Twee crashes met minderjarigen in week tijd: "Er is een reden waarom je pas vanaf 18 rijbewijs mag halen"

Bij het ongeval in Herentals vielen als bij wonder geen gewonden. Een jongeman zonder rijbewijs, die drugs had gebruikt, crashte gisteravond met een auto op een rotonde, na een lange politieachtervolging over de E313 vanuit Limburg.

Het drama in Brasschaat van vorig weekend kende een veel slechtere afloop. Toen botste een jongen van 17 zonder rijbewijs met een snelheid van 100 kilometer per uur tegen een boom. Martin, een jongen van 16, overleed. 4 andere jongeren raakten zwaargewond.

Hoewel de omstandigheden van beide ongevallen sterk verschillen, liep het in minder dan een week tijd 2 keer zwaar mis met een 17-jarige bestuurder zonder rijbewijs. "Er is een reden waarom je pas vanaf 18 jaar een rijbewijs mag halen", reageert Stef Willems, woordvoerder van Vias. 

"Dat heeft onder meer te maken met het feit dat jongeren van 16 à 17 jaar, en zeker jongemannen, vaak moeite hebben met risico-inschatting. We zien ook dat het aantal ongevallen met minderjarigen sterk stijgt vanaf 16 jaar, al heeft dat ook te maken met het feit dat jongeren vanaf die leeftijd met een bromfiets mogen rijden."

Dat jongeren de gevaren in het verkeer onderschatten, heeft onder meer te maken met het puberbrein. "Een jongerenbrein kan risico's minder goed inschatten. Maar ook andere factoren spelen een rol, zoals de sensibilisering die jongeren van thuis meekrijgen, wat ze leren op school en de invloed van hun vriendenkring."

Wanneer jongeren in groep zijn, is de kans groter dat ze een risico nemen. "Het is niet toevallig dat afgelopen week 2 ongevallen zijn gebeurd waarbij meerdere jongeren in de auto zaten", duidt Frederick Vinckenbosch, verkeerspsycholoog bij Vias.

"Dan speelt ook sociale beloning voor risicogedrag mee: jongeren krijgen bevestiging van elkaar wanneer iemand als 'durfal' wordt gezien of risico's durft nemen."

Ongeveer een keer per week gebeurt er een ongeval waarbij iemand jonger dan 18 jaar achter het stuur zit. In sommige gevallen gaat het om bestuurders met een voorlopig rijbewijs. Bij de ongevallen van de afgelopen week ging het telkens om een bestuurder zonder geldig rijbewijs.

Opvallend is dat bij de meeste van die ongevallen een jongen achter het stuur zit. Meisjes zijn veel minder vaak betrokken.

In onderstaande tabel staan de cijfers van alle autobestuurders onder 18 jaar die betrokken waren bij letselongevallen tussen 2013 en 2024. Belangrijk om te nuanceren: het gaat om alle ongevallen waarbij een minderjarige bestuurder betrokken was, niet enkel om situaties waarin die bestuurder in fout was.

Ook Siegfried Stallaert, politierechter in Aalst, ziet regelmatig minderjarige bestuurders in de rechtbank. "In verhouding komt dat vrij regelmatig voor. Ik zie niet elke week minderjarigen op zitting, maar toch geregeld", legt hij uit in De Ochtend op Radio 1. "Vaak worden zij betrapt na een controle of naar aanleiding van een ongeval."

De politierechter maakt daarbij een belangrijk onderscheid. "De meeste minderjarigen die wij zien, hebben niet met een auto gereden. Het vaakst gaat het om jongeren die rijden met voertuigen waarvoor in principe geen rijbewijs nodig is, zoals een bromfiets categorie A of een elektrische step, maar waarbij aan het voertuig gesleuteld werd zodat het sneller rijdt en in een andere categorie valt."

Ook rijden zonder rijbewijs is een groot probleem, ziet Stallaert. "Als ik naar mijn eigen statistieken kijk, gaat ongeveer een kwart van de dossiers die de laatste weken op zitting komen over rijbewijsgerelateerde feiten: sturen tijdens verval van het rijrecht, rijden zonder rijbewijs of combinaties daarvan. En dat gaat niet alleen over minderjarigen, maar over alle leeftijden."

Hoe zit het met jongeren en rijden onder invloed? "We zien in gedragsmetingen dat jongeren gemiddeld genomen minder vaak onder invloed rijden dan volwassenen", aldus Willems. "In dit geval ging het om een jongeman die het stuur had overgenomen van iemand anders. Op zich is dat een goede keuze. Maar als die persoon geen rijbewijs heeft en onder invloed is van drugs, dan is dat uiteraard een foute keuze."

Minderjarigen kunnen vanaf 16 jaar voor de politierechtbank verschijnen voor feiten in het verkeer, en dus niet voor de jeugdrechtbank. De 17-jarige die betrokken was bij het ongeval in Herentals kan dus in principe dezelfde straffen krijgen als een volwassene voor rijden zonder rijbewijs.

"Er is wel een belangrijke uitzondering", nuanceert Stallaert. "Wanneer er samenhang is met een andere overtreding, gaat het volledige dossier naar het jeugdparket en eventueel de jeugdrechtbank. Bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een autodiefstal die gecombineerd wordt met verkeersovertredingen. Dan worden zowel de diefstal als de verkeersfeiten samen behandeld door het jeugdparket of de jeugdrechtbank." 

Wat riskeert de bestuurder van de crash in Herentals dan precies? "Op rijden zonder rijbewijs staat een gevangenisstraf tot 2 jaar. De minimumboete bedraagt 2.000 euro en er kan een rijverbod tot 5 jaar worden uitgesproken, eventueel gecombineerd met herstelexamens en medische of psychologische onderzoeken. In bepaalde omstandigheden kan ook een werkstraf opgelegd worden."

We moeten jongeren vooral duidelijk maken dat rijden onder invloed van alcohol of drugs nooit een verstandige keuze is, benadrukt Stef Willems. "Bij jonge bestuurders heeft zelfs een kleine hoeveelheid alcohol of drugs een nog grotere impact, omdat ze ook weinig ervaring achter het stuur hebben."

Het is altijd belangrijk om op voorhand na te denken over hoe je veilig thuisgeraakt wanneer je uitgaat. "Spreek vooraf een BOB af: iemand die 100 procent nuchter blijft en zich daar ook aan houdt. Dat is de essentie van dit verhaal."

"Zorg ervoor dat er geen improvisatie aan te pas moet komen, want net die improvisatie leidt vaak tot gevaarlijke situaties. Dat is in dit geval opnieuw duidelijk gebleken."