De onderwijsvakbonden en Katholiek Onderwijs Vlaanderen voeren vanmiddag actie tegen de besparing en hervorming van de levensbeschouwelijke vakken. Zo'n 1.300 voltijdse jobs verdwijnen. Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) wil het voor scholen gemakkelijker maken om het lessenrooster rond te krijgen, volgens de vakbonden is er enkel meer chaos. Leerkrachten Geert, Muazzez en Severine getuigen.
Leerkrachten godsdienst en zedenleer betogen vandaag tegen besparingen: "Hoe kwaliteitsvol lesgeven in klas met 36 leerlingen?"
Sanne Baeck
Gepubliceerd:
Severine Boccauw geeft zedenleer in 3 verschillende basisscholen in de regio rond de Vlaamse Ardennen. Ze begrijpt de hervorming niet.
"De bedoeling was om kleine, dure klasjes weg te werken. Maar in mijn ene school zal ik nog steeds privéles geven aan die ene leerling in de 1e graad. Terwijl in de andere school mijn klas van 29 leerlingen zal uitbreiden naar een groep van 36 leerlingen. Ik heb geen idee hoe ik hen kwalitatief onderwijs en voldoende spreekkansen kan geven. We hebben ook geen klas die groot genoeg is voor deze groep."
De nieuwe regels maken het moeilijker om aan een voltijds lesrooster te geraken. "Ik ben voltijds benoemd", zegt Severine. "Vermoedelijk sta ik volgend schooljaar in 6 verschillende scholen, maar zelfs dan zal ik niet aan 24 lesuren komen. Ik krijg ook geen kilometervergoeding om op tijd in al die scholen aan te komen. Met mijn bachelordiploma lager onderwijs kan ik wel enkele uren als gewone leerkracht inspringen. Maar daar voel ik me schuldig over, want ik geef veel liever mijn vak zedenleer en neem zo de droomjob af van een leerkracht zonder vaste benoeming."
Een van die leerkrachten die zijn droomjob verloren ziet gaan, is Geert (57). Hij studeerde nog maar 2 jaar geleden af als leerkracht secundair in de vakken Engels en niet-confessionele zedenleer en neemt ook 28 jaar ervaring als zaakvoerder mee naar het onderwijs. Maar een job vinden bleek niet eenvoudig in zijn provincie Limburg. Dit jaar geeft hij zo op 2 scholen samen 12 uur les, maar die uren is hij volgend jaar kwijt - er blijven minder uren over door de hervorming.
Voor mij lijkt het onderwijsverhaal afgelopen. In Antwerpen en Brussel zijn er vacatures, maar dan ben ik 2 uur onderweg
Leerkracht Geert
"Voor mij lijkt het onderwijsverhaal afgelopen", zegt hij teleurgesteld. "In Antwerpen en Brussel staan vacatures open, maar dan ben ik 2 uur onderweg met het openbaar vervoer om op mijn werk te geraken. Dat is niet haalbaar in combinatie met de zorg voor mijn chronisch zieke echtgenote. Binnen een straal van 30 kilometer vind ik dan weer amper vacatures."
Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) rekent erop dat leerkrachten die geen levensbeschouwelijk vak meer geven, hun ervaring op een andere manier kunnen inzetten om zo het lerarentekort mee aan te pakken. Maar voor een knelpuntvak als Nederlands of wiskunde mist Geert de kennis. "Ik heb net 3 jaar op de schoolbanken gezeten voor dit diploma, dus ga me nu niet opnieuw kunnen bijscholen."
Identiteit aan de kant schuiven
Ook Muazzez Akyazi weet nog niet waar ze aan toe is volgend schooljaar, maar is wel vastbenoemd en heeft een diploma Nederlands, naast Islamitische godsdienst.
"Maar ik wilde vooral een diploma om Islamles te kunnen geven. Nederlands heb ik nog nooit gegeven, dus ik vrees dat die lessen minder kwaliteitsvol zullen zijn. Bovendien mag ik met mijn hoofddoek geen Nederlands geven op mijn GO!-school. Ik zou het heel jammer vinden als ik mijn identiteit aan de kant moet schuiven om te kunnen blijven lesgeven", zegt ze.
Levensbeschouwelijke vakken: wat verandert er?
