Kunnen besmette ratten aan boord van cruiseschip MV Hondius het hantavirus verspreiden op het vasteland? En was er bij een eerdere evacuatie sprake van een fotograaf die totaal onbeschermd het schip betrad? Nu de MV Hondius aangemeerd ligt in Rotterdam, circuleren nog steeds onjuiste verhalen over de risico's van de hantavirusbesmetting aan boord.
Zwemmende ratten en onvoorzichtige fotografen: nepnieuws over cruiseschip MV Hondius circuleert nog steeds
Rien Emmery
Gepubliceerd:
Samenvatting:
Het hantavirus op het cruiseschip MV Hondius verspreidt zich hoogstwaarschijnlijk niet via knaagdieren naar het vasteland.
Een foto die op sociale media circuleerde als bewijs dat de hantaviruscrisis "in scène gezet" was, blijkt niets met de MV Hondius te maken te hebben.
De MV Hondius ligt nu in de haven van Rotterdam, de laatste opvarenden gaan in quarantaine.
Op maandagochtend 18 mei is de MV Hondius, het cruiseschip waarop een uitbraak van hantavirus vorige maand drie doden maakte, eindelijk aangemeerd in Rotterdam. De resterende opvarenden moeten er nu enkele weken in quarantaine verblijven in containerwoningen.
Het gros van de passagiers van de Hondius was vorige week al geëvacueerd in de haven van Granadilla op het Canarische eiland Tenerife.
Over de sanitaire situatie op het cruiseschip circuleerden de voorbije weken verschillende misleidende verhalen. We bespreken er twee.
1. Kunnen besmette ratten al zwemmend vanaf de MV Hondius het vasteland bereiken?
Op zondag 10 mei lag de MV Hondius voor anker bij de haven van Granadilla op Tenerife. Op maandag 11 mei meerde het schip ook korte tijd aan, om de laatste passagiers te evacueren.
Fernando Clavijo, president van de autonome Spaanse regio Canarische Eilanden, was een luidruchtige tegenstander van het ontschepen van de Hondius op Tenerife. Ook dat het schip voor anker zou liggen in de haven, op ruime afstand van de kade, vond hij een slecht idee.
Clavijo had daarvoor een opvallend argument: met het hantavirus besmette ratten zouden van het schip naar de kust kunnen zwemmen, en op die manier zich op Tenerife vestigen.
Is dat mogelijk, bijvoorbeeld ook in Rotterdam?
Ter ondersteuning van zijn vrees had Clavijo op zaterdag 9 mei een 'rapport' gestuurd aan de Spaanse minister van volksgezondheid Mónica García. De opbouw van dat rapport, met links naar YouTube-filmpjes en zinnen als “Ja, ratten zijn uitstekende zwemmers en kunnen lange tijd in het water overleven, zelfs tot wel drie dagen achter elkaar”, maakte duidelijk dat het gemaakt was met een AI-chatbot.
De claim van de president over zwemmende ratten was veelbesproken op sociale media. Het voorval werd ook het onderwerp van allerlei grapjes en AI-filmpjes.
Ratten aan boord?
Bepaalde rattensoorten zijn inderdaad goede zwemmers die vanaf een schip het vasteland kunnen bereiken. Dat geldt vooral voor de zwarte rat (Rattus rattus) - die ook wel de 'scheepsrat' genoemd wordt - en de bruine rat (Rattus norvegicus).
Die twee soorten zijn echter niet de primaire dragers van het specifieke hantavirus dat aan de oorsprong ligt van de uitbraak op het cruiseschip MV Hondius. Daar gaat het om een variant die het Andesvirus wordt genoemd.
Niet alle ratten verspreiden het hantavirus
Er bestaan enkele tientallen hantavirussen waar ook mensen mee besmet kunnen raken, de zogenaamde orthohantavirussen . Elk daarvan heeft in de natuur een primair reservoir bij een lid van de knaagdierenfamilie. Het Puumalavirus komt bijvoorbeeld voor bij de rosse woelmuis, het Tulavirus bij de veldmuis.
Voor het Andesvirus gaat het om de Patagonische langstaartige dwergrijstrat (Oligoryzomys longicaudatus). De Andesvariant is bovendien het enige hantavirus waarvan bekend is dat het van mens tot mens overdraagbaar is. Een besmetting kan bij mensen leiden tot een pulmonaal syndroom (HPS) dat dodelijk kan zijn.
Ook zwarte en bruine ratten dragen geregeld hantavirussen over, maar daar gaat het om het Seoulvirus . Dat leidt niet tot hetzelfde ziektebeeld als het Andesvirus en is voor zover bekend niet van mens tot mens overdraagbaar.
In de academische literatuur zijn er slechts een handvol gevallen bekend van zwarte of bruine ratten in Zuid-Amerika die seropositief werden bevonden voor het Andesvirus. Het ging om dieren die noordelijker leefden, in Zuid-Amerikaanse regio's waar veel langstaartdwergrijstratten voorkomen die het hantavirus dragen.
