In Brno in Tsjechië vindt dit weekend een bijeenkomst plaats van Sudeten-Duitsers, Duitstaligen die na de Tweede Wereldoorlog werden verdreven. Hoewel de Duitsers uitgenodigd zijn in een sfeer van verzoening, is de bijeenkomst omstreden. Op de eerste dag van het evenement kwamen ook zo'n 200 demonstranten opdagen.
Historisch moment van verzoening: Sudeten-Duitsers vieren feest in Tsjechië (al is niet iedereen daar blij mee)
Joris Truyts
Gepubliceerd:
De 'Sudetendeutscher Tag' wordt dit weekend voor de 76e keer georganiseerd. Het is een jaarlijks evenement waarop de Sudeten-Duitsers samenkomen om hun tradities te vieren. Er is muziek en dans. Er worden lokale specialiteiten gegeten en gedronken. En er zijn politieke toespraken.
Deze keer vindt het festival voor het eerst plaats in Tsjechië. Een historisch moment, want dat was het thuisland van veel Sudeten-Duitsers voor de Tweede Wereldoorlog. Ruim 3 miljoen Duitstaligen werden na de oorlog verdreven.
De Tsjechische regering is niet opgezet met de komst van de Sudeten-Duitsers. Al zijn die er wel op uitnodiging van een Tsjechische culturele organisatie en was de stad Brno bereid om gastheer te zijn.
De meeste Sudeten-Duitsers wonen nu in Duitsland, in de zuidelijke deelstaat Beieren. "Daar zijn ze een eigen groep blijven vormen", vertelt correspondent Chiem Balduk in De Ochtend op Radio 1.
"In 1950 zijn ze met dit feest begonnen, deels met het idee om de eigen cultuur in stand te houden. Want die ligt eigenlijk veel dichter bij het huidige Tsjechië dan bij Duitsland."
"Ik sprak met iemand die zei dat hij zich in Noord-Duitsland bijvoorbeeld nog steeds een buitenlander voelt, terwijl hij zich in Tsjechië veel meer thuisvoelt en zijn cultuur terugziet."
Cultureel en politiek
Het festival gaat over het vieren van de cultuur van de Sudeten-Duitsers, maar al sinds het begin is er ook een politieke lading. "Veelzeggend is dat de eerste editie de slogan droeg: 'geef ons ons vaderland terug', de expliciete wens om het gebied in het huidige Tsjechië terug te krijgen."
"De laatste jaren gaat het festival meer en meer over de samenwerking tussen Duitsland en Tsjechië", zegt Balduk. "Tsjechische ministers gingen er bijvoorbeeld ook heen."
Dat het nu effectief in Tsjechië plaatsvindt, is wel historisch. "Voorzitter Bernd Posselt zei dat het alleen zou kunnen als de Tsjechen hen zelf uitnodigden. Dat is vorig jaar dus gebeurd. Brno heeft gezegd: wij heten jullie welkom, deels uit verzoening en deels uit toeristische overwegingen, want er komen duizenden Duitsers."
Een stukje geschiedenis
De Sudetenkwestie draaide om het Sudetenland, een grensgebied van Tsjecho-Slowakije waar veel etnische Duitsers woonden. Adolf Hitler gebruikte de aanwezigheid van de Duitssprekende bevolking om aanspraak te maken op het gebied. Hij beweerde dat de Sudeten-Duitsers onderdrukt werden en recht hadden op aansluiting bij nazi-Duitsland.
In de loop van 1938 voerde Hitler de druk op. Europese grootmachten zoals het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk wilden een nieuwe oorlog vermijden en probeerden via diplomatie een oplossing te vinden. Dit leidde uiteindelijk tot de Conferentie van München in september 1938.
Daar werd besloten, zonder betrokkenheid van Tsjecho-Slowakije, dat het Sudetenland aan Duitsland werd afgestaan. Het werd voorgesteld als een manier om vrede te bewaren, maar al snel bleek dat Hitler niet zou stoppen bij het Sudetenland.
Na de nederlaag van de nazi's werden de meeste Sudeten-Duitsers gedwongen verdreven uit Tsjecho-Slowakije, omdat velen van hen de annexatie hadden gesteund. Dat ging gepaard met gruwelijk geweld. Ze verloren ook hun staatsburgerschap en bezittingen, via de zogeheten Beneš-decreten. Het is tot vandaag een gevoelige kwestie in de relaties tussen Duitsland en Tsjechië.
Verzoeningsmars
Door de bewogen geschiedenis is het verzoeningsfeest omstreden in Tsjechië. Gisteren, op de eerste dag kwamen volgens lokale media zo'n 200 tegenbetogers opdagen. Ze riepen slogans en droegen foto's mee van slachtoffers van het nazi-regime."
"De Tsjechische regering leunt sterk op 2 uiterst rechtse nationalistische partijen", legt Balduk uit. "Zij zien deze bijeenkomst als een provocatie."
Nochtans heeft de organisatie achter het evenement in de voorbije jaren afstand genomen van eisen voor schadevergoedingen of teruggave van land.
"Ze dragen nu vooral een boodschap uit die pro-Europees is en tegen nationalisme en radicaal-rechts gedachtegoed. Dat is volgens de organisatie de echte reden waarom de Tsjechische regering zo fel van leer trekt."
Het evenement duurt nog tot en met maandag. "Vandaag komen ook Duitse hoogwaardigheidsbekleders, onder meer de premier van Beieren en de Duitse minister van Binnenlandse Zaken, en wordt er een verzoeningsmars gelopen door de stad, langs een aantal historische plekken. Daar wordt rekening gehouden met meer demonstranten."
Beluister het gesprek met Chiem Balduk in De Ochtend op Radio 1
