Duizenden AI-boeken te koop zonder waarschuwing: "Mensen staan er niet bij stil dat het om AI gaat"

De Nederlandse krant Trouw berichtte eerder deze week dat het Zuid-Hollandse bedrijf Andries B.V. grote webwinkels overspoelt met duizenden boeken die met kunstmatige intelligentie zijn gemaakt. Het gaat om zo'n 10 boeken per dag, verkocht voor ongeveer 17 euro per stuk. Op de meeste platforms ontbrak daarbij een duidelijke vermelding. 

De platforms voorzien vanaf deze week wel een waarschuwing. Voorheen deed enkel Bol.com dat, onder 'overige kenmerken' bij 'productspecificaties'. Vrij verborgen dus.

Begin dit jaar trokken Vlaamse bibliothecarissen al aan de alarmbel toen zij AI-gegenereerde boeken in hun collecties aantroffen . Het ging vooral om titels van Andries B.V., zoals 'Alles over Straatsburg' en 'Kleding maken uit kringloopvondsten'. Die boeken worden ook massaal aangeboden op zowel kleine als grote verkoopsites. 

Ook op Belgische webshops, zoals Standaard Boekhandel, zijn AI-boeken te koop. Zij voorzien geen eigen label voor deze boeken, wat tot verwarring kan leiden. 

"Mensen staan er niet bij stil dat het om AI gaat", zegt Paul Hermans, directeur van Literatuur Vlaanderen. Die organisatie coördineert het BoekenOverleg, dat de gezamenlijke belangen van de boeken- en letterensector behartigt. "Er is dringend nood aan een duidelijk label voor het gebruik van AI", klinkt het. 

"Uiteraard geven we de voorkeur aan boeken die geschreven zijn door echte auteurs. Maar we zijn er niet om te bepalen wat echte literatuur is en wat niet. Iedereen mag dus in principe AI-boeken lezen", zegt Giovanni Coudeville, head of product bij Standaard Boekhandel. "Maar dat AI-gebruik moet wel duidelijk aangegeven worden. Zo ben je transparant naar de lezer toe." 

Of Standaard Boekhandel veel AI-boeken verkoopt, is niet duidelijk, want de website gebruikt ook geen eigen AI-labeling. Coudeville benadrukt hierin de verantwoordelijkheid van de uitgevers en auteurs die AI-gebruik zelf moeten aangeven in een centraal platform dat de uitwisseling van boekendata regelt. Alle informatie die daarin wordt meegegeven, wordt automatisch overgenomen door de website. "Als daarin niet gespecifieerd wordt dat het om een AI-gegenereerd boek gaat, verschijnt die informatie dus ook niet op onze site", aldus Coudeville. 

Er is wel controle op het aanbod. "We hebben iemand in dienst voor databeheer, die nagaat of de gegevens bij de boeken kloppen." Daarnaast kunnen klanten melding maken als ze vermoeden dat een boek met AI is geschreven. "Dat is dus zwaar manueel werk, maar wel belangrijk", zegt Coudeville. 

Het verwijderen van AI-boeken blijft moeilijk. "We zijn er voor iedereen. Het is niet aan ons om te oordelen of iemand AI-boeken mag lezen of niet", zegt Coudeville. "Daarbovenop is het vaak niet duidelijk of een boek met AI gemaakt is. Daarom zijn wij voorstander van een label."

"De verplichting van een duidelijk label is absoluut nodig, maar bestaat vandaag niet." Dat is waar het BoekenOverleg voor pleit, zegt Paul Hermans. Volgens hem gebeurt regelgeving rond een label best op Europees niveau, zodat de regels voor iedereen gelijk en duidelijk zijn.

Toch is enkel een label niet voldoende. Zo wil het BoekenOverleg een Europese heffing op het gebruik van auteursrechtelijk beschermde teksten door AI-bedrijven en een verbod op het toekennen van auteursrechten op teksten en vertalingen die geheel of gedeeltelijk gegenereerd zijn met AI. 

Die veranderingen zijn belangrijk, want momenteel lopen er verschillende rechtszaken rond AI en auteursrechten. "De uitkomsten zullen ook een effect hebben op de draagkracht van onze aanbevelingen", aldus Hermans.  

"AI is een deel van de toekomst, daar zijn we niet naïef in. Maar alleen als die toekomst gebouwd is op transparantie, eerlijke vergoedingen en respect voor menselijke creativiteit", zegt Hermans. "We kijken uit naar duidelijke regelgeving en de invoering van een label. We willen ons als sector daar actief voor engageren."