De banden tussen de wapenindustrie en de overheid zijn te nauw en dat brengt de democratie in gevaar. Dat zegt Kamerlid Peter Mertens in zijn boek 'De laatste dagen van het oude normaal' en licht hij toe in De Ochtend. Wij leggen 5 stellingen uit dat gesprek voor aan professoren internationale politiek Fabienne Bossuyt en Tim Haesebrouck.
Wapenindustrie en overheid zijn te nauw verweven en dat is gevaar voor democratie, vindt Peter Mertens (PVDA): heeft hij een punt?
Rik Arnoudt
Gepubliceerd:
Beluister het gesprek met Peter Mertens in De Ochtend
Stelling 1: De verwevenheid tussen grote militaire bedrijven en de staat is niet goed voor de democratie
"Daar zit een zekere vorm van waarheid in", zegt professor Europese en internationale politiek Fabienne Bossuyt (UGent). "Het is trouwens ook academisch bewezen. Maar het feit dat we in een democratie leven, beperkt ook de macht van die bedrijven. Al moeten we op onze hoede blijven: kijk maar naar de Verenigde Staten, waar die verwevenheid er wel degelijk is."
"Onze politici staan niet onder druk van de wapenindustrie", reageert Tim Haesebrouck, professor internationale politiek aan de UGent en defensie-expert. "Je zou het kunnen omkeren en stellen dat we onze defensie-uitgaven niet zo zouden hebben verwaarloosd, mocht dat wel zo zijn."
Dat Duitsland nu militariseert, zoals Peter Mertens stelt, bevestigt Bossuyt: "Door de Russische invasie in Oekraïne zitten we daar inderdaad in een stroomversnelling." "Het lobbyen van de Duitse bedrijven is nog altijd relatief beperkt", relativeert Tim Haesebrouck.
Stelling 2: Het Westen koopt naast defensief ook offensief materiaal, als kruisraketten, fregatten en F-35's
"Daar zal wel een bron van waarheid in zitten, maar die wapensystemen dienen niet alleen voor offensieve doeleinden", denkt Bossuyt.
"Het onderscheid tussen offensief en defensief is moeilijk", zegt Tim Haesebrouck. "Onze F-35's bijvoorbeeld dienen voor air policing, om ons luchtruim of dat van bondgenoten te beveiligen. Je kan ze uiteraard ook voor offensieve acties inzetten, al is dat niet de primaire bedoeling."
"Deze stelling getuigt vooral van een gebrek aan kennis over defensie", vindt Haesebrouck.
Volgens Mertens moet Europa niet kopiëren wat de Verenigde Staten doen en "geen leger opbouwen dat tussenkomt in de Sahel voor uranium of in Congo voor kobalt". "Mocht dat zo zijn, zou de Europese Unie haar eigen principes schenden", zegt Bossuyt. "Dat valt moreel niet te verdedigen."
Stelling 3: We hebben al 4 keer meer vliegdekschepen, 3 keer meer artillerie en 2 keer meer tanks dan Rusland
"Dat moet je zeker eens aan Donald Trump vertellen", schertst Bossuyt. "Hoe bereken je dat eigenlijk?" Ook Haesebrouck is niet overtuigd. "Wie zijn 'we'? Als je Europa en de Verenigde Staten samentelt, klopt dat. Maar kunnen we nog wel rekenen op de VS voor onze defensie?"
"Het enige waar West-Europa wel sterk in is, zijn onze geavanceerde gevechtsvliegtuigen", aldus Haesebrouck. "Weten we trouwens hoeveel middelen Rusland heeft? Dat is moeilijk in te schatten."
"Peter Mertens spreekt vanuit zijn ideologie", stelt Bossuyt. "China heeft ook massaal geïnvesteerd in defensie, maar daar zegt hij niets over."
Stelling 4:. Een aantal krachten in Europa willen de oorlog in Oekraïne laten voortduren
"Welke krachten zijn dat dan?", vraagt Bossuyt zich af. "Ik ben ook voorstander van onderhandelingen, maar ik denk niet dat die nu succesvol kunnen zijn. Rusland wil zelf die oorlog laten voortduren. Oekraïne wil dan weer veiligheidsgaranties en wil geen grondgebied prijsgeven."
"Welk soort vrede is eigenlijk aanvaardbaar?", vraagt Haesebrouck. "Die moet in elk geval de soevereiniteit van Oekraïne garanderen. Het is trouwens niet zo dat Europa geen vrede wil, zelfs al zijn ze in bijvoorbeeld de Baltische staten of Polen sceptisch over de bedoelingen van Rusland."
Stelling 5: Er wordt bespaard ten gunste van de uitgaven voor het leger
"Dat is een juiste observatie en dat is voor ons land problematisch", geeft Bossuyt toe. "We hebben wel niet veel keuze, want we zijn lid van de NAVO. Je kan dan niet volhouden dat je minder investeert in defensie en tegelijk profiteert van andere landen die meer investeren. Ik vrees dat het geen optie is om onze defensie-uitgaven te beperken."
"In België zitten we met een hoge staatsschuld en met hoge belastingen, dus kom je snel bij besparingen terecht", poneert Haesebrouck. "Al hoef je niet noodzakelijk te besparen op de sociale zekerheid. Je zou dat bijvoorbeeld ook kunnen doen op de subsidies voor bedrijfswagens."
Volgens Haesebrouck is het wat kort door de bocht om de investeringen in defensie als oorzaak te zien voor de besparingen in de sociale zekerheid. "Er is ook de algemene budgettaire context. Alle problemen van België zijn niet te wijten aan de defensie-uitgaven."
