Oud-VRT-presentator Fred Brouwers over de Koningin Elisabethwedstrijd: "De muziek telt, niet wie 1e of 12e wordt" 

“Goedenavond, dames en heren, vanuit de grote zaal van het Paleis voor Schone Kunsten”: zo verwelkomde Fred Brouwers vele jaren de kijkers en luisteraars van de Koningin Elisabethwedstrijd. “Ik ben begonnen in 1978 voor de radio. Vanaf 1980 waren er rechtstreekse uitzendingen op televisie. De laatste keer was in 2012, ik heb het dus bijna 35 jaar gedaan.” 

Brouwers was voor de VRT hét gezicht en dé stem van de Koningin Elisabethwedstrijd. Wordt hij daar nog vaak op aangesproken? “Absoluut. Dat is blijven hangen bij de mensen. Net zoals andere figuren uit die tijd, denk aan Pierre-Alain Volondat.” Volondat was de Franse pianist die in 1983 de 1e prijs won, maar vooral opviel door zijn ‘bevroren’ houding.

Eén specifiek hoogtepunt heeft Fred Brouwers niet. Het hele gebeuren heeft wel een diepe indruk nagelaten. “Ik zat er voor 100 procent in. Voor al die buitenlandse finalisten in een stad die ze niet kenden, was ik toch een aanspreekpunt. We hadden heel veel contact met hen, in de gastgezinnen waar ze verbleven of in de Muziekkapel Koningin Elisabeth. Er ontstond zeker een band.” 

“De finaleweek is altijd een feest. Je hoort de mooiste concerto’s en andere werken met 12 heel, heel knappe muzikanten. Meer moet je niet hebben! Genieten van de muziek is voor mij altijd de basis geweest. Wie 1e of 12e werd, kon mij minder schelen.” 

Na zijn VRT-loopbaan blijft Fred Brouwers (78) actief in de muziekwereld. Hij leidt concerten in, houdt lezingen en schrijft boeken. Af en toe komt hij een laureaat van de wedstrijd tegen. “Er zijn er heel wat die carrière maken en bij ons terugkomen voor concerten. Iemand als de Canadese zangeres Marie-Nicole Lemieux bijvoorbeeld, die 1e werd in 2000. Een hartelijke vrouw. Toen ik haar later tegenkwam, drukte ze me tegen de volle borst en riep uit: “Ah, Freddy!”

Vaak wordt gezegd dat de Koning Elisabethwedstrijd een springplank is voor jonge muzikanten. “Dat kan zeker”, vindt Fred Brouwers, “maar je moet naar het totale beeld kijken. Er studeren elke jaar zeer veel muzikanten af. Die mensen willen allemaal een podium, maar het aantal podia stijgt niet, wel integendeel. Ze moeten dus echt wel strijd leveren om er te geraken.”

“Die laureaten zijn momenteel allemaal zo goed. Daar zijn geen ‘knoeiers’ meer bij. Er spelen meer dingen mee dan alleen maar goed zijn, je moet op de een of andere manier in de belangstelling komen. Met een beetje raar gedrag, zoals die celliste die begint te zingen…”, lacht Fred Brouwers.

“Je moet je etaleren. En een wedstrijd, zeker van dit niveau, is daar 1 van de middelen van. Je moet ook fysiek en mentaal sterk zijn, willen presteren, willen reizen. Vergelijk het met een sportman of -vrouw.” Velen zijn geroepen, weinigen uitverkoren, dus. “Wij die kijken naar de Koningin Elisabethwedstrijd zien alleen maar de glamour en de glitter. Dat is voor weinigen weggelegd.”  

In al die jaren heeft Fred Brouwers de wedstrijd zien evolueren en moderniseren. Hij vergelijkt met de pas overleden Etienne Davignon en ‘la Belgique à papa’. “Het was een oud Belgisch instituut verankerd in de vooral Franstalige adel. Men heeft ingezien dat dat niet meer werkt. Men is veel opener en mediatieker gaan werken.” De wedstrijd is ook uitgebreid: naast viool en piano (en ook compositie) zijn zang en cello erbijgekomen, “om elk jaar aanwezig kunnen zijn.”

Ook de muzikanten zijn mee met hun tijd. “Je uitstraling is belangrijk. Vroeger waren er mensen die het podium opliepen met neergeslagen blik. Ze gingen zitten en spelen, zonder contact met publiek. Als je hen nu ziet opkomen, dan kijken ze de zaal in. Hier ben ik! Ik zal eens laten horen wat ik kan!”  

Voor jonge muzikanten kan de wedstrijd dus wel degelijk het verschil maken. Is er ook een effect te merken op het publiek? Tijdens de wedstrijd is er veel mediabelangstelling, maar of dat mensen aanzet om later een concert bij te wonen? Daar twijfelt Fred Brouwers wel aan.

Als jarenlange bevoorrechte getuige krijgt Brouwers ook geregeld de vraag waarom nog nooit een Belg de wedstrijd heeft gewonnen, of waarom (bijvoorbeeld dit jaar) geen landgenoten meedoen. Daar heeft hij zijn antwoord op klaar: “We zijn een klein land, het zou zeer onnatuurlijk zijn. Maar we hebben heel veel talent. Als je ziet hoe vaak we de voorbije decennia finalisten hadden, zelfs 2e en 3e plaatsen, dan vind ik dat we het fantastisch goed doen. We hoeven ons niet aan anderen te spiegelen.”  

Fred Brouwers volgt de Koningin Elisabethwedstrijd tegenwoordig van op afstand. “Als je uit de sfeer van toen bent, is de magie wat weg. Wat overblijft is de liefde voor muziek. Dat is het voor mij altijd geweest: 6 avonden lang schitterende solisten aan het werk zien. Muziek blijft het hoofdgebeuren.”