"Slinger doorgeslagen naar té dirigistisch": waarom zowel ten noorden als ten zuiden van taalgrens ongenoegen in onderwijs heerst

Geld, of liever het gebrek daaraan: dat is de reden waarom zowel de Franse Gemeenschapsregering als de Vlaamse regering besparen. Het onderwijs ontsnapt daaraan niet.

Dat onderwijs neemt sowieso al een flinke hap uit het regionale budget. In de Franse Gemeenschap is onderwijs goed voor 8 miljard euro aan uitgaven op een totaal van zo'n 15 miljard, in Vlaanderen is dat 17 miljard op een totaal van 64,6 miljard.

Vooral de Franse Gemeenschap moet drastisch snijden om de rekening weer enigszins op orde te krijgen. Minister van Onderwijs Valérie Glatigny (MR) heeft een aantal ingrijpende maatregelen uitgewerkt.

• Jonge leerkrachten worden niet langer vast benoemd, maar krijgen een contract van onbepaalde duur.

• In het secundair onderwijs zullen leerkrachten 2 uur meer voor de klas moeten staan in het 4e, 5e en 6e middelbaar.

• Er komen strengere maatregelen voor langdurig zieken.

• Het inschrijvingsgeld voor het hoger onderwijs wordt opgetrokken.

"Glatigny betrekt het werkveld en de sociale partners veel minder bij de besluitvorming", zegt Dirk Jacobs, hoogleraar sociologie aan de Université libre de Bruxelles (ULB). "Dat wakkert het ongenoegen aan." Jacobs maakte onder meer analyses van de prestaties van allochtone leerlingen en wees op het grote probleem van reproductie van sociale ongelijkheid in het Belgische onderwijs.

Het resultaat: "colère" en boosheid. De vakbonden vrezen dat het statuut van vaste benoemingen wordt uitgehold en vinden dat de minister te veel vraagt van de leerkrachten. Los van de vakbonden hebben de verschillende actoren in het onderwijs zich verenigd in het platform "Mars Attacks!" om de maatregelen van Glatigny aan te vechten, "die het onderwijs op een schandelijke manier viseren".

Sinds maandag is een 10-daagse staking aan de gang in het Franstalige onderwijs. Volgende week woensdag spreekt het parlement van de Franse Gemeenschap zich uit over de maatregelen van Glatigny. Afwachten dus in hoeverre de parlementsleden van de meerderheid zich door dat protest zullen laten beïnvloeden.

Ook Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) heeft heel wat op de plank liggen, want ook zij moet de tering naar de nering zetten en daarbij ook nog eens de kwaliteit van het onderwijs opkrikken. Ook zij heeft een reeks maatregelen voorbereid die niet bepaald even enthousiast worden onthaald.

• Voor het basisonderwijs komen er nieuwe minimumdoelen.

• De pedagogische studiedagen worden afgeschaft in het secundair onderwijs en drastisch gereduceerd in het lager onderwijs.

• De 'dispensatie' wordt afgeschaft: leerlingen mogen niet naar huis als hun leerkracht afwezig is.

• Het aantal 'evaluatiedagen' wordt verminderd, waardoor scholen hun examen- en deliberatieperiodes moeten herorganiseren. 

• Scholen moeten de levensbeschouwelijke vakken reorganiseren. Omdat zo 1.300 banen worden uitgespaard, moet dat volgens Demir zo'n 80 miljoen euro aan besparingen opleveren.

Ook in de Nederlandstalige onderwijswereld heerst een groeiende wrevel. Eergisteren nog trokken vakbonden en Katholiek Onderwijs Vlaanderen de straat op.

"Elk jaar zijn er wel nieuwe regels en is het voor directies een beetje moeilijk om in de laatste maanden van het lopende schooljaar het nieuwe schooljaar te organiseren", zegt David Janssens van het GO! "Al die veranderingen tegelijk doorvoeren, wordt een bijzonder moeilijke puzzel."

"Ook onder Demir worden de dingen redelijk top-down beslist, en dat leidt tot ongenoegen", duidt Jacobs. De minister gaf te kennen dat de hervorming van de levensbeschouwelijke vakken enigszins kan worden verzacht, maar of dat het ongenoegen zal kunnen wegnemen, is nog maar de vraag. Daarnaast blijft de kritiek overeind dat Demir "te veel en te snel" wil veranderen.

Dat het ongenoegen zowel ten noorden als ten zuiden de kop opsteekt, is wellicht geen toeval. "In beide landsdelen heb je het probleem van het lerarentekort", zegt Jacobs. "Vroeger was dat vooral in de steden, maar nu is het overal verspreid. Dat vergroot natuurlijk de druk op de lesgevers die wel aan de slag zijn."

In Vlaanderen is er extra druk omdat men de lat hoger wil leggen voor de kwaliteit. Daarbij komen ook nog het ongenoegen over de pensioenhervorming, en in het Franstalig onderwijs de vrees dat de vaste benoeming ter discussie wordt gesteld. "Dat is een cocktail die tot woede leidt", zegt Jacobs.

"Eigenlijk is de slinger doorgeslagen naar te dirigistisch", vindt hij. Hij pleit ervoor om vakbonden, inrichtende machten en schooldirecties opnieuw bij de besluitvorming te betrekken.