Een nieuwe biografie spreekt koning Boudewijn volledig vrij van elke betrokkenheid bij de moord op de Congolese premier Patrice Lumumba in 1961. De parlementaire onderzoekscommissie trok destijds verkeerde conclusies in haar rapport. Welke andere onthullingen bevat het boek nog?
Nieuwe biografie werpt ander licht op koning Boudewijn: geen rol in moord op Lumumba en Filip kreeg tijd om "zielsverwant" te vinden
Sandra Cardoen
Gepubliceerd:
Met 854 pagina's is 'Boudewijn, de biografie' een stevige klepper geworden. Vincent Dujardin, auteur en historicus aan de UCLouvain, dook 20 jaar lang in de archieven.
Van koningin Fabiola kreeg hij toegang tot de privé-archieven van Boudewijn, waaronder zijn (spirituele) dagboeken en zijn persoonlijke notities van talloze audiënties.
Daarnaast kreeg Dujardin ook ruim de toegang tot documenten van Belgische politieke kroongetuigen en kon hij de archieven van Europese en Amerikaanse ministeries van Buitenlandse Zaken raadplegen.
We zetten enkele conclusies en inzichten op een rij:
1
De moord op Lumumba
We spoelen even terug. Op 30 juni 1960 wordt Congo onafhankelijk. Patrice Lumumba wordt de eerste premier, Joseph Kasavubu de eerste president.
Op de dag van de onafhankelijkheid schoffeert Lumumba de aanwezige koning Boudewijn met een vlammende toespraak. De premier hekelt de vernederingen die de Congolezen jarenlang hebben moeten ondergaan in de voormalige Belgische kolonie.
Lumumba krijgt het zelf politiek snel moeilijk. In juli 1960 scheurt de rijke mijnprovincie Katanga, onder Moïse Tshombe, zich af van het centrale gezag. Ook het leger roert zich onder stafchef Joseph-Désiré Mobutu.
Lumumba zoekt steun bij de Sovjetunie, maar wordt als communist afgeschilderd. Het Westen zet Kasavubu onder druk om zijn premier te ontslaan. Uiteindelijk pleegt Mobutu een staatsgreep.
Lumumba wordt in januari 1961 gevat en overgebracht naar Katanga, waar hij geëxecuteerd wordt. Wie gaf de opdracht?
In 2001 oordeelt een onderzoekscommissie dat de Belgische regering een "morele verantwoordelijkheid" draagt en de koning "zijn bevoegdheden te buiten is gegaan".
Dujardin wijst erop dat Boudewijn "op geen enkele manier betrokken is bij het besluit om Lumumba in januari 1961 naar Katanga over te brengen, en bijgevolg ook niet noodzakelijk bij zijn moord op diezelfde dag".
Cruciaal daarbij zijn brieven die in oktober 1960 door de Katangese leider Tshombe en zijn militaire adviseur Weber naar het paleis worden gestuurd.
Eind oktober antwoordt het paleis aan Tshombe dat "een 80-jarige band zoals die tussen onze 2 volkeren te nauwe emotionele banden creëert om door het beleid van 1 man (Lumumba, red.) te kunnen worden verbroken".
Voor de onderzoekscommissie is dat het antwoord op een brief van Weber waarin die schrijft: "We neutraliseren Lumumba volledig (en indien mogelijk fysiek...)".
Uit onderzoek blijkt nu dat Webers brief pas op 26 oktober 1960 op het paleis aankwam, en dus losstaat van het antwoord aan Tshombe, waarvan het ontwerp op 25 oktober werd opgesteld.
De commissie baseerde zich op 1 enkele brief
Auteur Dujardin wil dat het rapport herzien wordt
De commissie dacht dat het antwoord aan Tshombe na aankomst van Webers brief werd opgesteld, maar dat was niet zo, oordeelt Dujardin.
"Dit staat buiten kijf en verandert alles", besluit de auteur.
Bovendien ging de koning zijn bevoegdheden niet te buiten, want hij had voor de brief wel degelijk het advies van de regering ingewonnen.
2
De abortuskwestie
De diepgelovige Boudewijn weigert in 1990 de abortuswet te bekrachtigen, omdat hij dat niet in eer en geweten kan doen.
