudmijn in de vorm van witte (natuurlijke) waterstof? Het wordt volop onderzocht door de Geologische Dienst van België, na de ontdekking van een groot ondergronds waterstofveld in Lotharingen, in het noordoosten van Frankrijk. Maar wat weten we al van de Franse ontdekking, en wat kan België eruit leren?
Zit België net als Frankrijk op een berg 'wit goud'? Wij bezoeken mogelijk grootste waterstofbel ter wereld
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
In het kort:
In Frankrijk is een gigantisch veld natuurlijke waterstof ontdekt, dicht bij de Belgische grens.
Die zogenoemde witte waterstof heeft veel voordelen: ze heeft geen impact op het klimaat, is goedkoop en kan veel energie leveren.
Er is nog veel onderzoek nodig, in Frankrijk maar ook in België.
Want in België zit er mogelijk ook witte waterstof.
Verschillende plaatsen in Vlaanderen en Wallonië zullen worden onderzocht.
We zijn in de buurt van het stadje Pontpierre, in een glooiend, open landschap met veel graanvelden en hier en daar wat bomen. Niets laat vermoeden dat er hier een gigantische bel natuurlijke waterstof onder de grond zit.
Antoine Forcinal van het Franse energiebedrijf Française de l'Energie (FDE) spreekt een Belgische delegatie met minister van Klimaat en Duurzame Ontwikkeling Jean-Luc Crucke (Les Engagés) en persmensen toe op een open terrein in niemandsland. "2 dingen zijn belangrijk: dit gas is koolstofvrij (wat goed nieuws is in de strijd tegen de klimaatverstoring, red.) en het is goedkoper dan de huidige industriële waterstof. Zodanig zelfs dat het kan concurreren met aardgas."
Het is waarom de ontdekte waterstof zo fascineert: het kan een ommezwaai betekenen in het energie- en klimaatverhaal, maar tegelijk blijft het een beetje een mysterie. Hoeveel zit er misschien wel onder de grond, en hoe gaan we dat allemaal ontdekken?
Om een idee te geven: volgens schattingen zit er in Lotharingen 34 miljoen ton waterstof onder de grond. Dat is voldoende om 14 jaar lang het volledige elektriciteitsverbruik in België te dekken.
Frankrijk is begonnen met een diepteboring naar witte waterstof
Welke kleurentypes waterstof zijn er?
Van groene over roze en blauw tot grijs en wit. Het zijn maar enkele kleuren om de verschillende types waterstof (H2) te benoemen. Maar wat is het verschil? Er is er geen, waterstof is waterstof. Het gas is kleurloos, de kleurcodes zijn er om aan te geven hoe het (kunstmatig) is ontstaan. Bij groene waterstof wordt water (H2O) gesplitst in zuurstof en waterstof door groene elektriciteit uit bijvoorbeeld zon of wind. Bij roze waterstof wordt daarvoor kernenergie gebruikt.
Grijze waterstof wordt het vaakst gebruikt. Daarbij wordt de waterstof aangemaakt door zoals aardgas om te vormen. Daarbij komt het broeikasgas CO2 in de atmosfeer terecht. Blauwe waterstof is hetzelfde, maar de vrijgekomen CO2 wordt opgevangen bij de productie en opgeslagen (volgens het principe carbon capture and storage of CCS).
Dus, witte waterstof heeft grote voordelen?
Witte waterstof is 'natuurlijke' waterstof die op sommige plekken gewoon onder de grond zit, en dus niet 'gemaakt' moet worden. Het lijkt daarom de ideale vorm van waterstof: goedkoop én er is geen energie nodig voor de aanmaak. Er is sprake van 2 tot 3 euro per kilogram, een pak minder dan de huidige prijs van groene waterstof, die rond de 10 euro zit.
Er is geen impact op het klimaat, en de aarde levert het ons gewoon aan. De waterstof wordt ook continu aangemaakt door de aarde.
