Na de ontsnapping van een gevaarlijke geïnterneerde uit het Forensisch Psychiatrisch Centrum in Antwerpen dringen zich vragen op: hoe kan zoiets? En wat met onze veiligheid? Volgens het FPC zijn er strikte voorwaarden gekoppeld aan het toekennen van verloven voor geïnterneerden en zijn ontsnappingen zeer uitzonderlijk. "Een nulrisico bestaat echter niet", klinkt het.
Een gevaarlijke geïnterneerde die ontsnapt tijdens fietstocht: hoe kan dat?
Stef Van Chaze
Gepubliceerd:
Vanmorgen kwam het onrustwekkende nieuws dat er een gevaarlijke geïnterneerde was ontsnapt uit het Forensisch Psychiatrisch Centrum (FPC) van Antwerpen. Wat heel wat mensen verstomd doet staan, is dat de geïnterneerde kon ontsnappen tijdens een begeleide fietstocht.
Sandra Vansteenkiste van het FPC heeft begrip voor die reacties. "Het klinkt voor de buitenwereld alsof een groepje wielertoeristen gaat fietsen, maar dat is het niet", zegt ze.
Geïnterneerden kunnen namelijk uitgaansvergunningen krijgen, net als gedetineerden in de gevangenis. Dat kan in de vorm van een begeleide fietstocht, maar bijvoorbeeld ook in een begeleid bezoek aan familie.
Het doel is om de patiënt stapsgewijs te laten terugkeren naar de maatschappij. En daarbij wordt niet over 1 nacht ijs gegaan, benadrukt Vansteenkiste.
"Zodra een persoon wordt opgenomen in het FPC, wordt een behandeltraject opgestart. Naarmate de patiënt binnen de muren van het FPC progressie maakt, kan er gekeken worden naar het toekennen van begeleid verlof."
Evaluatie door rechtbank
"Dat start altijd heel voorzichtig: bijvoorbeeld bij een begeleid uitje 2 uur per maand. Naarmate de patiënt stappen vooruit zet, kan dat opgeschaald worden naar 4 uur per maand, of 2 keer per week. Daarbij worden ze begeleid door therapeuten met wie ze dagelijks contact hebben. Als de situatie het toelaat, kan de patiënt op termijn ook zonder begeleiding naar buiten."
Er zijn wel strikte voorwaarden aan verbonden. "Voor ieder uitgaansverlof moet er eerst een positief advies komen van het behandelteam. Daarna komt een evaluatie van de rechtbank, die haar goedkeuring moet geven. Als iemand buitenkomt, wil dat dus zeggen dat die persoon dermate geëvalueerd was dat dat kon."
Wat met veiligheid?
Hoewel de FPC's en het gerecht dus beschikken over verschillende controlemechanismen en procedures, loopt het soms ook mis. Toch is dat eerder zeldzaam, benadrukt Vansteenkiste. Het FPC voerde namelijk zelf een 8 jaar durend onderzoek uit bij 654 geïnterneerden.
In die 8 jaar gebeurde het 54 keer dat een geïnterneerde ontsnapte na een begeleid of onbegeleid verlof. Dat komt neer op 0,2 procent van het totaal aantal toegekende verloven, wat dus een zeer laag percentage is.
Wat is het FPC?
FPC is een behandelcentrum waar forensisch psychiatrische patiënten worden opgenomen die omwille van een psychische stoornis strafbare feiten hebben gepleegd, maar niet thuishoren in een gevangenis. Ze hebben nood aan een hoog beveiligingsniveau en zorg op maat.
De volledige behandeling is erop gericht de risicofactoren te verminderen en de kans op recidive te verkleinen. Zo kunnen ze op een verantwoorde manier terugkeren naar de maatschappij of een minder beveiligde omgeving. In Vlaanderen hebben we FPC's in Gent en in Antwerpen.
9 op de 10 keer waren hun redenen voor hun ontsnapping frustratie, drugsgebruik of het bezoek aan een sekswerker. In slechts 5 procent van de gevallen ging de ontsnapping gepaard met agressie, diefstal of geweld.
In 2 op de 3 gevallen keerde de gedetineerde binnen de week terug naar het FPC, of werd hij of zij opgepakt door de politie. Ook de geïnterneerde die gisteren ontsnapte tijdens de fietstocht werd in loop van vandaag opgepakt in Hasselt. Hij is teruggebracht naar het FPC Antwerpen en het parket heeft gevraagd om zijn uitgaansvergunningen in te trekken.
Mensenwerk
"Het toekennen van verloven blijft mensenwerk: een nulrisico bestaat niet", aldus Sandra Vansteenkiste. Toch is het belangrijk dat ook mentaal kwetsbare mensen stappen moeten zetten om opnieuw te kunnen integreren, vindt ze.
"Zolang geïnterneerden binnen een zeer strakke structuur functioneren, in een hoogbeveiligde omgeving, weet je niet hoe het buiten de muren zal verlopen. Daarom is het belangrijk dat de patiënt stappen kan zetten om zo naar een minder beveiligde context te gaan, en vervolgens mogelijk weer vrij te kunnen functioneren in de maatschappij."
