Op zoek naar een snaar, zingende celliste en veel ontroering: dit waren de halve finales van Koningin Elisabethwedstrijd 

Bijzonder moment vrijdagavond in Studio 4 van Flagey. Stéphanie Coerten, de presentatrice van de Koningin Elisabethwedstrijd, komt de zaal in en vraagt aan het publiek "of er iemand een A-snaar heeft, een la-snaar?"

Wat was er gebeurd? De Duitse cellist Alexander Wollheim had een snaar gebroken tijdens het verplichte werk 'Caffeine' van Harold Noben. Kan gebeuren, maar toen speelde de wet van Murphy. Wollheim had zelf geen reservesnaar mee, en de cellist die na hem aan de beurt was evenmin.

Het Orchestre Royal de Chambre de Wallonie, met cellisten met eventuele reservesnaren, was al klaar met spelen. Uiteindelijk kwam de redding vanuit dat orkest, en werd er alsnog een snaar geleverd. Onder luid applaus herbegon Alexander Wollheim en hij leek zijn 'cool' zo te zien en te horen niet kwijt.  

De voorbije week hebben 24 jonge cellisten getoond hoe veelzijdig ze zijn in heel uiteenlopende muziek: van een zeer klassiek concerto van Leopold Hofmann uit de tijd van Mozart, over Schubert en Brahms tot het hedendaagse werk ‘Caffeine’ van de Belg Harold Noben. Solo, samen met piano of met het Orchestre Royal de Chambre de Wallonie, onder leiding van de vertrouwenwekkende dirigent Vahan Mardirossian.

Van 24 naar 12: de halvefinalisten hebben 1 kans op 2 om door te stoten naar de eindronde. De plaatsen zijn duur, de concurrentie groot, het muzikale talent torenhoog. Dat wordt een moeilijke klus voor de jury.

Cellist Arne Deforce, commentator bij VRT Canvas en Klara, vat de week in superlatieven samen. "We hebben fantastische kandidaten gehoord van een onwaarschijnlijk niveau. Het is subliem wat er hier gebeurt, je voelt de energie van de kandidaten trillen in de zaal. De concerto’s zijn een enorme uitdaging, maar de cellisten hebben ook het beste van zichzelf gegeven in prachtige kamermuziekmomenten. Met heel wat hedendaagse muziek, wat mij ook verblijdt." 

Nicole Van Opstal presenteert de live-uitzendingen op VRT Canvas en Klara en interviewt heel wat kenners in de marge van de wedstrijd. Welke cellisten zijn haar deze week opgevallen? 

Eerst en vooral de Japanner Yo Kitamura, die al veel wedstrijden heeft gewonnen. "Hij straalt puur spelplezier uit. Op zijn 22e speelt hij alsof het vanzelf gaat", zegt Van Opstal. "Of de Canadees Leland Ko, met zijn 'fysieke, haast dansende speelstijl'." 

Ook de 2 jongste halvefinalisten deden het erg goed: de Duitser Arne Jasper Zeller (19), "een adembenemende muzikant", en benjamin Anna Meipariani (18). Zij is een Georgische celliste die geschiedenis heeft geschreven deze week. Tijdens het langzame deel van haar Hofmann-concerto begon ze plots te zingen. "Een magisch moment", vonden veel toeschouwers. "Je moet het maar durven en kunnen, tegelijk spelen en zingen terwijl er zoveel op het spel staat", zegt Nicole Van Opstal.

Nog een opvallende kandidaat is de Duitser Lionel Martin. Hij speelde een ‘Capriccio’ van de Poolse componist Krzysztof Penderecki. Een stuk om te demonstreren wat je allemaal met een cello kan doen: strijken vanuit vreemde hoeken, trommelen met je vingers: het instrument laten klinken als een heel orkest.

Nog meer hedendaags werk was er te horen van de Russische celliste Maria Zaitseva. In haar concerto was Zaitseva een en al opgewekte vrolijkheid, maar in de donkere muziek van Alfred Schnittke klonk ze schurend en zeer beklijvend. "Ondraaglijk intens, een werk doordrongen van de onderdrukking in Sovjet-Rusland", zegt Nicole Van Opstal. Opmerkelijk: Zaitseva speelt samen met haar moeder aan de piano. 

Isaac Lottman is de enige Nederlander in de competitie. Over zijn concerto was hij zelf niet zo tevreden. Naar eigen zeggen had hij voor het eerst podiumangst ervaren. Maar in het 2e deel van zijn halve finale herpakte hij zich met een geestige uitvoering van Poulenc. "Mijn doel was om te genieten en dat is gelukt", zei Lottman na afloop.

En dan zijn er nog de 5 halvefinalisten die aan de Muziekkapel Koningin Elisabeth studeren, stuk voor stuk klasbakken. Nogmaals, het wordt een moeilijke opdracht voor de jury. Na middernacht worden de namen van de finalisten bekendgemaakt. 

De 12 finalisten verdwijnen volgende week naar de Muziekkapel Koningin Elisabeth, om daar het verplichte nieuwe werk in te studeren. Dat brengen ze in de finaleweek, vanaf 25 mei, met het Belgian National Orchestra, onder leiding van Antony Hermus.

Bram Nolf speelt hobo in dat orkest en houdt een dagboek bij tijdens deze Koningin Elisabethwedstrijd, een unieke kijk in de coulissen en een waardevolle bron van informatie over de muziek. Het orkest is gisteren beginnen te repeteren aan het nieuwe werk 'Four odes to the tidings of flowers' van de Chinese componiste Fang Man (het werk dat nu nog top secret is voor de finalisten). Het is gebaseerd op een Chinese jaarkalender volgens het ontluiken van verschillende bloemen.

Het orkest oefent ook al de concerto's in die de finalisten zelf kiezen, van Dvorak tot Lutoslawki. "Daar zitten een paar heel moeilijke kleppers bij", zegt de hoboïst. Zijn blog 'De Koningin Elisabethwedstrijd door de ogen van Bram Nolf' is elke dag te volgen op de website van het orkest .