Schaduwboksen rond de begroting

Hij blijft hangen, de bijnaam die minister van Defensie Theo Francken (N-VA) heeft gekregen van de Amerikaanse ambassadeur Bill White: "he is a tiger". De ambassadeur heeft er meteen voor gezorgd dat 'tiger' de roepnaam wordt bij de Amerikaanse veiligheidsdiensten - afgeleverd met certificaat - van onze minister van Defensie.

Zijn voorzitter Valerie Van Peel weigert de naam, waaraan ook wat connotaties verbonden zijn, te gebruiken. "De kans dat ik Theo ooit tijger noem, is onbestaande. Echt waar. Nooit van mijn leven", laat ze optekenen in De Zondag. 

CD&V-voorzitter Sammy Mahdi gebruikt de bijnaam wel, in De Morgen, en haalt meteen een streep door de stijging van de defensie-uitgaven. "Stel dat we dat doel van 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) voor het leger even terugbrengen naar 1,8 procent. Dat zou al 600 miljoen euro opleveren. Om het in de woorden van premier Bart De Wever (N-VA) te zeggen: "Het zal wel meer zijn, maar 'minder meer'."

Mahdi maakt de analogie met de beloofde lastenverlaging (een trofee van onder meer CD&V). "Bij de vorige begrotingsronde in 2025 hebben we al beslist om een stukje van de lastenverlaging - voor 1 miljard euro - op te schuiven tot 2030. Ik zou niet weten waarom we met het legerbudget geen gelijkaardige oefening kunnen maken."

Ook bij Vooruit gaan gelijkaardige stemmen op. In De Standaard zegt vicepremier Franck Vandenbroucke dat voor de begrotingsoefening alle uitgaven moeten worden bekeken, ook die van Defensie. "Moeten we de komende jaren verder investeren in het tempo dat afgesproken is toen de budgettaire problemen nog minder dramatisch leken? Of dwingt de budgettaire realiteit ons tot een beter haalbaar pad? Die kwestie staat voor Vooruit ook op de agenda."

Na de aanval die de N-VA heeft ingezet op de ziekenfondsen in de context van de begrotingsoefening is het niet te verwonderen dat net de twee regeringspartijen die nog stevige banden hebben met de ziekenfondsen willen raken aan een dada van een N-VA-minister. 

Francken, die als minister van Buitenlandse Handel net een handelsmissie in Turkije achter de rug heeft, reageert via sociale media. Volgens Francken heeft de volledige ministerraad nog geen 2 weken geleden het Strategic Level Report goedgekeurd, het officiële rapport dat de NAVO én de EU gebruiken om na te gaan hoe de defensieuitgaven van de lidstaten evolueren, en waarmee ons land aangeeft dat het dit en volgend jaar 2 procent van het bbp aan Defensie zal spenderen.

"We behaalden voor het eerst de 2 procent vorig jaar, en dit jaar dus opnieuw. We zijn hiermee niet alleen. Elke NAVO bondgenoot behaalt nu de 2 procent. Ja, ook het rode eiland Spanje." Francken haalt bewust Spanje aan, een land dat door de socialisten wordt geprezen omdat het ingaat tegen de Verenigde Staten. Bovendien zegt Francken dat "de 2%-norm 11 jaar geleden afgesproken was". Vervelend voor de minister is wel dat de audit over de legeraankopen die hij beloofd heeft na de PANO-reportage, voorlopig niet wordt uitgevoerd. Het zal de coalitiepartners niet meteen geruststellen.

Daarmee draait het begrotingsdebat op volle toeren. Iedere partij heeft nu al voorstellen gedaan waar andere partijen verveeld mee zitten. De vraag is  nu of ze gemene delers zullen vinden die 7 miljard of meer zullen opleveren. Want dat is het minimumbedrag dat de regering moet vinden.