Witte waterstof wordt ook wel 'het witte goud' genoemd. Misschien zit België dus wel op zo'n goudmijn. Het is precies dat dat de Belgische Geologische Dienst in het kader van het BE.Hydrogen-programma gaat onderzoeken.
Zijn er dan geen nadelen?
Het lijkt het ideale verhaal. Maar er zit een addertje onder het gras: het gas moet ontgonnen worden. En er is nog heel wat onderzoek nodig, bijvoorbeeld over hoe zuiver de waterstof precies is. De ontdekking in Frankrijk is nog vers en alles staat nog in zijn kinderschoenen. Want de ontdekking is zeldzaam, en de eerste van die omvang in Europa.
Eerst volgen verdere proefboringen. Niet simpel: de boring in Frankrijk gaat tot 3.655 meter diep waar de druk immens is (ruim 200 bar) en de temperatuur oploopt tot 100 graden. Het plan van de Fransen is niet om de waterstof op grote schaal te gaan opslaan, maar om ze meteen te gebruiken.
Frankrijk neemt nu het voortouw in het onderzoek, maar België haakt zijn wagonnetje aan.
Hoe gaat België het aanpakken?
Het onderzoek door de Geologische Dienst van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) is volop bezig. Het is al goedgekeurd voor 2 jaar, en mogelijk worden het er 4, vertelt Kris Welkenhuysen van de dienst.
"Na een eerste onderzoek volgt een evaluatie, om te kijken hoeveel zicht we hebben op wat er eventueel te vinden is. We gaan in dat geval op zoek naar privépartners om mee te investeren, in bijvoorbeeld proefboringen." Er is dus nog wel wat werk aan de winkel. Als fase 1 en 2 rond zouden zijn, moet de waterstof nog boven worden gehaald. Ook dat is grotendeels onontdekt terrein.
In een eerste fase neemt de federale regering het heft in handen, maar daarna is het ook aan de gewesten, zegt minister Crucke.
Wat is waterstof?
Waterstof is het allereerste element in de tabel van Mendelejev met de chemische elementen: H.
Het is het kleinste en meest voorkomende element in het universum, en komt overal voor: van water over fossiele brandstoffen tot de zon en andere sterren. Op aarde komt het meestal gebonden voor aan andere stoffen. Denk aan water (H2O) of aardgas (CH4).
Waterstofgas is kleurloos, reukloos, zeer licht en erg brandbaar. Waterstofgas wordt vandaag vooral gebruikt als grondstof in de chemische industrie, maar het kan ook dienen als brandstof en zelfs als 'natuurlijke batterij' om overschotten van elektriciteit op te slaan.
Zit België op een goudmijn?
"Een gamechanger, als het ook in de Belgische bodem zit." Dat zei minister van Klimaat en Ecologische Transitie Jean-Luc Crucke in maart, na de Franse ontdekking.
Het potentieel is er: de geologische ondergrond in delen van België lijkt op die waar de Franse waterstof is gevonden. Welkenhuysen heeft het over "potentieel heel wat regio's".
Er wordt vooral gekeken naar de mijnbekkens van Henegouwen tot Limburg, en naar het Brabants massief. Dat was ooit een gebergte, dat nu onder de grond zit weggestopt onder een groot deel van Vlaanderen. In het harde graniet daarvan kan natuurlijke radioactiviteit aanwezig zijn, die mogelijk water heeft gesplitst in waterstof. In de steenkoolbekkens kunnen ijzerhoudende gesteenten wijzen op de aanwezigheid van waterstof.
Tot slot kan ook het vulkanische Eifelgebergte in Duitsland (tegen de grens met België) natuurlijke waterstof bevatten.
Wat moeten we met dat waterstof?
De witte waterstof zou vooral in de energie-intensieve industrie en de transportsector gebruikt worden. Denk aan de staalindustrie, de petrochemische industrie, of de cementindustrie. In de transportsector kan waterstof dienen voor bijvoorbeeld de scheepvaart of zwaar wegvervoer, of het kan dienen in de luchtvaartsector.
