"Uitgesloten dat we die vrouw een huis geven": honderden berichten tonen hoe schepen van Huisvesting toewijzing sociale woningen in Anderlecht beïnvloedt

"Ik heb hier nog een woning met 2 kamers vrij. Er is ook een vierkamerwoning, maar daar heb ik misschien al een familie voor uit Peterbos. Ik denk dat er in Lennik nog een tweekamerappartement is. En een twee- of driekamerappartement in Rauter." 

Aan het woord is Lotfi Mostefa, PS-schepen van Huisvesting in Anderlecht. Hij stuurt de boodschap in een spraakbericht naar zijn secretaresse. Peterbos, Lennik en Rauter zijn woonblokken van de Anderlechtse Haard, de sociale huisvestingsmaatschappij waar hij voorzitter is. "Kijk eens of we die (woningen) nog niet aan iemand beloofd hebben", zegt hij erbij. 

Anderhalf jaar geleden zond het VRT-onderzoeksprogramma Pano een reportage uit over het OCMW in Anderlecht . Medewerkers getuigden over inmenging van de voorzitter in dossiers. Soms werden leeflonen onterecht toegekend, bleek uit de reportage. Exact een jaar geleden kwam een parlementaire werkgroep met aanbevelingen. Op dat moment was Lotfi Mostefa voorzitter van het OCMW in Anderlecht.

Sindsdien sprak onze redactie met 10 huidige en 10 voormalige medewerkers van de Anderlechtse Haard. Volgens hen gebeuren daar soortgelijke praktijken als bij het OCMW. "In feite gedraagt hij zich alsof de Anderlechtse Haard van hem is", zegt een medewerker over Lotfi Mostefa. "Al snel begon hij zich te mengen in de dossiers", zegt een andere medewerker.

Dat blijkt ook uit WhatsAppverkeer tussen de voorzitter en zijn voormalige secretaresse bij de Haard. Onze redactie kon honderden van die berichten en spraakberichten inkijken. "Ik ben klaar met de toewijzingen van de woningen, samen met S. (de medewerker die een lijst met beschikbare woningen bijhoudt, red.)", stuurt de voorzitter in maart 2024.

"We hebben 2 woningen met 3 kamers, in Semence en Rauter", klinkt het. "N. (naam van een bewoner of een kandidaat-huurder, red.) zou graag een huis hebben", antwoordt de secretaresse. "Oké, we gaan dat zoeken", antwoordt de voorzitter haar.

De voorzitter is niet iedereen even genegen, blijkt uit een ander bericht. In oktober 2023 is Mostefa ervan overtuigd dat een bewoner zich racistisch over hem uitliet. "Ze heeft me uitgescholden voor vuile Arabier", schrijft hij aan zijn secretaresse. "Geen sprake van dat we haar een huis gaan geven", klinkt het.

"We gaan zelf het dossier intrekken. Verwittig de directeur-generaal." In dit geval ging het om een noodzakelijke verhuizing. De bewoner kreeg uiteindelijk geen huis, maar wel een klein appartement toegewezen. 

Nog een voorbeeld. De secretaresse van de voorzitter kreeg een vraag van een bewoner, maar dat gesprek verliep niet vlot. "Ik ben kortaf met haar geweest", schrijft de secretaresse. De voorzitter antwoordt: "Ze is een beetje gek, denk ik. Je hebt dat goed gedaan. Ze zal toch niet voor mij stemmen, lol."

De medewerkers die getuigen bij Pano vertellen hoe de voorzitter zich vooral mengt in voorrangsdossiers, zogenoemde 'dérogations'. Dat werkt zo: een puntensysteem bepaalt de plaats van kandidaat-huurders op de wachtlijst. In Anderlecht staan ruim 29.600 gezinnen ingeschreven op die wachtlijst. Het duurt gemiddeld 13 jaar om een woning te krijgen.

Maar in urgente gevallen kan afgeweken worden van die wachtlijst en kan een kandidaat voorrang krijgen. Jaarlijks kent de Anderlechtse Haard zo'n 20-tal woningen toe via dat voorrangssysteem. Volgens de medewerkers selecteert de voorzitter vaak wie die voorrang kan krijgen. "De preselectie wordt gemaakt door de voorzitter", zegt ook de secretaresse. 