De aanval op de ziekenfondsen valt dus slecht bij Vooruit en CD&V, de 2 partijen die traditioneel nog een band hebben met een van de ziekenfondsen. Ook Julie Hendrickx Devos, de voorzitter van Beweging.net (het vroegere ACW, dat de christelijke vakbond, de christelijke mutualiteit en andere bewegingen uit de christelijke zuil verenigt) haalde uit naar de N-VA. In De Zondag zei Hendrickx Devos dat de N-VA "de vakbonden en de ziekenfondsen wil aanvallen". 

Iets wat journalist Rik Van Cauwelaert trouwens bevestigt in De Afspraak op Vrijdag. Het is trouwens daarom dat de N-VA spreekt over 'het primaat van de politiek'. "Zij willen het middenveld kapot. Zeker het historische christelijke netwerk willen zij volledig afbreken", voegt Hendrickx Devos er nog aan toe. De voorzitter van de N-VA, Valerie Van Peel, laat dit in De Zondag niet over haar kant gaan. "Sorry, maar gaat het hier over de beweging die duizenden Arco-spaarders in de zak heeft gezet?"

Dat primaat van de politiek blijkt ook wanneer de N-VA en Vooruit weigeren de centenindex in te ruilen voor het indexvoorstel van de Groep van Tien. Ook die Groep van Tien vertegenwoordigt het middenveld, het is de plek waar vakbonden én werkgevers samen voorstellen uitwerken voor een betere werking van de arbeidsmarkt. Die samenwerking was tanende, vakbonden en werkgevers slaagden er nog nauwelijks in akkoorden te sluiten. Maar nu is dat opnieuw gelukt, met een alternatief voor de centenindex.

Alleen CD&V-voorzitter Mahdi staat dus achter het alternatief van de Groep van Tien. "Het frustreert me mateloos dat N-VA en Vooruit zo koppig blijven over die centenindex." In VTM Nieuws noemt Mahdi die centenindex "een soepkieken dat je het liefst zo snel mogelijk verzuipt in de soep". Het feit dat er net een akkoord bestaat  tussen de vakbonden en de werkgevers, moet, volgens Mahdi, de regering "uit de politieke ivoren toren" halen.

Maar voorlopig houden eerste minister De Wever en Vooruit-minister Vandenbroucke voet bij stuk. Daarom heeft de Groep van Tien dit weekend nog een laatste poging gedaan om het alternatief ingang te doen vinden bij de regering. Met de vraag om de voorlopige centenindex in het parlement best niet goed te keuren "om alle kansen voor een gezamenlijke oplossing niet te hypothekeren". 

De Boerenbond en Natuurpunt pleiten zaterdag in een dubbelinterview in De Standaard voor financiële consequenties voor wie in een hoeve gaat wonen zonder aan landbouw te doen. Het landbouwbedrijf wordt dan geregeld omgebouwd tot een villa. Zo wordt die woning zonevreemd en gaat er ook ruimte voor landbouw en natuur verloren. De Boerenbond - met bijval van Natuurpunt - stelt voor dat een eenmalige heffing in te voeren bij een zonevreemde functiewijziging en met daarna een jaarlijkse heffing voor zonevreemde 'fermettes'. 

Vlaams minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns van CD&V reageert eerst enthousiast op het idee. "Om onze open ruimte te beschermen, hebben we nood aan creatieve oplossingen", zegt Brouns. Ook coalitiepartner Vooruit reageert positief. Maar Vlaams minister-president Matthias Diependaele (N-VA) is niet te vinden voor de fermettetaks. "Ik heb alle begrip voor het probleem dat men wil oplossen, maar we moeten stoppen met denken dat we alles in dit land gaan oplossen met nieuwe belastingen", zegt Diependaele op Radio 1. 

Verrassend genoeg verzet CD&V-voorzitter Mahdi zich op VTM Nieuws tegen het idee van nieuwe belastingen. "Er zijn elke week 2 zekerheden: de week begint op maandag en de socialisten vinden elke week een nieuwe belasting uit."

Dat de voorzitter daarmee het enthousiasme van zijn eigen middenveld om iets te doen aan de ruimtelijke wanorde fnuikt, lijkt hij niet meteen te beseffen. Wellicht is deze fermettetaks daarmee ook een doodgeboren kind.