Nerdland Festival verwacht 30.000 bezoekers: "Wetenschap is ook twijfelen en falen"

Astronauten Frank De Winne en John McFall (op weg om de 1e astronaut met een fysieke beperking ter wereld te worden), chief exploration scientist bij ESA Angelique Van Ombergen, racepiloot Sam Dejonghe, neuroloog Steven Laureys, kosmoloog Thomas Hertog... De lijst met wetenschappers die komend weekend naar Nerdland afzakken, is lang.

Allemaal zullen ze proberen om hun vakgebied zo laagdrempelig mogelijk uit te leggen aan een jong (en minder jong) publiek. Die aanpak lijkt aan te slaan: Nerdland is aan z'n 5e editie toe en het festival is de voorbije jaren enorm gegroeid. 

Maar hoe leg je wetenschap uit aan mensen die zelf geen wetenschapper zijn? Wat zijn de valkuilen? En klopt ons beeld eigenlijk wel van wie een 'wetenschapper' is?

Sofie Verkest, postdoctoraal onderzoeker wetenschapscommunicatie aan de UGent, haalt 1 belangrijk principe aan als ze het heeft over goede wetenschapscommunicatie. "Wetenschappers moeten eerlijk zijn over hun twijfels, over wanneer ze al eens gefaald zijn. Onderzoek verloopt bijna nooit in een mooie rechte lijn. Vaak is het een pad vol kronkels, tegenslagen en onzekerheden."

"Ik ben dus in eerste instantie altijd sceptisch als wetenschap gebruikt wordt voor entertainment. Dat moet kunnen, maar je moet goed nadenken over hoe je het aanpakt."

"Het kan goed zijn dat er een veelbelovend onderzoek wordt gepubliceerd, maar dat er een paar maanden later al een ander onderzoek is met compleet verschillende resultaten. Dat is het mooie, maar ook het vervelende aan wetenschap: het duurt heel lang voor we écht zeker zijn van iets."

Houdt Nerdland Festival daar rekening mee? "Absoluut", zegt Hetty Helsmoortel. "Toegegeven, wij maken er een echte show van. We serveren de 'pralines van de wetenschap', zegt Lieven altijd. Maar ook in onze entertainende shows krijgt twijfel een plek."

Zo presenteren Hetty en Lieven op verschillende momenten tijdens het festival de show 'Zijn er nog vragen?' "Daarin mogen alléén kinderen vragen stellen. Wij sorteren de vragen vervolgens in 3 categorieën."

"De 1e categorie zijn vragen die Lieven of ik meteen kunnen beantwoorden. Dan zijn er ook de vragen waarvoor we wat hulp nodig hebben, dan halen we Google erbij. De vragen in de 3e categorie zijn de meest mythische: dat zijn de vragen waarop nog geen antwoord bestaat. Niemand weet dus wat het antwoord is."

"Als we zo'n vraag krijgen van een kind, dan leggen we uit dat de wetenschap er nog niet in geslaagd is om een antwoord te vinden. Zo leggen we dat proces, van vallen en opstaan, bloot."

"Wat we ook graag vertellen aan de kinderen, is dat zij over enkele decennia misschien zélf met het antwoord zullen komen, als ze de wetenschap ingaan. Dan zie je hun oogjes fonkelen."

'De wetenschap ingaan', dat kan trouwens op verschillende manieren. "Daarover bestaan nog wel wat misvattingen", zegt Hetty. "Wetenschapper kun je zijn door aan een universiteit te werken en daar onderzoek te doen. Maar onderzoek gebeurt net zo goed bij bedrijven."

Een goed voorbeeld is DEME. Het Belgische bedrijf, vooral bekend als baggeraar, heeft al sinds het begin van Nerdland een stand op het festival.

"Wat mensen niet altijd weten, is dat wij niet alleen baggeren, maar ook gigantische windmolenparken op zee bouwen", zegt woordvoerder Frederic Dryhoel. "Wij zijn de grootste offshore windmolenbouwer ter wereld. We krijgen dus voortdurend te maken met grote problemen, die slimme oplossingen vragen."

Daarom 'ronselt' DEME al sinds het begin van Nerdland toekomstige nieuwe werknemers op het festival. De stand van DEME probeert vooral jongere kinderen aan te trekken. "We werken maanden aan onze stand, die er elk jaar helemaal anders uitziet. Het leeft dus ook echt binnen ons bedrijf."

"Verwondering: dat is ons doel. Hoe vroeger we meisjes en jongens kunnen prikkelen, hoe groter de impact op de lange termijn. Zo vergroten we de kans dat zij later kiezen voor een technische of een ingenieursopleiding."

"Bedoeling is om onze activiteiten er levensecht te laten zien", zegt Dryhoel. "Zo kun je windturbines bouwen, aan boord stappen van een baggerschip... Allemaal in een virtuele omgeving."

"Echte machines meenemen naar Nerdland, dat gaat natuurlijk niet, want onze installaties zijn heel erg groot. Maar dankzij onze simulatoren lijkt het levensecht. We brengen trouwens ook Lego-modellen mee naar Nerdland. We doen alles om te tonen hoe indrukwekkend onze projecten zijn."

"DEME is actief in de hele wereld. Wie bij ons werkt, kan projecten doen van India tot Argentinië. Je ontdekt dus ook de wereld. Als je het goed doet, tenminste", lacht Dryhoel. En zo hebben tieners een extra reden om goed op te letten tijdens de lessen fysica of wiskunde.

Nerdland Festival vindt plaats op het domein Puyenbroeck in Wachtebeke (Lochristi), van 22 tot en met 25 mei. Naast standen van bedrijven en organisaties heeft het festival ook 7 podia waar voortdurend shows en optredens zijn, onder meer van Hetty Helsmoortel en Lieven Scheire zelf. Vanavond opent het festival met een 'space night'.