Zowel de Wereldgezondheidsorganisatie als cruiseorganisator Oceanwide Expeditions hebben de voorbije weken bovendien meegedeeld dat er geen aanwijzingen zijn van ratten of andere knaagdieren aan boord van de MV Hondius.
De huidige hypothese is nog steeds dat een of meerdere passagiers besmet zijn geraakt aan land, en dat het virus zich vervolgens op het schip van mens tot mens heeft verspreid.
Vuilnisbelt
De voorbije weken is in de media gefocust op een vuilnisbelt in de stad Ushuaia, in het uiterste zuiden van Argentinië, als bron van de besmetting. Die plek zou zijn bezocht door het Nederlandse koppel dat beschouwd wordt als de vroegste patiënten van de uitbraak op het cruiseschip.
Momenteel zijn in de stad nog onderzoeken lopende naar mogelijke besmette knaagdieren.
Toch is Ushuaia geen evidente locatie voor zowel het voorkomen van het hantavirus als van de langstaartdwergrijstrat, die men vaker in meer noordelijke regio's terugvindt. In de hele regio Vuurland, in het uiterste zuiden van Argentinië, is sinds het invoeren van een meldingsplicht in 1996 nog nooit een menselijke besmetting van het hantavirus opgedoken.
Het Nederlandse koppel bevond zich al sinds november 2025 in Zuid-Amerika. Ze hadden in de weken voor de inscheping op het cruiseschip op 1 april verschillende noordelijkere regio's in Argentinië en Chili bezocht die wel bekend staan om geregelde uitbraken van het Andesvirus.
Ook de langere incubatietijd van het hantavirus - soms wekenlang - maakt het niet aannemelijk dat de eerste besmetting zou hebben plaatsgevonden door een op het schip verzeild knaagdier.
Conclusie
Fernando Clavijo, president van de Canarische Eilanden, maakte zich zorgen dat het hantavirus zich via knaagdieren aan boord van de MV Hondius - die aan land zouden kunnen zwemmen - zou kunnen verspreiden op Tenerife.
De rattensoorten die goede zwemmers zijn en vaak op schepen voorkomen, zijn niet de primaire dragers van het specifieke Andesvirus dat voor de uitbraak op de MV Hondius zorgde.
De langstaartdwergrijstrat, belangrijkste drager van het Andesvirus, leeft vooral noordelijker in Zuid-Amerika. Ook gekende besmettingen met het Andesvirus onder mensen kwamen de voorbije 30 jaar nog niet voor in de regio waar de MV Hondius zijn reis aanvatte.
Dat er op de MV Hondius met het hantavirus besmette knaagdieren aan boord zouden zijn, die bijvoorbeeld al zwemmend het vasteland bereiken, beschouwen we daarom als hoogst onwaarschijnlijk.
2. Werd een fotograaf bij een eerdere evacuatie van de MV Hondius betrapt zonder masker of beschermende kledij?
Op sociale media circuleert een opvallend beeld: enkele personen in beschermingspakken voeren een ingepakte patiënt weg van een aangemeerd schip, terwijl op de scheepstrap ook een cameraman of fotograaf te zien is die helemaal géén masker of beschermend pak draagt.
Een Vlaamse twitteraar plaatst de foto op X in de context van het hantavirus en de evacuatie van de MV Hondius op Tenerife. Sarcastisch noemt hij het de “persfoto van het jaar”. De besmetting op het cruiseschip is “in scène gezet” en “theater”, beweert hij aan de hand van het beeld.
Met Google Lens gaan we op zoek naar de oorsprong van de foto. Meteen wordt duidelijk dat het beeld niets met de MV Hondius te maken heeft.
Het gaat om een foto uit mei 2025 , genomen in de haven van de Spaanse stad Almería tijdens een medische trainingsoefening. De oefening "MARSEC-25", georganiseerd door de Spaanse marine en het ministerie van Volksgezondheid, testte toen een scenario waarbij er ebola uitbrak op een schip.
Maar omdat alles nagespeeld was, hoefden de fotografen die de oefening in beeld brachten vanzelfsprekend geen beschermende kledij te dragen. Met het hantavirus of de MV Hondius heeft de foto niks te maken.
Conclusie
De crisis met het hantavirus op de MV Hondius zou "in scène gezet" zijn. Dat wordt beweerd op basis van een foto die toont hoe gezondheidswerkers in beschermende kledij bij een evacuatie van een patiënt vergezeld worden van een fotograaf zonder masker.
De foto dateert echter uit mei 2025. Ze werd genomen tijdens een medische oefening in de haven van Almería, waar geen virussen bij betrokken waren.
Dat de foto de evacuatie van de MV Hondius op Tenerife zou tonen, beschouwen we daarom als niet waar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
