Dit is álles wat literatuur moet zijn 

Richard Flanagan (64) is — voorlopig — de enige schrijver die zowel de Man Booker Prize (2014) voor 'De smalle weg naar het verre noorden' als de Baillie Gifford Prize (2024) voor 'Vraag 7' op zijn naam heeft staan, de belangrijkste onderscheidingen voor respectievelijk fictie en non-fictie in het Engelse taalgebied.

Het prijzengeld van die laatste weigerde hij trouwens, omdat hij vindt dat de sponsor zich onvoldoende inzet voor het terugdringen van fossiele brandstoffen. Dat soort man dus.

Ondanks die niet geringe prestaties is hij bij ons veel te weinig gelezen en gekend.

Toen ik een tijd geleden de oorspronkelijke Engelse versie van 'Vraag 7' las, wist ik niet wat me overkwam.

Dit boek heeft alles wat literatuur zo bijzonder maakt. Ik hoop dat deze vertaling van Thijs van Nimwegen het boek de grote hoeveelheid Nederlandstalige lezers vindt die het verdient.

Flanagan verbindt op meesterlijke wijze het kleine menselijke verhaal met de grote verhalen van de geschiedenis. Zijn vader was een krijgsgevangene in een Japans dwangarbeiderskamp, die de hel niet lang meer zou hebben overleefd toen de bom op Hiroshima viel en de hele geschiedenis hertekend werd. 

Dat de schrijver zijn leven dus eigenlijk dankt aan die verschroeiende bom, is een van die koppelingen van het particuliere en het universele.

In deze mix van memoir, essay, filosofisch werk, geschiedenis, autobiografie en fictie passeren nog meer levens de revue.

Er is Thomas Ferebee, die de bom liet vallen. De schrijver H.G. Wells, die als een echte ziener al over de bom schreef. Hij had een liefdesrelatie met de flamboyante schrijfster Rebecca West. Er zijn de twijfels van Leó Szilárd, die als eerste begreep wat een mogelijke atoombom zou kunnen zijn én betekenen voor de mensheid. 

Onder dit alles klopt ook nog de hartslag van de genocide op de Tasmaanse aboriginals.

Dat is niet niks. In handen van een mindere god zou dit een ratjetoe aan ongeordende onderwerpen opleveren, maar Flanagans meesterschap weeft alles zo virtuoos in elkaar dat ik op het einde van een paragraaf soms even halt moest houden.

Naast al deze historische personages die hij meesterlijk invult, is dit bovenal zíjn intieme verhaal. De ontstaansgeschiedenis van een man die helemaal aan het einde van de wereld in een minuscuul mijndorp in het regenwoud in Tasmanië is opgegroeid zonder boeken. 

'Vraag 7' is ook nadrukkelijk een portret van zijn vader en moeder. De ene zwijgzaam, de andere doortastend. Het levensverhaal van zijn moeder vertelt Flanagan door goed naar haar handen te kijken. Die hele passage tot op haar doodsbed is zeldzaam aangrijpend en poëtisch.

Richard Flanagan heeft 2 keer de dood in de ogen gekeken.

De eerste keer in een kajak op zijn 21e. Een bijna-verdrinking die de jonge Flanagan anders in het leven heeft doen staan.

Een tweede keer tijdens het schrijven van dit boek. Een hersenscan gaf hem nog een jaar te leven met terminale dementie.

Met dat verdict op de hielen schreef Flanagan dit meesterwerk. Hij zoekt compromisloos naar antwoorden op de grote morele vraagstukken en gaat recht af op wat er écht toe doet. Het bleek later een verkeerde diagnose. 

De titel van zijn boek 'Vraag 7' ontleent hij aan een verhaal van Anton Tsjechov, en dat gaat als volgt:

"Op woensdag 17 juni 1881 moet een trein om 3 uur 's middags van station A vertrekken om om 11 uur 's avonds op station B aan te komen, maar net toen de trein op het punt stond om te vertrekken, kwam er het bevel dat de trein om 7 uur 's avonds op station B moest aankomen. Wie heeft langer lief, een man of een vrouw?"

'Vraag 7' is een meesterwerk. Lees het. Vertel het voort.