Voor China staat Taiwan centraal in de Chinees-Amerikaanse relaties. Dat heeft de Chinese president Xi Jinping nog maar eens duidelijk gemaakt bij het begin van zijn ontmoeting met de Amerikaanse president Donald Trump. Of die relaties de komende jaren stabiel blijven of daarentegen "in een gevaarlijke situatie" belanden: alles staat of valt met het Amerikaanse Taiwanbeleid.
Voor Xi is Taiwan dé inzet van ontmoeting met Trump: "Relatie kan in uiterst gevaarlijke situatie terechtkomen"
Freek Willems
Gepubliceerd:
Al in zijn openingswoorden bij aanvang van de topontmoeting met de Amerikaanse president Donald Trump liet Xi Jinping er geen twijfel over bestaan: "De kwestie Taiwan is het belangrijkste punt in de relaties tussen China en de Verenigde Staten", zei hij volgens Chinese staatsmedia.
En er volgde meteen een waarschuwing voor Trump. Als de Verenigde Staten de bezorgdheden over Taiwan "goed aanpakken", dan kunnen de relaties tussen beide landen stabiel blijven. "Als dit slecht wordt aangepakt, zullen de 2 landen botsen of zelfs met elkaar in conflict komen, waardoor de hele relatie tussen de VS en China in een uiterst gevaarlijke situatie kan terechtkomen."
Het mag duidelijk zijn: voor Xi staat of valt alles met Taiwan. Alle import en export, alle handelstarieven, afspraken over microchips, artificiële intelligentie of zeldzame aardmetalen. Alles hangt af van de Amerikaanse positie over Taiwan.
Het is een boodschap die ook de Chinese ambassadeur in België, Fei Shengchao, herhaalt in een gesprek met VRT NWS. "De kwestie Taiwan is altijd de belangrijkste kwestie geweest voor China en de Chinese regering. Wij hebben die boodschap niet alleen bij onze Amerikaanse vrienden naar voren gebracht, maar ook bij onze Europese vrienden en onze vrienden overal ter wereld", zegt Fei in een opname voor de podcast 'China voorbij de Muur' .
"Taiwan is de belangrijkste kwestie voor China, dat is al decennia zo"
Historische opdracht
China beschouwt de eilandengroep Taiwan als een opstandige provincie die het uiteindelijk weer zal inlijven, het liefst op een onderhandelde manier, maar als het moet met geweld. Xi beschouwt de hereniging als een "historische opdracht".
Taiwan is een economisch welvarend land en heeft een eigen democratisch parlement. In 1949 vluchtten Chinese nationalisten naar het eiland, nadat ze de burgeroorlog hadden verloren van de communisten (die nu nog steeds aan de macht zijn op het vasteland). Sindsdien heeft de eilandstaat een onafhankelijke regering, die zichzelf nog altijd de Republiek China noemt.
Aanvankelijk droomden ook de gevluchte nationalisten van een hereniging met het vasteland, maar dan wel in een scenario waarin zij het in Peking voor het zeggen hebben en niet de communisten. Intussen voelt de bevolking op het eiland zich steeds meer Taiwanees en niet Chinees, en dromen velen van echte onafhankelijkheid. En dat is niet naar de zin van de regering in Peking.
De voorbije jaren heeft China de militaire oefeningen in de Straat van Taiwan, de zee-engte tussen Taiwan en het Chinese vasteland, alsmaar opgedreven. Het Chinese leger oefent dan onder meer een volledige zeeblokkade en laat gevechtsvliegtuigen tot vlak bij Taiwan vliegen. Elke keer tot ontzetting van de Taiwanese regering.
Waarom is Taiwan zo belangrijk en gaan de Chinezen het echt aanvallen?
Hoewel Taiwan een eigen regering, leger, munt, paspoort en nationale vliegtuigmaatschappij heeft, wordt het door de Verenigde Naties niet erkend als een onafhankelijk land. Dat doen ook de Verenigde Staten niet.
Die voeren al sinds begin jaren 70 een "Eén-Chinabeleid". Dat houdt in dat de VS de regering in Peking als de enige Chinese regering beschouwt. Tegelijkertijd onderhoudt de Amerikaanse regering wel onofficiële diplomatieke relaties met Taiwan en - belangrijker nog - is ze de grootste wapenleverancier.