"Het merendeel van de voorrangsdossiers wordt rechtstreeks door hem aangegeven op mijn telefoon, via WhatsApp. En ik geef dat contact dan door aan de sociaal assistent, of hij doet dat rechtstreeks." De berichten die onze redactie te zien kreeg, tonen dat ook aan. "Zou je dit kunnen doorgeven aan R. (een sociaal assistent, red.) voor een voorrangsdossier? Het is voor mr. B.", staat er.

De berichten die we kunnen inkijken, komen van de secretaresse van de schepen. Zij was jarenlang zijn rechterhand, maar is zelf niet onbesproken. Begin februari dit jaar werd ze ontslagen . Na een klacht van een sociale huurder uit Molenbeek was het vermoeden ontstaan dat ze geld had ontvangen om de huurder sneller aan een sociale woning te helpen.

Zelf ontkent de secretaresse dat. Ze zegt dat de vrouw geld terugstortte dat ze eerder geleend had. Ze zouden kennissen zijn in de privésfeer. Onze redactie kon bewijzen inkijken van de transacties die heen en weer gingen tussen de secretaresse, de zus van de secretaresse en de kandidaat-huurder. "Denk je dat een corrupt persoon zou vragen om een banktransactie uit te voeren? Is het niet veel eenvoudiger om smeergeld onderhands aan te nemen, zonder sporen na te laten?", werpt de secretaresse tegen.

Uit intern mailverkeer blijkt ook dat de secretaresse aandrong op een referentieadres bij het OCMW voor de kandidaat-huurder, waardoor haar positie op de wachtlijst steeg. De secretaresse erkent dat ze informeerde naar het referentieadres van de kandidaat-huurder. "Dat was heel gebruikelijk. Ik vroeg vaak naar een referentieadres, op aangeven van de voorzitter. Die stond trouwens altijd in kopie." 

De kandidaat-huurder die betaalde en haar advocaat wilden niet reageren. Het Brussels parket voert een onderzoek naar de zaak. De secretaresse diende zelf ook een klacht in tegen de Anderlechtse Haard. Ze vindt dat ze onterecht aan de kant werd geschoven en doet daarom voor het eerst haar verhaal in Pano.

De berichten van de secretaresse ondersteunen wat andere (ex-)medewerkers zeggen: de voorzitter grijpt regelmatig in bij dossiers. Er bestaat een term voor onder de medewerkers: "un dossier président", of "een dossier van de voorzitter". 

Het takenpakket van de voorzitter is nochtans duidelijk omschreven, lezen we in een intern document van de Anderlechtse Haard. Daar staat onder andere dat een voorzitter de raad van bestuur voorzit, arbeidscontracten tekent en communiceert met de pers.

Maar de voorzitter van de Anderlechtse Haard doet meer. Soms is hij zelfs aanwezig bij het sociaal onderzoek, zeggen meerdere getuigen. Zo'n onderzoek gebeurt bij de opstart van een dossier door een sociaal assistent, die geen politieke functie heeft.

"Donderdag is de dag van zijn afspraken. Soms zie ik dan een sociaal assistent binnengaan, samen met een kandidaat-huurder. Het sociaal onderzoek speelt zich dan af zoals gewoonlijk, behalve dat het plaatsvindt aan het bureau van de voorzitter", vertelt een medewerker. "En ja, dat geeft soms druk."

De voorzitter van de Anderlechtse Haard beïnvloedt zo verschillende schakels van het toewijzingsproces van sociale woningen. Dat leidt tot een ongelijke behandeling, vrezen de medewerkers.

"Ik ben het niet eens met deze manier van werken. Simpelweg omdat dossiers gelijk behandeld moeten worden", zegt een medewerker. "Ik heb een gevoel van onrechtvaardigheid", zegt een andere medewerker. "En de laatste tijd voel ik dat alleen maar meer." 

Vriend en vijand zijn het erover eens dat Lotfi Mostefa dicht bij de bewoners van de Anderlechtse Haard staat. Hij laat zich vaak zien op evenementen en schreef bijvoorbeeld de federale regering aan om de drugsproblematiek in de Peterboswijk strenger aan te pakken. 

Maar de medewerkers vrezen dat de slinger doorslaat. "Het meest eenvoudige zou zijn om geen voorrang meer toe te kennen. Enkel nog de gewone wachtlijst. Zo is geen discussie mogelijk", zegt een medewerker. "De politieke inmenging moet stoppen", zegt een andere medewerker. "Het politieke moet eruit."