In zijn eigen memoires schrijft toenmalig premier Wilfried Martens dat hij verrast was door de beslissing van de koning.
Maar "verrast" blijkt plots veel gezegd. Uit Boudewijns dagboeken komt naar voren dat Martens al op de hoogte was voordat de wet in de Kamer gestemd werd.
Het paleis had een scenario klaarliggen waarbij een spoedwijziging van het grondwettelijk artikel over de koninklijke bekrachtiging werd overwogen. Martens ziet dat scenario niet zitten.
Alles kan uitlopen op een ramp. Weinigen zullen me steunen. Geef Fabiola en mij moed en veel liefde
Boudewijn was bereid af te treden voor de abortuskwestie
Een truc wordt bovengehaald om de abortuscrisis te omzeilen.
Eentje waardoor ons land een dag zonder koning zit: Boudewijn wordt tijdelijk onbekwaam verklaard om te regeren, zodat de ministerraad de wet kan bekrachtigen.
3
Filip tijd geven
Als Boudewijn voor de abortuskwestie bereid is af te treden, stelt zich een andere vraag: wie volgt de koning dan op? Dat wordt pas duidelijk als Boudewijn in 1993 onverwachts op 62-jarige leeftijd overlijdt in het Spaanse Motril.
Broer Albert volgt hem op. Nochtans verwachten veel Belgen dat het de beurt is aan prins Filip, Boudewijns neef en Alberts oudste zoon, die jarenlang wordt voorbereid op de rol.
Volgens ex-premier Jean-Luc Dehaene wenste Boudewijn dat Filip hem zou opvolgen, maar Boudewijn dacht op dat moment wellicht dat hij langer te leven had.
Tijdens de hele abortusstorm had Boudewijn echter een ander plan in zijn hoofd.
Dujardin: "De dagboeken tonen aan dat de koning prins Filip nog voor prins Albert op de hoogte heeft gebracht, maar ook dat als hij door de crisis had moeten aftreden, hij zijn broer zou vragen om hem op te volgen, zodat Filip de tijd zou krijgen om zijn zielsverwant te vinden."
4
Boudewijn op slag verliefd
De biografie schetst een Boudewijn voor Fabiola, en een Boudewijn erna. De 2 leren elkaar kennen, op aanraden van kardinaal Suenens, in Brussel.
We schrijven mei 1960: Boudewijn ziet in de Spaanse Fabiola meteen zijn toekomstige vrouw, Fabiola is minder enthousiast.
Fabiola liet de Belgen de ware Boudewijn zien
Auteur Vincent Dujardin
De koning slaagt er toch in Fabiola te overtuigen via onder meer brieven.
In die 1e brieven worden er niet alleen grapjes gemaakt; het gaat ook over politiek. Boudewijn licht Fabiola in over de toestand in Congo en uit zijn twijfels om er naartoe te reizen.
Later schrijft Fabiola zich "schuldig te voelen over de fouten die het blanke ras tegenover het zwarte ras heeft begaan".
Bij een 2e ontmoeting in Lourdes (juli 1960) verloven ze zich. "Het wordt een hecht, maar normaal koppel met het nodige geluk en verdriet", aldus Dujardin.
Dat immense verdriet ligt in 5 zwangerschapsverliezen. Het koppel heeft een innige kinderwens en voelt de druk voor een troonopvolger. Ze blijven proberen tot begin jaren 70. Boudewijn en Fabiola zijn dan prille veertigers.
"Moeten we echt alles blijven doen en de gezondheid van Fabiola in gevaar brengen, heer? Laat ons uw wil weten, Jezus", schrijft Boudewijn in zijn dagboeken.
De nieuwe biografie onthult ook de laatste lange brief van Boudewijn aan Fabiola. De brief dateert van 2 juni 1993. De koning is dan al verzwakt en heeft de brief getikt op zijn typemachine.
"(...) Ik bewonder je voor alles wat je met zoveel toewijding en uitstraling doet. Je bent een fee voor ons land. België heeft jou echt nodig. (...)", besluit Boudewijn. Nog geen 2 maanden later sterft hij.