Wat verwacht Xi van Trump?
En het is daar dat Xi Jinping op verandering aast, nu Donald Trump in het Witte Huis zit. Xi hoopt dat Trump de Amerikaanse wapenleveringen vertraagt of afbouwt. Maar ook een aanpassing van het officiële Amerikaanse standpunt over de onafhankelijkheid van Taiwan zou voor China al een hele stap zijn. Nu luidt het standpunt dat de VS de onafhankelijkheid "niet steunt". Als Trump voortaan zou verklaren dat de VS "tegen" de onafhankelijkheid is, dan zou dat voor Xi al heel veel betekenen.
Als er 1 Amerikaanse president is onder wie het Taiwan-standpunt aangepast zou kunnen worden, dan is hij het wel, denkt Xi. Trump heeft in het recente verleden ook al een aantal keren het signaal gegeven dat hij daar misschien wel toe bereid zou zijn. Zo liet hij al eens verstaan dat Taiwan wel heel erg ver van de VS ligt, erop alluderend dat de VS zich er niet mee zou moeten bezighouden.
Trump stelde ook de goedkeuring van een wapendeal van 14 miljard dollar met Taiwan uit, naar verluidt om Xi niet voor het hoofd te stoten in de aanloop naar hun ontmoeting vandaag en morgen. Die wapendeal zou tijdens hun ontmoeting ook op de agenda staan. Een verrassende zet, aangezien tijdens het presidentschap van Ronald Reagan in de jaren 80 werd vastgelegd dat de VS nooit met China zou overleggen over wapenleveringen aan Taiwan.
Hoewel Trump laat uitschijnen dat Taiwan mogelijk niet zo belangrijk is voor hem en Xi duidelijk de druk opvoert, is het helemaal niet zeker dat er na deze top iets in het Amerikaanse beleid ten opzichte van Taiwan zal veranderen.
De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, die met Trump is meegereisd, zei vorige week nog dat er in het "wederzijdse belang" van de VS en China geen "destabiliserende gebeurtenissen" in verband met Taiwan zouden mogen zijn. Vandaag voegt hij daaraan toe dat het Amerikaanse beleid omtrent Taiwan niet is veranderd. "Het was consistent gedurende verschillende presidentiële administraties en blijft dat nu ook."
De Amerikaanse regering herhaalde de voorbije dagen ook haar verbintenissen tegenover Taiwan. Verbintenissen die in een wet verankerd zijn. De Amerikaanse regering is er namelijk bij wet toe verplicht om Taiwan de middelen te verschaffen om zichzelf te kunnen verdedigen. Als Trump al van plan zou zijn om minder of geen wapens meer te leveren, dan moet hij daarvoor eerst langs het Amerikaanse parlement passeren.
Trump zwijgt
Tijdens zijn bezoek aan Peking liet Trump nog niet openlijk in zijn kaarten kijken. Tijdens de wandeling naar de Tempel van de Hemel werden vragen van journalisten over Taiwan genegeerd. "Fantastische plek, ongelooflijk. China is mooi", was het ontwijkende antwoord.
Het Witte Huis maakte in zijn eigen communicatie over het eerste gesprek tussen Trump en Xi ook geen melding van Taiwan. Officieel luidt het dat beide leiders het over het Koreaanse schiereiland, Oekraïne en de situatie in het Midden-Oosten hebben gehad. Ook dat toont aan dat Taiwan vandaag en morgen het meest gevoelige gespreksthema is.
"Of het gaat lukken, valt af te wachten, maar voor de Chinezen slaagt deze top als zij dat standpunt van de Amerikanen kunnen veranderen", zegt China-kenner Tom Van de Weghe in VRT NWS Journaal.
Tom Van de Weghe: "Xi zet meteen de puntjes op de i"
De Taiwanese regering is van haar kant "niet verrast" door de woorden van Xi. "De militaire dreiging van China is de enige bron van onveiligheid in de Straat van Taiwan en de bredere Indo-Pacifische regio", reageert woordvoerster Michelle Lee. "Om regionale vrede en stabiliteit te waarborgen, is het voortdurend versterken van onze nationale defensie en collectieve afschrikking de meest cruciale factor", voegt ze eraan toe.
Ze zegt ook dat de Taiwanese regering in nauw contact staat met de Amerikaanse regering over de ontmoeting tussen de 2 leiders.