Elke leerling krijgt nu 2 uur levensbeschouwing en dat blijft zo. In het officieel onderwijs kan je daarvoor kiezen tussen katholieke, protestantse, Israëlitische, Islamitische, orthodoxe of Anglicaanse godsdienst. Ook niet-confessionele zedenleer is een optie. In het vrij onderwijs is de keuze meestal beperkt: katholieke scholen bieden bijvoorbeeld katholieke godsdienst aan. In methodescholen gaat het dan weer vaak om het vak cultuurbeschouwing.
Het oorspronkelijke plan van de Vlaamse regering was om de aparte uren levensbeschouwing in het officieel onderwijs te schrappen en te vervangen door één vak 'interlevensbeschouwelijke dialoog'. Maar dat plan botste met de grondwet.
De besparing van 100 miljoen euro die het nieuwe vak moest opbrengen, wil minister Demir nu realiseren door vanaf september kleinere groepen leerlingen samen te voegen per graad. Scholen mogen als het nodig is ook digitaal of op afstand werken. Het is ook niet langer nodig om 2 uur per week les te geven: scholen kunnen uren bundelen en bijvoorbeeld 1 volle dag per maand voorzien voor levensbeschouwing.
Geert vreest ook voor de toekomst van zijn vak als leerlingen per graad samengezet kunnen worden. "In mijn vak bespreken we moeilijke onderwerpen zoals LGBTQ-rechten. Leerlingen leren daarbij respectvol communiceren, maar daarvoor is vertrouwen nodig en dat mis je als je leerlingen 2 uur per week samenzet die elkaar amper kennen."
Je wil leerlingen aan de praat krijgen en ervaringen delen. Die ervaringen durven kwetsbare leerlingen niet te delen in te grote groepen
Leerkracht Muazzez
Muazzez merkt ook een groot verschil als ze lesgeeft aan een zachte richting als haarzorg in combinatie met een groep leerlingen uit mechanica. "In de Islamles wil je leerlingen aan de praat krijgen en ervaringen delen. Die ervaringen durven vooral kwetsbare leerlingen niet te delen in te grote groepen."
Ook directeur Frederik Glorieux van de Sint-Paulusschool Campus Anzegem ziet grotere klassen van gemiddeld 26 leerlingen niet zitten. Op zijn school wordt enkel katholieke godsdienst gegeven, toch zal ook hij de impact voelen. Zo'n 5 à 6 voltijdse leerkrachten godsdienst verdwijnen binnen de gehele Sint-Paulusschool op een totaal van ongeveer 53.
Hij zal puzzelen en beknibbelen op andere lesuren om de klasgroepen toch per niveau te kunnen houden. "Want een vierdejaarsleerling STEM-wetenschappen heeft heel andere gespreksvaardigheden dan een derdejaarsleerling uit een richting als 'Zorg en Welzijn' die voorbereidt op de arbeidsmarkt."
Leerkracht Severine werkte wel al met graadklassen, maar gemakkelijk is dat niet altijd. "Zeker niet als je het 1e met het 2e leerjaar combineert. Daar is het niveauverschil op het vlak van taal erg groot. Bovendien bereiden we met de leerlingen van het 1e leerjaar maandenlang hun lentefeest voor. Dan moet je een andere invulling zoeken voor de leerlingen van het 2e leerjaar, maar echt zelfstandig werken is voor hen nog te moeilijk."
'Projectvak'
Kan het scholen helpen om de uren van het vak te bundelen en bijvoorbeeld enkele volle dagen per trimester aan levensbeschouwing te besteden? Glorieux ziet er geen heil in: "Dan ga je het vak inhoudelijk veranderen en het meer als een projectdag aanpakken. En dan vrees ik dat leerlingen minder inspanningen zullen doen om het vak te doorgronden."
Gaan we nog verder besparen op welbevinden terwijl dat van jongeren al onder druk staat?
Leerkracht Severine
"Deze besparingen zijn een miskenning van de waarde van de levensbeschouwelijke vorming en tonen een gebrek aan respect voor de betrokken leraars", vindt Glorieux. Severine Boccauw vreest bovendien voor bijkomende besparingen want de maatregelen lijken nu 'slechts' 80 in plaats van 100 miljoen euro op te leveren: "Leerlingen zijn op zoek naar zingeving en hun identiteit. Tijdens een les levensbeschouwing zetten we ook sterk in op welbevinden. Gaan we daar nog verder op besparen terwijl het welbevinden van jongeren al onder druk staat?"
