Gevangenen in volle barakken, dodenmarsen door de sneeuw of Sovjetsoldaten die Auschwitz bevrijden. Op sociale media zijn steeds meer afbeeldingen van de Holocaust te vinden die zijn gemaakt met artificiële intelligentie. "Niet onschuldig", zegt Peter Carpreau, adjunct-directeur-generaal van het War Heritage Institute. Hoewel de beelden dikwijls alleen gemaakt zijn om geld te verdienen, veranderen ze onze blik op de geschiedenis en kunnen ze twijfel zaaien over echte bronnen.
Valse beelden van Holocaust overspoelen sociale media: "Kans dat geschiedenis fundamenteel wordt herschreven"
Daan Nicolay
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Op sociale media duiken steeds meer AI-gegenereerde beelden op van de Holocaust, gemaakt door clickfarms die viraal willen gaan voor geld.
Het War Heritage Institute en het Auschwitz-museum waarschuwen dat nepbeelden de geloofwaardigheid van echte beelden kunnen ondermijnen.
Peter Carpreau van het War Heritage Institute zegt: "Als historische bronnen in twijfel worden getrokken door een overvloed van nepbronnen, bestaat de kans dat de geschiedenis fundamenteel wordt herschreven."
Tweemaal per week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van misleiding, en online bedrog. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Al minstens een jaar waarschuwt het Auschwitz-museum regelmatig op Facebook voor een bepaald soort emotionele Holocaustverhalen die op sociale media zoals TikTok te zien zijn: bijvoorbeeld kampgevangenen die kinderhandschoenen op de sporen vinden, of elke dag een vogel zien vliegen die hen herinnert aan de vrijheid.
Ze zijn bedoeld om op emotie in te spelen, maar ze zijn historisch niet altijd accuraat of zelfs volledig fictief. Die verhalen worden telkens geïllustreerd met aangrijpende beelden en video's uit de kampen, gemaakt met AI. Het Auschwitz-museum waarschuwt dat die beelden niet alleen respectloos zijn ten aanzien van de echte slachtoffers, maar dat ze ook de Holocaustherdenking in gevaar brengen.
In januari riepen tientallen Duitse organisaties die rond Holocaustherdenking werken , ook op tot actie tegen AI-gegenereerde afbeeldingen van de Holocaust die de geschiedenis vertekenen. In België komt nu ook het , de federale wetenschappelijke instelling rond oorlogsherinnering, met een waarschuwing tegen AI-gegenereerde beelden van de Holocaust.
Dat gaat niet alleen om emotionele verhalen, deze beelden stellen de geschiedenis ook fout voor. Zo zijn er AI-gegenereerde beelden die tonen hoe Amerikaanse soldaten Auschwitz bevrijden, terwijl dat in werkelijkheid Sovjetsoldaten waren. Er zijn ook scènes, gemaakt met AI, waarin die Sovjetsoldaten verbroederen met kampbewakers wanneer ze het kamp bevrijden.
Waarom dat zo gevaarlijk is, legde Peter Carpreau, adjunct-directeur-generaal van het War Heritage Institute, uit in de podcast van Het uur van de waarheid. "Deze AI-beelden zijn sereen, proper. Maar de realiteit was uiteraard veel rauwer."
Fictieve gevangenen
Het Auschwitz-museum plaatst regelmatig echte foto’s en de levensloop van slachtoffers van het op sociale media om die slachtoffers zo een gezicht te geven.
Maar steeds vaker verschijnen op allerhande Facebookprofielen portretfoto’s die er oud en echt uitzien, maar die gemaakt zijn met AI en die niet-bestaande Holocaustslachtoffers tonen, met een bijhorend compleet fictief levensverhaal.
De BBC ontdekte dat de accounts die deze fictieve verhalen en beelden plaatsen, niet bezig zijn met Holocaustherdenking en niet vanuit een bepaalde ideologie handelen. Het gaat meestal om clickfarms uit Azië. Ze proberen met de emotionele verhalen viraal te gaan en zo geld te verdienen. Maar al zijn de makers alleen uit op geld, hun werk heeft wel gevolgen voor de herdenking van de Holocaust.
Die AI-gegenereerde beelden spelen volgens Carpreau namelijk in de hand van mensen die de Holocaust willen ontkennen: "Stel je voor dat iemand die de Holocaust wil ontkennen die foto’s gebruikt om te zeggen: ‘Kijk, die en die, dat zijn geen echte mensen. Waarom zou de rest wel echt zijn?’ Als je AI-foto’s gaat presenteren als historische documenten, dan ondergraaf je zo de reële foto’s, die wel echt bestaan."
Van herinnering naar geschiedenis
En er zijn niet veel echte beelden uit bijvoorbeeld Auschwitz. De nazi’s hebben geprobeerd hun sporen uit te wissen. Maar de beelden die er zijn, tonen volgens Carpreau een heel “grauwe werkelijkheid”.
"Nu is er ongelooflijk veel AI-gegenereerd beeldmateriaal, met historische fouten erin. Maar deze beelden stellen de concentratiekampen ook behoorlijk sereen en proper voor, met bijvoorbeeld kampgevangenen die er goed doorvoed uitzien. Dat kan op subtiele manier onze blik op de Holocaust sterk beïnvloeden. We kunnen onbewust het idee meekrijgen dat het misschien niet zo erg was."
Het is een scharniermoment: we gaan van herinnering naar geschiedenis. En in geschiedenis zijn historische bronnen heel belangrijk
Peter Carpreau, adjunct-directeur-generaal War Heritage Institute
De Holocaust vond 80 jaar geleden plaats. Er zijn dan ook almaar minder overlevers die kunnen getuigen over hoe het echt was. En dat maakt het beeld dat we ons nu van de Holocaust vormen zo cruciaal, volgens Carpreau.
"Het is een scharniermoment: we gaan van herinnering naar geschiedenis. En in geschiedenis zijn historische bronnen heel belangrijk. Dat is het enige dat je dan nog hebt, als er geen getuigen meer zijn. Als die historische bronnen dan in twijfel worden getrokken door een overvloed van nepbronnen, bestaat de kans dat de geschiedenis fundamenteel wordt herschreven.”
Foute geschiedenis kan lang doorleven
En eens de geschiedenis hertekend is, kan dat nog lang doorwerken. Zo is onze visie op de Europese geschiedenis sterk gevormd tijdens de romantiek in de 19e eeuw, aldus Carpreau.
“Ze probeerden wat voor hen kwam te recupereren voor het ontwikkelen van de natiestaten en het ontwikkelen van een nationaal gevoel. De interpretatie van de geschiedenis diende een ideologisch doel. Dat geïdealiseerde idee over de geschiedenis van land of volk, speelt soms nog altijd door. Wat nu zou kunnen, is dat deze AI-interpretatie van de Holocaust evengoed nog zeer lang gaat doorleven.”
