Porseleinkunstenaar Piet Stockmans ruilt zijn iconische blauw in voor zwart: "Als ik de zon weer zie schijnen, komt er misschien weer kleur"

Al decennialang is de naam "Stockmans" verbonden met een heel eigen kleur: het haast transparante, poëtische Stockmansblauw. In zijn nieuwe tentoonstelling is dat blauw plots naar de achtergrond verdwenen. Piet(er) Stockmans is in zijn atelier op C-Mine in Genk plots omringd door nieuw werk, in het zwart. 

De keuze voor de kleur zwart is een gevolg van wat hem vandaag overkomt. "Ik laat in mijn werk altijd zien wat er in mijn leven gebeurt. Ik heb onlangs mijn vrouw verloren en ik ben zelf kankerpatiënt", vertelt Stockmans. "Zwart is rouwen natuurlijk. Daar moet ik niet over nadenken."

De tentoonstelling is daarmee een van zijn meest persoonlijke tot nu toe. Ze gaat over verlies, rouw, breekbaarheid en afscheid. Maar wie Stockmans hoort praten, merkt meteen dat hij niet wil dat zijn werk herleid wordt tot ziekte of dood. "Ik ben nu vooral bezig met mijn vrije werk", zegt hij. "Ik blijf in de eerste plaats 'maker': iemand die kijkt naar wat er gebeurt en daar vorm aan geeft."

Stockmans werd geboren in 1940, te midden van de Tweede Wereldoorlog. Hij begon na zijn studies als industrieel ontwerper bij Mosa in Maastricht, waar onder meer het beroemde Sonja-kopje ontstond. Daarvan werden meer dan 50 miljoen exemplaren verkocht. Later bouwde hij in Genk zijn eigen studio uit en groeide hij uit tot één van de belangrijkste porseleinkunstenaars van het land.

Ondertussen werkt Stockmans al meer dan 6 decennia met porselein. Toch kijkt hij niet graag lang achterom. "Ik ben altijd bezig met het laatste. De rest heb ik gemaakt en daar moet ik niets meer over vertellen", verklaart Stockmans. "De tijd heeft daarover beslist."

Wie echter alleen naar de kleur kijkt, mist volgens hem misschien de diepere lijn in zijn werk. "Porselein lijkt kwetsbaar, maar kan langer blijven dan de mensen die het vasthouden", zegt hij. "Als ik je vraag wat je nog van je grootouders hebt? Dan zeggen de meesten: 'porselein'."

Stockmans is als oorlogskind strenggelovig opgevoed. In het boek 'Verhalen achter de scherven' vertelt Stockmans dat hij een voorbeeld nam aan zijn tante Margot. "Zij was altijd een buitenbeentje in de familie", vertelt hij daarover. 

Stockmans herkent zichzelf als buitenbeentje: "Ik heb lang gezocht naar mijn plek", zegt hij. "Ik bood altijd weerstand aan hetgeen vanzelfsprekend leek." En dat zit volgens hem ook in zijn porselein. Zo vocht Stockmans zijn leven lang tegen de idee dat porselein louter een decoratiestuk zou zijn. "Jan Hoet heeft gezegd dat ik porselein en keramiek in de hedendaagse kunst een plaats heb gegeven." 

Dat 'verzet' bleef voor Stockmans niet beperkt tot zijn eigen atelier. Hij gaf zo'n 3 decennia les en hielp zelfs de opleiding industriële vormgeving in Genk uitbouwen. Ook daar bleef hij telkens uitleggen waarom porselein meer is dan een mooi gebruiksvoorwerp. "Ik heb mij altijd wel geroepen gevoeld", zegt hij. “Ik voel me voortdurend missionaris, ook in mijn werk. "

Toch wil Stockmans zijn werk niet reduceren tot één uitleg. Het zwart verwijst naar zijn rouw, maar het werk moet meer kunnen dragen dan zijn persoonlijke verhaal alleen. "Als ik er niet meer ben, kunnen ze mij die uitleg niet meer vragen", zegt hij. "Dus het werk moet voor zichzelf spreken."

Daarom is 'denken over de dood' een constante in de nieuwe tentoonstelling. In zijn atelier staat de doodskist waarin hij wil begraven worden. Ze is gevuld met scherven porselein. "De hele cultuurgeschiedenis is namelijk opgebouwd rond scherven", vertelt Stockmans. "Wat er uiteindelijk van mij zal overblijven, zijn ook slechts scherven."

Toch wil Stockmans met zijn tentoonstelling 'Stockmanszwart' nog wat scherven lijmen. Hij vindt dat mensen een verkeerd beeld over hem hadden. "Ik ben voor veel mensen blijkbaar moeilijk benaderbaar, terwijl ik enorm gefrustreerd was over het feit dat mensen me niet aanspraken", zegt hij. "Daarom ga ik nu met de billen bloot en kies ik resoluut voor zwart."

"Het is niet zo dat ik definitief van het blauw afstap", verklaart hij daarover. Wie dus al het zwarte werk ziet en Stockmans hoort spreken over zijn recente verlies of zijn ziekte, zou menen dat dit zijn laatste tentoonstelling is. Maar die suggestie wijst hij meteen af. "Ik ben nu in die periode. Als ik de zon weer zie schijnen, zal er misschien opnieuw kleur in mijn werk komen", klinkt het nog bij Stockmans.

'Stockmanszwart' is vanaf zaterdag 23 mei 2026 te bezichtigen in Studio Stockmans bij C-Mine in Genk.