Minister van Staat, Europees Commissaris, diplomaat, zakenman en bestuurder in tal van ondernemingen: de pijprokende Etienne Davignon was het allemaal. Vandaag is hij overleden. Hij was 93 jaar oud. Ons land verliest een van de meest invloedrijke figuren achter de schermen van de politiek en de economie. Etienne Davignon was geen naar aandacht hengelende tafelspringer, maar was wel een van de meest invloedrijke Belgen van de voorbije decennia.
Diplomaat, Europees commissaris en succesvol zakenman: graaf Etienne Davignon overleden
Rik Arnoudt
Gepubliceerd:
Etienne Davignon wordt in 1932 geboren in de Hongaarse hoofdstad Boedapest. Hij is een telg uit een echte diplomatenfamilie. Zijn vader Jacques Davignon was tijdens de oorlogsjaren raadgever van koning Leopold III en onder meer tussenpersoon tussen de koning en de Duitse bezetter. Zijn moeder Jacqueline de Liedekerke was hofdame van koningin Elisabeth.
Ik heb kansen gekregen door de omstandigheden en de situatie
Etienne Davignon
In de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog was zijn vader Belgisch ambassadeur in Berlijn. "Göring (red.: opperbevelhebber van de Luftwaffe) kwam op een avond eten op de ambassade", zegt Davignon daar later over. "Ik zag hem met zijn witte uniform van grootmaarschalk met veel decoratie. Dat vonden we een beetje lachwekkend."
Zijn grootvader Julien Davignon was onder meer minister en werd in 1916 voor bewezen diensten tot de adelstand verheven. De titel van burggraaf wordt overgedragen op zijn nakomelingen.
"Ik begon een stap hoger dan veel mensen in de maatschappij", zegt Davignon daarover als zijn biografie 'Mijn drie levens' in 2019 verschijnt. "Ik heb kansen gekregen door de omstandigheden en de situatie."
Dubieuze rol in Congo
In 1959 treedt de dan 28-jarige Etienne Davignon in de voetstappen van zijn vader en wordt hij diplomaat. In de jaren 60 is hij gezant in het net onafhankelijke Congo. Volgens schrijver en socioloog Ludo De Witte speelt hij een rol bij de moord op Patrice Lumumba en bij het neerslaan van de opstand in Stanleystad.
In 2011 - 50 jaar na zijn dood - dienen de kinderen van Patrice Lumumba een klacht in tegen 10 mensen die volgens hen betrokken waren bij de moord op hun vader. Het federaal parket onderzoekt de zaak en in 2026 beslist de raadkamer van Brussel om Davignon door te verwijzen naar de correctionele rechtbank. De 9 andere verdachten zijn dan al overleden. Davignon gaat in beroep tegen de beslissing van de raadkamer, maar zijn lot ligt in handen van justitie.
Invloedrijk diplomaat en Europees commissaris
Na zijn terugkeer in België is Etienne Davignon actief op het kabinet Buitenlandse Zaken, onder de ministers Paul-Henri Spaak (BWP) en Pierre Harmel (PSC). In de jaren 70 behoort hij tot de top van de Belgische diplomatie en is hij onder meer voorzitter van het uitvoerend comité van het Internationaal Energieagentschap.
Ik heb me als Europees commissaris niet laten tegenhouden door de gedachte 'O wee, morgen gaan ze me misschien nog in een andere stad verbranden'
Etienne Davignon in "De Standaard"
In de Europese Commissie van voorzitter Roy Jenkins is Etienne Davignon vicevoorzitter, bevoegd voor Interne Markt en Industrie. Hij heeft de wat ondankbare taak om de neergang van de Europese staalindustrie in zo goed mogelijke banen te leiden.
Zijn eigen populariteit was voor Davignon niet belangrijk. "Ik heb me als Europees commissaris niet laten tegenhouden door de gedachte 'O wee, morgen gaan ze me misschien nog in een andere stad verbranden'", zegt hij daarover in 2005 aan De Standaard . "Maar vandaag hebben de leden van de Commissie politieke reflexen."
Een van de machtigste Belgen
Na zijn commissarisschap verdwijnt Davignon in de coulissen van de bedrijfswereld, waar hij vaak een erg bepalende rol speelt. Zo verhindert hij als lid van de raad van bestuur van de Generale Maatschappij dat het kroonjuweel van het Belgische economische establishment in handen komt van de Italiaanse zakenman Carlo de Benedetti. Dat diezelfde Generale Maatschappij enkele jaren later in handen van de Franse groep Suez komt, kan hij niet verhinderen. Davignon blijft wel nog tot 2022 bij Suez en GdF Suez.
De aankondiging van de overname door Suez van de Generale Maatschappij
De banken hebben hun macht misbruikt
Etienne Davignon in 2019
Na het faillissement van luchtvaartmaatschappij Sabena slagen Etienne Davignon en "partner in crime" Maurice Lippens er in 2002 in om voldoende geld in te zamelen om SN Brussels Airlines boven de doopvont te houden. Daarna blijft hij als voorzitter ook nauw verbonden met opvolger Brussels Airlines.
In de bankenwereld is het verhaal van Davignon niet altijd even succesvol. Hij kan de teloorgang van Fortis Bank niet verhinderen en wordt daarvoor mee verantwoordelijk geacht door de aandeelhouders, die de toplui op een aandeelhoudersvergadering trakteren op een regen van schoenen. Later geeft Davignon toe dat hij een inschattingsfout heeft gemaakt. "De banken hebben toen hun macht misbruikt", geeft hij toe.
Davignon wordt uitgejouwd tijdens de aandeelhoudersvergadering van Fortis in 2008
Desondanks wordt Etienne Davignon door velen beschouwd als een van de machtigste Belgen van zijn tijd. Met zijn rijkgevulde adressenboekje en lurkend aan zijn pijp heeft hij een hand in tal van transacties, benoemingen en industriële verschuivingen.
Op het einde van zijn leven bezoedelt zijn onverkwikkelijke Congo-verleden zijn reputatie. Door zijn overlijden zullen veel vragen hierover onbeantwoord blijven.